پڕۆفیسۆر هەديل عەبدولهادی، مامۆستایە لە كۆلێژی یاسای زانكۆی جۆرج واشنتۆن، هەروەها خاوەن و بەڕێوەبەری دەزگای ڕاوێژكاریی «ماس پۆینت»ـە و، ساڵانێكی زۆر لە واشنتۆن و دوبەی وەك پارێزەری نێودەوڵەتی لە گەورەترین كۆمپانیا یاساییەكانی جیهاندا كاری كردووە و ڕاوێژكاری بانكەكان، دەوڵەتەكان و دامەزراوە جیهانییەكان بووە.

بۆ قسەكردن لەسەر ئاستی پێشكەوتنی دەوڵەتانی كەنداو لە بواری ئابووری و بەكارهێنانی تەكنەلۆژیا و هەروەها كاریگەریی دۆلار و ئەو هەنگاوە ستراتیژییانەی كە پێویستە وڵاتانی ناوچەكە و عێراق بیگرنەبەر بۆ پاراستنی سەقامگیریی ئابوورییان، ئەم دیمانە تایبەتەمان لەگەڵ پڕۆفیسۆر هەدیل ئەنجام دا.

 

 

* بەپێی ئەزموونی كاركردنت، ئایا وەرچەرخانی ئابووریی كەنداو بەرەو زانستە نوێیەكان چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟ ئایا عێراق دەتوانێت بەو میراتە یاسایی و ڕامیارییە ئاڵۆزەوە، هەمان ڕێچكە بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنانی بیانیی بەردەوام بگرێتەبەر؟

- سەركەوتنی تەكنەلۆژیی كەنداو تەنیا پەیوەست نییە بە دارایی، بەڵكو دەرئەنجامی ستراتیژیی ورد و وەبەرهێنانی سیادییە لە نێوەگەیەنەرەكان و ژێرخانی داتادا. مۆدێلی ئیمارات بەهۆی هاوتەریبیی سیاسی لەگەڵ ئەمریكا و پێگەی جیهانییەوە، بۆ وڵاتانی دیكە بە ئاسانی دووبارە نابێتەوە، بۆیە دەبێت عێراق مۆدێلێكی تایبەت بە خۆی هەبێت. عێراق بەهۆی سامانی سرووشتی، پێگەی شارستانی و مێژووی خوێندنی گشتییەوە، خاوەن توانایەكی جیاوازە. گەشەپێدانی عێراق دەبێت لە ڕێگەی وەبەرهێنان لە زانست و ئەندازیاری (STEM)و پەرەپێدانی هاوبەشیی نێوان زانكۆكان و بەكارهێنانی تەكنەلۆژیای سەرچاوەكراوەوە بێت، ئەم ڕێگەیە بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنانی بیانیی بەردەوام، زۆر گونجاوترە لە لاساییكردنەوەی مۆدێلی كەنداو، كە لەگەڵ هەلومەرجی عێراقدا ناگونجێت.

* ئایا سزاكان تا چەند ئامانجە ستراتیژییەكانی ئەمریكایان پێكاوە؟ ئایا ئەم فشارانە هانی وڵاتانی ناوچەكەیان داوە بۆ دۆزینەوەی سیستمی دارایی بەدیل و كەمكردنەوەی پشتبەستنی سیستماتیك بە دۆلار؟

- هەڵسەنگاندنی سزاكان وەك ئامرازێكی سیاسی، نیشانی دەدات كە ئەنجامەكان تێكەڵن، سزاكانی سەر عێراقی پێش ساڵی ٢٠٠٣ زیانی ئابووری و سەربازیی گەورەیان بەم وڵاتە گەیاند، بەڵام ئامانجە سیاسییەكانیان نەپێكا. بە هەمان شێوە، گەمارۆكانی سەر كوبا و ڕووسیا نەیانتوانیوە گۆڕانكاریی ڕیشەیی لە ڕەفتاری ڕژێمەكاندا دروست بكەن.

كەیسی ئێران وەك نموونەیەكی دیار، سنوورە ستراتیژییەكانی سزا دەردەخات. سەرەڕای گەمارۆ گشتگیرەكان، ئێران توانیویەتی ژێرخانێكی زانستی و پیشەسازیی بەهێز بپارێزێت، ئەم خۆڕاگرییە لە پانتایی جوگرافی، قەبارەی دانیشتووان و ناسنامەیەكی مێژووییەوە سەرچاوە دەگرێت، كە یەكگرتوویی نیشتمانی لە كاتی فشارە دەرەكییەكاندا بەهێزتر دەكات.

دەرەنجامی سەرەكی ئەوەیە كە «خۆبژێویی زۆرەملێ» دەكرێت ببێتە سەرمایەیەكی بونیادی. دابڕانی ئێران لە سیستمی دارایی ڕۆژئاوایی، وای لێ كردووە، پەرە بە توانای ناوخۆیی بدات، كە زۆر لەوە خۆڕاگرترە پێشبینی دەكرا. ئەمە وانەیەكی گرنگە بۆ مۆدێلەكانی گەشەپێدان. ئەو وڵاتانەی پشتبەستنی سیستماتیك بە پێكهاتە داراییە دەرەكییەكان كەم دەكەنەوە، دەگەنە جۆرێك لە خۆڕاگری كە ئەو مۆدێلانەی تەنیا پشت بە تێكەڵبوون بە جیهان دەبەستن، نایانپێكن.

جێی سەرنجە، هەندێك جار جەنگ دەبێتە هۆی سووككردنی سزاكان، وەك ئەو مۆڵەتە گشتییانەی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا بۆ كەمكردنەوەی فشار لەسەر زنجیرەی دابینكردنی نەوتی ڕووسیا و ئێران دەری كردوون. هەروەها ئێران لە ناو قەیراندا دەرفەتی نوێی دۆزیوەتەوە، بۆ نموونە بەكارهێنانی دراوی چینی- یوان «yuan» و «دیجیتاڵ» بۆ وەرگرتنی باجی تێپەڕبوون لە گەرووی هورمز. ئەم هەنگاوە نموونەیەكی بەرچاوە لە بەكارهێنانی سیستمی پارەدانی نادۆلاری بۆ دەربازبوون لە دەسەڵاتی یاسایی سزاكانی ئەمریكا و كەمكردنەوەی هەژموونی دۆلار.

* لە سایەی گەڕانەوەی سیاسەتی «ئەمریكا یەكەمە» و سەپاندنی باجی گومرگیی توند، پێشبینیی چی دەكەیت بۆ كاریگەریی ئەم ڕێكارانە لەسەر سەقامگیریی بازاڕی وزە و جووڵەی بازرگانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟

- ئەو ڕێكارە گومرگییە فراوانانەی ئیدارەی تڕەمپ، وەك باجەكانی «ڕۆژی ڕزگاری»، گۆڕانكارییەكی گەورە بوون لەو سیستمە بازرگانییە فرەلایەنەی كە ئەمریكا خۆی دوای جەنگی جیهانی دووەم بونیادنەری بوو، هەرچەندە ئەم ڕێكارانە داینامیكی بازرگانییان گۆڕی، بەڵام بازاڕەكانی وزەی ناوچەكە زیاتر لەژێر كاریگەریی ڕاستەوخۆی جەنگی ئێراندا بوون، كە پێشبینی دەكرێت لێكەوتە نەرێنییەكانی بۆ سەر زنجیرەی دابینكردنی وزە بەردەوام بن.

ئەوەی لە ڕوانگەی یاسای بازرگانییەوە جێی تێڕامانە، گۆڕانی شێوازی كاركردنی ئەمریكایە لە «ڕێسا و یاسای گشتگیر»ـەوە بەرەو «ڕێككەوتنی تایبەت و دوولایەنە». بۆ نموونە، پێدانی لێخۆشبوونی باج لە بەرانبەر وەبەرهێنان، یان پابەندبوونی دیكە، جۆرێكە لە مامەڵەی تاكی، نەك چوارچێوەیەكی یاسایی یەكگرتوو. ئەم ئاراستەیە لە سیاسەتی تەكنەلۆژیاشدا ڕەنگی داوەتەوە، كاتێك «ڕێسای بڵاوبوونەوەی ژیریی دەستكرد - «AI Diffusion Rule گۆڕدرا بۆ شێوازێكی ناڕەسمی كە پشت بە ڕێككەوتنی دوولایەنە دەبەستێت، ئەمەش جیهانی دابەش كرد بۆ «دەوڵەمەند» و «هەژار» لە بواری نیوەگەیەنەرە پێشكەوتووەكاندا.

لە ڕوانگەی یاساییەوە، گۆڕانكاری لە مۆدێلی «ڕێسا-بنەما» (rule-based) بۆ مۆدێلی «مامەڵە-بنەما» (deal-based)، نادڵنیاییەكی جەوهەری دەخاتە ناو پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانەوە. لە بازرگانیی نێودەوڵەتیدا، «مەزندەكردنی پێشوەختە» بنەمایەكی سەرەكییە، بۆیە ئەو سیستمەی پشت بە مامەڵەی تاكەكەسی دەبەستێت، نەك یاسای یەكگرتوو، زیان بەو وڵات و كۆمپانییانە دەگەیەنێت كە هەژموونی سیاسی و داراییان كەمە.

بۆ وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لێكەوتە كردەییەكە ئەوەیە كە تێگەیشتن لە تەواوی دیمەنی یاسایی و ڕێكخستنی ئەمریكا — نەك تەنیا بڕیارەكانی دەسەڵاتی جێبەجێكردن، بەڵكو ڕۆڵی كاریگەری كۆنگرێس و دەقە یاساییەكان — ئێستا لە هەموو كاتێك گرنگتر و پێویستتر بووە.

* لە سایەی توندبوونی كێبڕكێی ئابووریی نێوان ئەمریكا و چین و پەرەسەندنی ڕەوتی تاكڕەوی، ئایا ڕێكخراوی بازرگانیی جیهانی دەتوانێت وەك ناوبژیوانێكی بێلایەن پێگەی خۆی بپارێزێت؟ ئایا ئێمە بە كردەیی دەبینە شایەتی سەرهەڵدانی سەردەمی پاش جیهانگیری؟

- دۆخی ئێستای بەڕێوەبردنی بازرگانیی نێودەوڵەتی تەنیا قۆناغێكی ڕاگوزەر نییە، بەڵكو ئاماژەیە بۆ دابڕانێكی بونیادی لەو سیستەمەی دوای جەنگی دووەمی جیهان بونیاد نرا. وەك مارك كارنی سەرۆك وەزیرانی كەنەدا ئاماژەی پێ دەدات، جیهان لەبەردەم «دابڕانێكی توند»دایە كە تێیدا دامەزراوە فرەلایەنەكانی وەك ڕێكخراوی بازرگانیی جیهانی (WTO) و نەتەوە یەكگرتووەكان، لە بەرژەوەندیی ڕێككەوتنە تاكلایەنە و دوولایەنەكانی زلهێزەكان پەراوێز خراون.

ڕێكخراوی بازرگانی جیهانی كە ئەركی سەرەكیی یەكلاكردنەوەی ململانێكان و ئازادكردنی بازرگانییە، لەسەر بنەمای پابەندبوونی ئەندامەكانی كار دەكات. بەڵام ئێستا ئەم پابەندبوونە كەوتووەتە ژێر فشاری سیاسییەوە، ئەمەش وای كردووە، ڕێكخراوەكە نەتوانێت هێزە گەورەكان ناچار بكات، بە سیستەمەكەیەوە پابەند بن، ئەگەر ئەوان بڕیار بدەن لە دەرەوەی ئەو چوارچێوەیە بجووڵێنەوە.

مێژوو سەلماندوویەتی كە بازرگانیی نێودەوڵەتی لە هەموو دامەزراوەكان كۆنترە و هەر دەشمێنێتەوە. كەواتە پرسیارە جەوهەرییەكە ئەوە نییە كە ئایا بازرگانی دەمێنێت، یان نا، بەڵكو ئەوەیە كە چ پێكهاتەیەكی یاسایی حوكمی دەكات؟ ئایا جیهان بەرەو سیستمێكی فرەلایەنی چاككراو دەڕوات، یان بەرەو ڕێككەوتنی ناوچەیی نوێ و سیستمێكی پارچەپارچەبووی ڕێسا دوولایەنەكان؟

بۆ دەوڵەتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەم دۆخی نادڵنیاییە وا دەخوازێت، لە جیاتی گریمانەكردنی مانەوەی هەمیشەیی هەر سیستەمێكی تاقانە، توانای یاسایی و دامەزراوەیی خۆیان بۆ مامەڵەكردنی نەرم لەگەڵ چوارچێوە جیاوازەكاندا پەرە پێ بدەن. ئەم جۆرە لە خۆگونجاندن، باشترین ئامادەكاریی ستراتیژییە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكان لە جیهانێكی پڕ لە گۆڕانكاریدا.

* وەك شارەزایەك لە یاساكانی دەستگەیشتن بە زانستە پێشكەوتووەكانی ئەمریكا، ئایا عێراق و وڵاتانی كەنداو چۆن دەتوانن هاوسەنگی لە نێوان سوودوەرگرتن لە تەكنەلۆژیای چینی و پاراستنی هاوپەیمانییە ئەمنییەكانیان لەگەڵ واشنتۆن ڕابگرن، بەبێ ئەوەی تووشی لێكەوتە یاساییەكانی قەدەغەی هەناردەكردن ببن؟

- ڕێكخستنی دەستگەیشتنی بیانییەكان بە تەكنەلۆژیای ئەمریكی، بەتایبەت لە بوارەكانی ژیریی دەستكرد و نیوەگەیەنەرەكان، تەنیا بڕیارێكی كارگێڕی نییە كە لەگەڵ گۆڕانی سەرۆكەكان بگۆڕێت، بەڵكو ئەمە كۆدەنگییەكی پتەوی هەردوو پارتی سەرەكییە و لە ناو دەقی یاساكانی كۆنگرێسدا چەسپێنراوە. زۆرجار حكومەتە بیانییەكان ئەم ڕاستییە بە هەڵە تێدەگەن و پێیانوایە ئەمە تەنیا سیاسەتێكی كاتیی ئیدارەیەكی دیاریكراوە، لە كاتێكدا ئەمانە پابەندیی یاسایی ئاڵۆزن و دەسەڵاتی جێبەجێكردن ناتوانێت بە ئارەزووی خۆی دەستكارییان بكات.

بۆ وڵاتانی وەك عێراق و دەوڵەتانی كەنداو، ئەمە لێكەوتەی كردەیی گرنگی هەیە. لە كاتێكدا فشارێكی زۆر هەیە بۆ بەكارهێنانی تەكنەلۆژیای چینی لە ژێرخان و پەیوەندییەكاندا، دەبێت ئەوە بزانن كە ئەم بژاردانە كاریگەریی ڕاستەوخۆیان لەسەر هاوبەشییە ئەمنییەكان و دەستگەیشتن بە تەكنەلۆژیای پێشكەوتووی ئەمریكی دەبێت. چونكە لێكەوتەكان بەپێی جۆری تەكنەلۆژیاكە دەگۆڕێن، ناتوانرێت وەڵامێكی گشتی و سادە بۆ هەموو حاڵەتەكان دابنرێت.

باشترین ستراتیژ بۆ بەڕێوەبردنی ئەم گرژییە، پەرەپێدانی توانای یاسایی و سیاسیی ناوخۆییە بۆ تێگەیشتن لە وردەكارییەكانی یاسای كۆنتڕۆڵكردنی هەناردەكردنی ئەمریكا. وڵاتان دەبێت لە جیاتی پشتبەستن بە كەناڵە سیاسییەكان، یان پەرچەكرداری كاتی، پەنا بۆ هەڵسەنگاندنی یاسایی ورد و «كەیس بۆ كەیس» ببەن. تێگەیشتن لە بنەما یاساییەكانی كۆنگرێس و شێوازی جێبەجێكردنی ڕێساكان، كلیلە بۆ پاراستنی هاوسەنگییەكی ستراتیژی كە بەرژەوەندییە نیشتمانییەكان بپارێزێت و ڕێگری لە پێشێلكاریی یاسایی بكات.

* عێراق ڕووبەڕووی كۆت و بەندی توندی ئەمریكا بووەتەوە لە مەزادی دۆلاردا. ئایا چ چاكسازییەكی بنەڕەتی پێویستە بۆ هاوتاكردنی كەرتی بانكی لەگەڵ پێوەرە جیهانییەكانی ڕووبەڕووبوونەوەی سپیكردنەوەی پارە و دارایی تیرۆر، تا لە سزای دارایی زیاتر پارێزراو بێت؟ - ڕێگەی سەرەكی بۆ پاراستنی كەرتی بانكی، گونجاندنی سیستەمەكانە لەگەڵ پێوەرەكانی گرووپی كاری دارایی جیهانی. خۆشبەختانە عێراق هێشتا لە لیستی ڕەشی ئەم گرووپەدا نییە. وەزارەتی دارایی ئەمریكا كەناڵێكی چالاكی هەیە بۆ هاوكاریی وڵاتان لە چاكسازیی دارایی و بەرەنگاربوونەوەی سپیكردنەوەی پارە، پێویستە عێراق ئەم دەرفەتە بۆ چاكسازی بەكاربهێنێت.

- هەرچەندە ئەمریكا لە ڕێگەی دەزگای چاودێریی تاوانە داراییەكانەوە سزای هەندێك بانكی ناوخۆیی عێراقی داوە، بەڵام ئەمە ڕێكاری دژ بە خودی دەوڵەت نییە. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕێكخستنی سیستەمی دارایی بۆ عێراق بایەخێكی تایبەتی هەیە، چونكە بەپێی فەرمانی سەرۆكایەتیی ئەمریكا لە ساڵی ٢٠٠٣وە، داهاتی نەوتی عێراق لە بانكی ناوەندیی ئەمریكا لە نیویۆرك دەپارێزرێت. ئەم شێوازی پاراستنە وادەخوازێت، عێراق بە هەستیارییەوە كار بۆ بەهێزكردنی بنەماكانی شەفافییەت و ڕێگری لە دابینكردنی دارایی بۆ تیرۆر بكات، تاوەكو دڵنیایی تەواو بداتە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ڕێگری لە هەر ئاستەنگێكی دارایی چاوەڕواننەكراو بكات.

* ئایا هێشتا بۆ پرسە سیادییەكانی عەرەبی و عێراق گونجاوە پشك لە كەرتی زانستە هەستیارەكانی ئەمریكادا بەدەست بهێنن، یان ئاستەنگە یاساییەكانی ئاسایشی نیشتمانی، وەبەرهێنانیان لەو بوارانەدا بۆ هەمیشە ئەستەم كردووە؟

- وەبەرهێنانی وڵاتانی عەرەبی لە ئەمریكا هێشتا بەردەوامە و هەندێك جار ڕەزامەندیی لێژنەی چاودێریی وەبەرهێنانی بیانی بەدەست دەهێنن. بەڵام هەندێك گرێبەست تووشی بەربەست دەبن، بۆ نموونە لە ساڵی ٢٠٢٢ ڕێگری لە سندوقێكی سعوودی كرا كە ویستی وەبەرهێنان لە تەكنەلۆژیایەكی پێشكەوتووی هاوشێوەی مێشكی مرۆڤدا بكات. هەروەها گوشار هەیە بۆ چاودێریكردنی وەبەرهێنانی ئیماراتی لەو كۆمپانییانەی لە تیكتۆك جیا بوونەتەوە.

پێویستە وەبەرهێنەرانی عێراق و وڵاتانی دیكەش پێش هەر هەنگاوێك، لە گرنگیی ئەو تەكنەلۆژیایە لە ڕووی ئاسایشی نیشتمانی و یاساوە تێبگەن. دەبێت ئەوەش بزانن كە جۆری پەیوەندییەكانی وڵاتی وەبەرهێنەر لەگەڵ ڕكابەرەكانی ئەمریكا، بەتایبەت چین، كاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر بڕیاری كۆتایی و قبووڵكردنی وەبەرهێنانەكەیان دەبێت. چونكە واشنتۆن هەر وەبەرهێنانێك وەك بەشێك لە ئاسایشی ستراتیژیی خۆی هەڵدەسەنگێنێت.

* دەنگۆی وازهێنان لە دۆلار وەك چەكێك لە سیاسەتی دەرەوەدا زیادی كردووە. ئایا سەرهەڵدانی شێوازە بەدیلەكانی پارەدان و دراوە نوێیەكان، دەبنە هەڕەشەیەكی ڕاستەقینە بۆ سەر پێگەی باڵا و هەژموونی درێژخایەنی دۆلار لە ئاستی جیهاندا؟

- گوتاری كەمكردنەوەی هەژموونی دۆلار نوێ نییە، بەڵام بەهۆی بەكارهێنانی وەك «چەك» لە سیاسەتی دەرەوەدا، بایەخێكی زیاتری پێ دەدرێت. سزاكانی ئەمریكا بوونەتە هاندەر بۆ ئەوەی وڵاتانی زیانلێكەوتوو بەدوای ڕێگەی بەدیلدا بگەڕێن. پێشتر فەڕەنسا هەوڵی بەهێزكردنی دراوی ئەوروپی دا، ئێستاش كۆمەڵەی وڵاتانی تازەپێگەیشتوو كە ئێران، ئیمارات، میسر و چەند وڵاتێكی دیكەی گرتووەتەوە، بەدوای سیستەمی دارایی نوێدا دەگەڕێن.

چین تا ڕادەیەك لە جیهانیكردنی دراوەكەی خۆیدا سەركەوتوو بووە، بەتایبەت لە مامەڵە نەوتییەكاندا، بەڵام ئامارە جیهانییەكان نیشانی دەدەن كە هێشتا هیچ دراوێك هەڕەشەی جدی و نزیك بۆ سەر پێگەی دۆلار دروست ناكات. ئەگەرچی گۆڕانكاریی ڕیشەیی لە سیستەمی دارایی جیهانیدا كاتی زۆری دەوێت، بەڵام ئەمە ڕەوتێكی گرنگە و دەبێت داڕێژەرانی سیاسەت و یاساناسان بە جددی وەری بگرن.

تەنانەت بەرپرسانی باڵای دارایی ئەمریكاش هۆشدارییان داوە كە بەكارهێنانی لە ڕادەبەدەری سزاكان، دەبێتە هۆی لاوازكردنی كاریگەریی دۆلار لە داهاتوودا. هەرچەندە هەوڵ بۆ چارەسەركردنی مەترسییەكانی دراوە دیجیتاڵییەكان دراوە، بەڵام ئەنجامەكان هێشتا سنووردارن. ئەم دۆخە دەری دەخات كە جیهان بەرەو فرەچەشنی لە شێوازەكانی پارەدان هەنگاو دەنێت بۆ ئەوەی كەمتر بكەوێتە ژێر كاریگەریی فشارە سیاسییەكان.

* كێبڕكێی جیهانی بۆ باڵادەستیی ژیریی دەستكرد و كۆنتڕۆڵكردنی نیوەگەیەنەرەكان، چۆن نەخشەی ئابووری و ڕێككەوتننامە بازرگانییە نێودەوڵەتییەكان دووبارە دادەڕێژێتەوە؟ ئەم ململانێیە چ لێكەوتەیەكی بۆ سەر دابەشبوونی هێز و سەقامگیریی بازاڕەكان لە داهاتوودا دەبێت؟

- ململانێی باڵادەستی لە بواری ژیریی دەستكرد و نیوەگەیەنەرەكاندا، بە پلەی یەكەم لە نێوان ئەمریكا و چیندایە و تەواوی زنجیرەكانی دابینكردن و وەبەرهێنانی گرتووەتەوە. چین لە ڕێگەی پلانی ستراتیژیی حكوومییەوە كار دەكات، لە بەرانبەردا واشنتۆن لەرێگەی یاساكانی ئاسایشی نیشتمانی و قەدەغەی هەناردەوە، هەوڵی پاراستنی زانیارییە هەستیارەكانی دەدات.

ئەمریكا پشكنینی توندی بۆ وەبەرهێنانە بیانییەكان و گواستنەوەی سەرمایە بۆ چین داناوە، بەتایبەت لە بوارە وردەكاندا. لە هەمان كاتدا، چین پێگەی خۆی وەك دابینكەری سەرەكیی تەكنەلۆژیا لە ئەفریقا، ئەمریكای لاتین و ئاسیا بەهێز كردووە و هەوڵە دیپلۆماسییەكانی ئەمریكا بۆ ڕێگری لەم كارە، ئەنجامێكی ئەوتۆیان نەبووە. خاڵی جەوهەری ئەوەیە كە چین لە دیاریكردنی پێوەرە تەكنەلۆژییە نێودەوڵەتییەكاندا زۆر چالاكە، لە كاتێكدا ئەمریكا بەهۆی ڕەوتی تاكڕەوییەوە لەو بوارەدا پاشەكشەی كردووە. ئەم ڕكابەرییە بنەمای ڕێككەوتنە بازرگانییەكانی داهاتوو دیاری دەكات.

* وەك شارەزایەكی یاسایی، چ ڕێكارێكی ستراتیژی پێشنیار دەكەیت تا عێراق لە جەنگی ئابووریی جیهانی پارێزراو بێت و زۆرترین دەستكەوتی دارایی بەدەست بهێنێت، بەبێ ئەوەی بكەوێتە ژێر كاریگەریی ململانێی زلهێزەكان؟

- داڕشتنی دیدگایەكی نیشتمانیی سەربەخۆ خاڵی دەستپێكە، عێراق دەبێت پشت بە سامانی سرووشتی و مرۆیی خۆی ببەستێت، نەك تەنیا لاساییكردنەوەی مۆدێلی وڵاتانی دیكە. پێویستە چاكسازییە یاساییەكان لە جیاتی پەرچەكردار، ژێرخانێكی دامەزراوەیی شەفاف و جێگیر بونیاد بنێن، كە متمانەی درێژخایەن بۆ وەبەرهێنەران بڕەخسێنێت، نەك تەنیا بۆ یەك مامەڵە.

یاسا دەڕێژراوەكان نابێت تەنیا كۆپیكراوی وڵاتانی دیكە بن، دەبێت وەك بنەمای «عورف» لەگەڵ ژینگەی ناوخۆیی بگونجێنرێن، تا شەرعییەت و بەردەوامییان هەبێت. هاوكات، مەشقكردنی ورد بە یاساناسان و دادوەران، بناغەی ئەم گۆڕانكارییەیە. لە ڕووی نێودەوڵەتیشەوە، پێویستە عێراق پاشكۆیەتیی خۆی بۆ تەنیا یەك سیستەمی دارایی، یان تەكنەلۆژی كەم بكاتەوە. كاركردنی هاوسەنگ لەگەڵ جەمسەرە جیاوازەكاندا، خۆڕاگریی ئابووریی وڵات لە بەرانبەر فشارەكان بەهێز دەكات. ڕوونی لە پێشكەشكردنی دەرفەتەكان و بەهێزیی دامەزراوەكان، كلیلە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتمانییەكان لە ناو ململانێ ئابوورییەكانی جیهاندا.