ئەز وسا دبینم کو جەوهەرێ وی هەڤرکی یا ئەڤرۆ دهێتە کرن، تنێ د ناکۆکی یێن سیاسی یێن دەمکی یان کێشەیەکا ئاساییشێ یا سنووردار دا ناهێتە کورتکرن؛ بەلکو ئەڤە شەڕەکێ کویرترە و گرێدایی بنیاتێ سیستەمێ ئابووریێ جیهانی ب خۆ ڤەیە.

دەمێ ئەم بەحسێ گرژی یا ئەمریکا و ئیرانێ دکەین، مەحالە ئەم وێ راستیێ پشتگوھ بهاڤێژین، کو وزە، رێڕەوێن دەریایی و دۆلار هەمی د ناڤ ئێک هەڤکێشەدا تێکەلبووینە.

ژ چەندین دەهساڵان وەرە، "پترۆدۆلار" بڕبڕا پشتێ بوو بۆ هەژموونا ئەمریکا، ئەو تنێ میکانیزمەک نەبوو بۆ دیارکرنا بهایێ پەتڕۆلێ، بەلکو ئامرازەک بوو، ژ بۆ جێگیرکرنا داخوازی یا جیهانی لسەر دۆلاری، و ب وی رەنگی ژی دابینکرنا خەرجی یێن هێزا ئەمریکا یا سیاسی، سەربازی و ئابووری، لێ ئەو جیهانا پشتی سالێن حەفتییان هاتی یە ئاڤاکرن، ئێدی نە ئەو جیهانا بەری نوکەیە.

ولاتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکا کو بن بارێ قەرزەکێ نێزیکی 39 تریلیۆن دۆلار دنالیت، ئێدی نە ژ پێگەهەکێ دلنیاییێ یە، بەلکو ژ پێگەهەکێ بەرەڤانیکرنێ ژ ناڤەند و جهگەهێ خۆ دکەت.

ل دەڤ من، ئەو ساتە وەختێ ئێکلاکەر، دەمێ سڕکرنا دارایی یێن رووسیا بوو د دەمێ شەڕێ ئۆکرانیا دا ل شۆباتا ٢٠٢٤ێ، ل وێرێ گەلەک کەسان وەک سزایەکێ سیاسی تەماشەی ڤێ بڕیارێ نەکر، بەلکو وەک پەیامەکا مەترسیدار بۆ هەمی جیهانێ دیت: ئەگەر یەدەگێن دەولەتان یێن سەروەری (سیادی) بهێنە بەستن و دەستبسەردا گرتن، پا گرەنتییا راستی چییە بۆ پاراستنا سیستەمێ دارایی یێ نوکە؟ ژ وێ گاڤێ وەرە، گۆمان کەفتە د دلێ باوەرییا جیهانی دا بەرامبەر دۆلاری.

ژبەر هندێ، چین ب گاڤێن هێمن لێ کویر کار دکەت بۆ ئاڤاکرنا رێڕەوێن بازرگانی یێن نوی، و وەلاتێن "بریکس" (BRICS) کار دکەن بۆ چێکرنا بەدیلێن دارایی، دا کو پشتبەستنا لسەر دۆلاری و هەژمۆنا وی کێم بکەن.

د بەرامبەردا، واشنتۆن هەستیارتر دیار دبیت بەرامبەر رێڕەوێن دەریایی، تەنگئاڤ و هێلێن گەهاندنێ، چونکی ئەو دزانیت هەر کەسێ دەست ب سەر دەمارێن بازرگانیێ دا هەبیت، دێ شیانێن سەپاندنا یاسایێن یاریێ هەبن.

لێ پرسیارا هەرە گرنگ نە ئەوە: ئەرێ ئەمریکا دشێت شەڕی ژ پێخەمەت پترۆدۆلاری بکەت؟ لێ ئەوە: ئەرێ جیهان هێشتا یا بەرهەڤە ڤەگەڕێتە سەر هەڤکێشا کەڤن؟
دبیت واشنتۆن بشێت نەیارێن خۆ پەرێشان بکەت، و پشکەک ژ بازاڕێن وزێ بەرەڤ ئەمریکا یا باکوور وەربگێڕیت، و دبیت بشێت ڤێ گۆهڕینا جیهانی بۆ چەند ساڵێن دی پاش بئێخیت، لێ دیرۆک دبێژیت: هێزا سەربازی دشێت پاراستنێ بکەت، لێ ب تنێ نەشێت باوەریێ ژ نوی بەرهەم بینیت.

ئەز وسا دبینم کو مەزنترین سۆپڕایز دبیت نە ژ شەڕەکێ راستەوخۆ بیت، بەلکو ژ وێ کومبوونا هێدی بیت یا کو پەکین و مۆسکۆ سەرکردایەتیێ دکەن: وەک تۆڕێن پارەدانێ یێن بەدیل، دراڤێن نیشتمانی، رێڕەوێن نوی، و هەڤپەیمانی یێن کو دویر ژ ناڤەندا ئەمریکا دروست دبن.

ژبەر هندێ، ئەم نە ل هەمبەر دوماهییا دەستبجهـ یا پترۆدۆلارینە، لێ ب پشتراستی ڤە ئەم ل دەستپێکا سەردەمەکینە کو تێدا دۆلار ئێدی نە "سەید" و خودانێ ئێکانەیێ مەیدانێ یە.