فارس عیسا، سەرۆكی نوێنەرایەتیی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بەپێی ئەو بەرپرسیارێتییەی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان لە عێراق هەیەتی، لە نزیكەوە شارەزایی باشی لەسەر هەموو ئەو ڕێككەوتن و گفتوگۆیانە هەیە كە لە نێوان شاندەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراقی فیدڕاڵ لەسەر بابەتەكانی مووچە، بوودجە، دۆسیەی نەوت و ماف و شایستە داراییەكانی دیكەی هەرێمی كوردستان لە چەند ساڵی ڕابردوودا بەڕێوەچوون. لە ئێستاشدا كە لایەنە سیاسییەكان بۆ پێكهێنانی حكومەتی عێراق گفتوگۆكانیان دەست پێكردووە، دووبارە بابەتی مافەكانی گەلی كوردستان لە دەستووردا دێننەوە بەر باس و گفتوگۆ، بەتایبەتی گرنگیی سەردانەكەی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدا، لێرەدا پوختەی قسەكانی بۆ گۆڤاری گوڵان بڵاو دەكەینەوە.

 

بە درێژایی تەمەنی كابینە یەك لە دوای یەكەكانی حكومەتی عێراقی فیدڕاڵ، بەتایبەت لە پاش پەسندكردنی دەستووری هەمیشەیی ساڵی ٢٠٠٥، گەورەترین كێشەی نێوان هەولێر و بەغدا ئەوە بووە كە مامەڵەی ناوەند لەگەڵ هەرێمی كوردستان هەمیشە ڕەهەندێكی «سیاسی» هەبووە، نەك پابەندییەكی «یاسایی و دەستووری». ئەم جۆرە مامەڵەكردنە، كە ئامانج لێی لاوازكردنی پێگە و قەوارەی دەستووریی هەرێمی كوردستان بووە، لە عەقڵییەتێكی مەركەزیی توندەوە سەرچاوە دەگرێت. عەقڵییەتێك كە لەژێر كاریگەریی ئەجێندای دەرەكی تا ئێستاش بڕوایەكی ڕاستەقینەی بە چەمكەكانی فیدڕاڵییەت و دیموكراسی و مافە نەتەوەییەكانی گەلی كورد و پێكهاتەكانی دیكەی عێراق نییە.

لە بەرانبەر ئەم هەموو فشار و بەربەستانەدا، ڕێزدار مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە دیدگایەكی نیشتمانی و خۆڕاگرانەوە هەمیشە زمانی دیالۆگ و لێكتێگەیشتنی وەك كلیلی چارەسەر هەڵبژاردووە. كابینەی نۆیەم سەرەڕای هەموو ئەو قەیرانە دەستكردانەی خراونەتە بەردەمی، توانیویەتی هەموو پابەندییە دەستوورییەكانی خۆی لە دۆسیەكانی نەوت، داهاتی نانەوتی و ڕێكخستنی مووچەدا بە ئەنجام بگەیەنێت، تاوەكو هیچ بیانوویەكی یاسایی بۆ ناوەند نەمێنێتەوە.

ئێستا كە عێراق لە بەردەم قۆناغێكی نوێدایە و بەڕێز (عەلی زەیدی) وەك سەرۆك وەزیرانی ڕاسپێردراو دەستنیشان كراوە، زۆر گرنگە پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ سەرۆك وەزیرانی ڕاسپێردراو و سەرجەم سەركردەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی، لەسەر بنەمایەكی جێگیر بۆ پاراستنی ماف و دەستكەوتەكانی گەلی كوردستان دابڕێژرێنەوە. لێرەدا، یەكگرتوویی و یەكدەنگیی لایەنە كوردییەكان لە بەغدا نەك هەر گرنگە، بەڵكو زەروورەتێكی مێژووییە، چونكە كورد بەبێ یەكڕیزی، هەرگیز ناتوانێت لە ناوەنددا ببێتە هێزێكی كاریگەر و زۆرینە بە دەست بهێنێت بۆ پارێزگاری لە شكۆی قەوارەی هەرێم.

هەروەها دەبێت ئەوە ڕوون بێت كە كێشەكان زیاتر سیاسین، بۆیە ئەركی لایەنە سیاسییەكانی كوردستانە كە بەرژەوەندییە باڵاكان بخەنە سەرووی هەموو شتێكەوە و ئەولەوییەتی كارەكانیان پاراستنی قەوارەی هەرێم و مسۆگەركردنی مافە ڕەواكانی خەڵكی كوردستان بێت، نەك كێبڕكێی تەسكی حزبی.

ئەمە داڕشتنەوەی ورد و ڕەوانبێژانەی ئەو دەقەیە بە زمانێكی پاراوی سیاسی، كە تێیدا سەرجەم ڕەهەندە نیشتمانی و ستراتیژییەكانی سەردانەكە بە شێوازێكی مۆدێرن ڕێك خراونەتەوە.

ئەم سەردانە لە خولگەیەكی سیاسیی ئێجگار هەستیاردا ئەنجام درا، كە تێیدا سەرۆكی هەرێم وەك نوێنەرێكی باڵای نیشتمانی و بە هەستێكی قووڵی نەتەوەییەوە، ئەركێكی مێژوویی جێبەجێ كرد. ئەم جووڵە سیاسییە كە لەسەر ڕاسپاردەی ڕاستەوخۆی سەرۆك بارزانی بوو، ئامانج لێی تێپەڕاندنی قەیرانەكان و چەسپاندنی مافە دەستوورییەكانی گەلی كوردستان بوو، دوور لە هەر جۆرە تێڕوانینێكی تەسكی حزبایەتی.

كارنامەی سەردانەكە گشتگیر و هەمەلایەنە بوو، جگە لە تاوتوێكردنی پەیوەندییە سیاسییەكانی نێوان پارتی و لایەنە عێراقییەكان، جەختێكی تایبەت كرایەوە سەر دۆسیە جەوهەرییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا. لەوانەش: پرسی مووچە، بوودجەی گشتی و ئیستحقاقە دەستوورییەكانی هەرێمی كوردستان. هەروەها، یەكێكی دیكە لە تەوەرە ستراتیژییەكانی گفتوگۆكان، پرسی پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری بوو، بەتایبەت لە ڕووبەڕووبوونەوەی هێرشە درۆنییەكان و جەختكردنەوە لەسەر پێویستیی بێلایەنبوونی عێراق لە ململانێ هەرێمییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران، تاوەكو وڵات لە ئاگری كێشە دەرەكییەكان بپارێزرێت.

ئیرادەی سەركردایەتیی سیاسیی كورد بۆ پاراستنی سەقامگیری و بەهێزكردنی بنەماكانی هاوبەشیی نیشتمانی لە چوارچێوەی سیستەمێكی فیدڕاڵیدا، پەیامێكی ڕوونی ئەم سەردانە بوو. ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگر هەیە كە پرۆسەی سیاسی لە عێراقدا بەبێ ڕۆڵی كارا و مەرجەعییەتی جەنابی سەرۆك بارزانی ڕاست نابێتەوە، چونكە بەڕێزیان هەمیشە داینەمۆ و داڕێژەری بنەماكانی «سازان، هاوبەشی و هاوسەنگی» بوون لە عێراقی نوێدا.

سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە دیدارەكانیدا جارێكی دیكە ئەو پەیامە نەگۆڕەی سەرۆك بارزانی گەیاندە لایەنە عێراقییەكان، كە بریتییە لە هەڵبژاردنی زمانی گفتوگۆ و لێكتێگەیشتن وەك تاقە نەخشەڕێگا بۆ چارەسەری كێشەكان، ئەمەش فەلسەفەی جێگیری سەرۆك بارزانی و هەردوو بەڕێزان سەرۆكی هەرێم و سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانە، كە هەمیشە هەوڵیان داوە داهاتوویەكی گەشتر بۆ هەموو عێراقییەكان و كوردستانییەكان بنیاد بنێن، دوور لە ململانێی وێرانكەر و هەوڵی شكاندنی ئیرادەی لایەنی بەرانبەر، یان ڕێگەدان بە تێپەڕاندنی ئەجێندای ناعێراقی بە سەر بەرژەوەندییە باڵا نیشتمانییەكاندا. ئەم دیدگایە كلیلی سەرەكییە بۆ گەیشتن بە عێراقێكی ئارام و هەرێمێكی بەهێز كە تێیدا كەرامەت و مافی هەمووان پارێزراو بێت.

ئەو ڕێبازە سیاسی و نەتەوەییەی كە بەڕێز سەرۆك بارزانی وەك بنەمایەكی جێگیر لە مامەڵە ناوخۆیی و دەرەكییەكانیدا پەیڕەوی دەكات، تەنیا ستراتیژیەتێكی حزبی نییە، بەڵكو نەخشەڕێگایەكی نیشتمانییە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلی كوردستان و سەقامگیریی عێراقی فیدڕاڵ. هەر لەسەر بنەمای ئەم دیدگا قووڵە، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان، دەستپێشخەرییەكی دیپلۆماسیی فراوانی لە بەغدا دەست پێكرد و زنجیرەیەك كۆبوونەوەی گرنگی لەگەڵ لایەنەكانی «چوارچێوەی هەماهەنگی»، سەرۆك وەزیرانی پێشوو، سەرۆكوەزیرانی ڕاسپێردراو و سەركردە باڵا سیاسییەكانی عێراق ئەنجام دا. ئامانجی سەرەكیی ئەم دیدارە چارەنووسسازانە، گەیاندنی پەیامی ڕەوای گەلی كورد و داكۆكیكردن بوو لەو مافە دەستووری و یاساییانەی كە بە هیچ شێوەیەك جێگەی سازش نین. لەم چوارچێوەیەدا، جەخت لەسەر پێویستیی ڕێزگرتن لە تایبەتمەندی و دەسەڵاتە دەستوورییەكانی هەرێمی كوردستان كرایەوە، وەك بەشێكی دانەبڕاو لە شەراكەت و هاوبەشیی نیشتمانی. داواكارییەكانی هەرێم ڕوون و ڕەوان بوون، لەوانەش تەشریعكردنی یاسای نەوت و گاز، پێكهێنانی ئەنجومەنی ئیتیحادی و مسۆگەركردنی قووت و بژێوی خەڵك، بە جۆرێك كە چیتر پرسی مووچە و شایستە داراییەكان وەك كارتێكی فشار و گەمەیەكی سیاسی لە دژی هاووڵاتیانی هەرێم بەكار نەیەت.

بەداخەوە، لە نێوەندی ئەم هەوڵە نیشتمانییانەدا، هەندێك لایەنی ناوخۆیی هەڵوێستێكی نادروستیان هەڵبژاردووە و بەرژەوەندییە تەسك و كاتییەكانی خۆیان خستووەتە پێش بەرژەوەندییە ستراتیژییەكانی هەرێمی كوردستان. ئەم جۆرە ڕەفتارانە، نەك هەر خزمەت بە دۆزی كورد ناكەن، بەڵكو بوونەتە ئامرازێك بۆ لاوازكردنی پێگەی كورد لە دانوستانەكانی بەغدا. ئەو هەڵوێستە نایەكگرتووانە وای كردووە كە توانای كورد بۆ بەدەستهێنانی داواكارییە دەستوورییەكان كەمتر بێت و لە بەرانبەردا هێز بەو ئاراستە عێراقییانە ببەخشێت كە نەیاری گەشەكردن و تایبەتمەندییەكانی هەرێمی كوردستانن. ئەم دژایەتییانە بەتایبەتی لە كاتێكدا چڕ دەبنەوە، كە حكومەتی هەرێمی كوردستان بە سەرۆكایەتیی بەڕێز مەسرور بارزانی، وەك سەرۆك وەزیرانێكی خۆڕاگر و خاوەن ئیرادە، توانیویەتی سەرەڕای هەموو فشارە ئابووری و ئەمنییەكان، دەستكەوتی گرنگ تۆمار بكات و ڕێگری لە پەكخستنی دامەزراوەكانی هەرێم بكات.

مێژووی خەباتی سیاسیی كورد لە عێراقی نوێدا شایەتی ئەوە دەدات كە زۆربەی دەستكەوتە مێژووییەكان لە سایەی یەكڕیزیی ناوماڵی كورد و بە سەرپەرشتیی ڕاستەوخۆی سەرۆك بارزانی بەدی هاتوون. جەنابیان هەمیشە هەوڵی داوە یەكدەنگیی نێوان پارتی و یەكێتی و لایەنەكانی دیكە بپارێزێت، تاوەكو كورد لە بەغدا بە هێزەوە دەربكەوێت. هەر لەم سۆنگەیەشەوە، سەرۆك بارزانی لە پێناو پاراستنی یەكڕیزی و سەقامگیری، چەندین پۆست و پێگەی باڵای سیاسیی كە پشكی پارتی بوون، پێشكەشی لایەنە كوردییەكانی دیكە كرد، تەنیا بۆ ئەوەی ڕۆحی هاوكاری و تەبایی بەهێز بێت. بەڵام جێگەی داخە كە هەندێك لەو لایەنانە پاش بەدەستهێنانی ئەو پێگە باڵایانە، لەبری ئەوەی ئەو دەسەڵاتە بۆ خزمەتی بەرژەوەندییە گشتییەكانی كوردستان بەكار بهێنن، بۆ قووڵكردنەوەی ناكۆكییەكان و لاوازكردنی پێگەی پارتی و حكومەتی هەرێم بەكاریان هێنا، ئەمەش زیانی گەورەی بە پێگەی كورد لە ناوەند گەیاند.

لە ئێستادا كە عێراق و ناوچەكە بە قۆناغێكی ئێجگار ئاڵۆز و پڕ لە گۆڕانكاریدا تێپەڕ دەبن، پێویستی بە دیدگا و حیكمەتی مەرجەعی باڵای كورد، جەنابی مەسعود بارزانی، لە هەموو كاتێك زیاتر هەستی پێدەكرێت. سەرۆك بارزانی وەك زەعیمێكی گەورەی سیاسی لەسەر ئاستی عێراق و جیهان، تەنها كلیلێك نییە بۆ چارەسەری كێشەی كورد، بەڵكو كلیلی ئاشتی، سەقامگیری و پێكەوەژیانی ئاشتییانەی هەموو نەتەوە و ئایینە جیاوازەكانی عێراقە. جەنابیان سەلماندوویەتی كە هەرێمی كوردستان هەمیشە فاكتەری ئارامی بووە و هەرگیز نابێتە مەترسی بۆ سەر وڵاتانی دراوسێ، بەڵكو گەشەكردنی هەرێم سوودی بۆ هەموو عێراق دەبێت. هەر بۆیە، تاكە ڕێگای ڕاست بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانانە، گەڕانەوەیە بۆ زمانی گفتوگۆ و دیالۆگ لەسەر بنەمای دەستوور، كە ئەمەش فەلسەفەی جێگیری ڕێبازی بارزانییە بۆ دروستكردنی داهاتوویەكی گەش و پارێزراو بۆ هەموو لایەك.