ئەمڕۆ ١٤ی نیسان، سی و هەشتەمین ساڵڕۆژی ئەو تاوانە تێدەپەڕێت کە ڕژێمی پێشووی عێراق دژ بە کورد ئەنجامیدا، لەو ڕۆژەی ئۆپەراسیۆنی “ئەنفال”ی ئەنجامدا و نزیکەی ١٨٣ هەزار کەسی بێتاوانی لە دانیشتوانی ئاشتیخوازی گیانیان لەدەستدا، لە جینۆسایدێکدا کە جیهان و، حکومەتی فیدراڵی پشتگوێیان خست لە قەرەبووکردنەوەی کەسوکاری قوربانییەکانی.

هەموومان دەزانین کە “ئەلئەنفال” ناوی ئایەتی هەشتەمی قورئانی پیرۆزە و زۆر کەسیش درک بەوە ناکەن کە هەمان ئەو ناوەیە کە ڕژێمی لەناوچووی عێراق بە زنجیرەیەک ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە دژی خەڵکی سیڤلی بێ تاوان، لەنێویاندا ئافرەت و منداڵان و بەساڵاچووان، لە نێو خەڵکی کوردستانەوە هێنایە ئاراوە. تاکە گوناهیان و تاکە تاوانیان ئەوە بوو کە خودای مەزن لە نێو نەتەوە و گەلانی تردا وەک کورد دروستی کردوون." يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ”.

تاوانی ئەنفال

وشەی (ئەنفال) لە زمانی عەرەبیدا ئاماژەیە بۆ ئەو غەنیمەتانەو دەسکەوتانەی شەڕ کە موسڵمانان لە دوژمنەکانیان بەدەستی دەهێنن لە سەردەمی بڵاوکردنەوەی ئاینی ئسلامئ پیرۆز. ڕژێمی پێشووی عێراق لە ڕێگەی پڕۆسەی فریودان و دەستکاریکردنی زاراوە، ناوی ئایەتی قورئانی “ئەلئەنفال”ی گرتەبەر بۆ پاساوهێنانەوە بۆ تاوانەکانی و ئەو کۆمەڵکوژییانەی کە لە دژی گەلی کورد ئەنجامیدا، کە بە دوژمنی ئیسلامی لەقەڵەم دان. ئەمەش نهێنی پشت ئۆپەراسیۆنە بەدناوەکانییەتی دژی گەلێکی موسڵمان کە باوەڕیان بە خودا و پێغەمبەرەکانی و کتێبە پیرۆزەکانی هەیە.

کورد: قوربانی کوشتن و راگوازی

هەڵمەتی ئەنفال کە لە ژێر پەردەی ئایەتی قورئانی پیرۆزدا ئەنجامدرا، بووە هۆی کۆمەڵکوژی نزیکەی ١٨٣ هەزار هاووڵاتیی کورد و وێرانکردنی تەواوەتی و ئاوارەبوونی زیاتر لە چوار هەزار گوندی کوردستان. ئەمه جگه له راگواستنی دانیشتووانی هەزاران شار و شارۆچکەی کوردی، زێدی باب  و پیرانیان که زۆر پێش هاتنی گەل و نەتەوەکانی دیکه بۆ ناوچه که لە نیشتمانەکەیان نیشته جێ بوون.

هیچ هۆکارێکی ڕەوای هەڵمەتی ئەنفال لە دژی گەلێکی ئاشتیخواز و بێتاوان، باوەڕدار بە خودای گەورە و کتێبە پیرۆزەکان، کە بە سادەیی دەیانویست لەسەر خاکەکەیان بە ئارامی و ئاسایش بژین، جگە لەوەی خودای مەزن وەک کورد دروستی کردوون.

 

 

قێزەونترین تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی

ڕژێمی لەناوچووی عێراق، لە بەر چاوی جیهانێک کە بانگەشەی پاڵپشتی دیموکراسی و ئاشتی و مافی مرۆڤ دەکات، قێزەونترین تاوانی مێژووی مرۆڤایەتی ئەنجامدا. لەگەڵ ئەوەشدا ئەوانەی بانگەشەی بەرزڕاگرتنی بیری ئازاد دەکەن، بێدەنگ بوون، جگە لە لێدوانی بێ بنەما لە هاوسۆزی بۆ گەلی کورد هیچی تریان پێشکەش نەکرد.

ئەم تاوانە دڕندانە بەبێ ئیدانەکردن و ڕێکاری یاسایی نێودەوڵەتی لەلایەن زلهێزەکان یان نەتەوە یەکگرتووەکانەوە تێپەڕی. تا ئەمڕۆش هیچ هەڵوێستێکیان بەرامبەر بە تاوانباران و پشتیوانی لە قوربانییەکان نەگرتووە. ئێمە گریمانەمان کردبوو کە سانسۆری میدیایی کە لەلایەن ڕژێمی شۆفێنی عێراق سەپاندبووی، هۆکاری بێدەنگی جیهان بوو. سەرەڕای خۆپیشاندان و شەرمەزارکردنی کوردەکان لە وڵاتانی جۆربەجۆر، حکومەتەکانیان بێدەنگ بوون و هیچ پشتیوانییەکیان پێشکەش بە قوربانییەکان نەکرد.

لە شەوێکدا زیاتر لە ١٨٣ هەزار منداڵ و ئافرەت و بەساڵاچوو لە کوردستان بە زیندووی زیندە بە چاڵکران، لە تاوانێکی بێ وێنەدا، تاوانێک کە تا ئێستا رووی نەداوە، تەنانەت لە خەون و فیلمیشدا.

سوپرایزەکان لە بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی نیشتمانی بەریتانیا

کاتێک بە بەڵگەنامەکانی ناو ئەرشیفی نیشتمانی بەریتانیادا وردبوومەوە، بۆم دەرکەوت حکومەتەکانی جیهان کە بانگەشەی بەرگریکردن لە دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ دەکەن، ئاگاداری جینۆسایدی ئەنفال بوون. تەنانەت ڕەنگە هەندێک لەو وڵاتانە دابینکەرانی چەک بوون بۆ ڕژێم، بەمەش ناڕاستەوخۆ هاوبەشی جینۆسایدی کورد و جێبەجێکردنی گەورەترین ئۆپەراسیۆنی پاکتاوکردنی نەتەوەیی لە مێژووی نوێدا لەلایەن ڕژێمێکی دەسەڵاتدار بوون .

ئێستا سەرەڕای تێپەڕبوونی ٣٨ ساڵ بەسەر ئەم تاوانە قێزەونەدا، حکومەتی فیدراڵی قەرەبووی کەسوکاری قوربانیانی نەکردۆتەوە، هەروەها ئەرکە دەستوری و یاساییەکانیشی بەرامبەریان بەجێ نەهێناوە. پشتگیری هیچ پڕۆژەیەکی گەشەپێدانی ڕاستەقینەی نەکردووە لەو ناوچانەی کە تێیدا نیشتەجێن. بەڵکو بەردەوامە لە دواخستن و وەستان و فشارخستنە سەر کورد سەبارەت بە سەرەتاییترین مافەکەی: مووچەی مانگانەی، کە لە بودجەی دەوڵەتدا دیاری کراوە.

مافی خێزانی قوربانییەکان بۆ قەرەبووکردنەوە

ئاماژە بە مافی کەسوکاری قوربانیاندا دەکەین بۆ قەرەبووکردنەوەیان، بەڵام جەخت لەوە دەکەینەوە کە هەموو گەنجینەکانی جیهان شایانی یەک دڵۆپ خوێن نین کە لەلایەن هیچ کام لەو شەهیدانەوە ڕژاوە. بەردەوامی بێ بایەخکردنی بەغدا بۆ ئەم تاوانە قێزەونەی دژی گەلی کورد کاردانەوەی هەیە کە دەتوانێت لە هەر ساتێکدا هاوسەنگی هێز بگۆڕێت. هەروەها کاریگەرییەکی قووڵ لەسەر بارودۆخی ناوخۆیان بەجێدەهێڵێت، ئەمەش لە ئاستی متمانەیان بە هەر دەسەڵاتێکی دەسەڵاتدار کە جێنشینی دەسەڵاتی پێشوو بێت و قەرەبووکردنەوەیان و باشترکردنی بارودۆخی ژیانیان و مافی نیشتمانێکی سەلامەت و ئەمنیان پشتگوێ دەخات

من ئەمە وەک ئامۆژگاری و ڕێنمایی بە حکومەتی فیدراڵی دەڵێم، پێش ئەوەی درەنگ بێت: کارکردن بۆ قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی ئەنفال و کیمیاباران بەشێوەیەکی هاوتا لەگەڵ دەرئەنجامی ئەو تاوانە قێزەونەی کە بەرامبەریان ئەنجامدراوە، کەمتر گرنگ نییە لە بەرپرسیارێتی ئێستای حکومەتی فیدراڵی بۆ پاراستنی کورد لە هێرشە ناوخۆیی و دەرەکییەکان کە ئێستا لە ژێر ڕۆشنایی شەڕێکی ناوچەییدا ڕوودەدات عێراق هیچ گرەوێکی نییە. من باوەڕم بەوە نییە دەستووری عێراق ڕۆڵی پاراستنی ئاسایشی کوردستان لە بەرپرسیارێتی حکومەتی بەغدا بەدەر بکات.

گەلی کورد و حکومەتی عێراق

گەلی کورد لە ئاست هەر تاوانێک کە بەرامبەری دەکرێت، پڕە لە هەستێکی بەردەوامی نادادپەروەری و چەوساندنەوە. ساڵڕۆژی ئەو تاوانانەی کە لە لایەن ڕژێمەکانی پێشووی عێراقەوە بەرامبەریان ئەنجام دراون، بە درێژایی ساڵ زیاتر بووە بە بەراورد بە جەژنە نیشتمانی و ئایینییەکانیان. سەرەڕای ئەمەش بەردەوامن لە پێشکەشکردنی قوربانیدان و شەهیدان بۆ بەرگریکردن لە وڵاتەکەیان.

تاوانی “ئەنفال” مۆدێلێکە لە پیسترین بەکارهێنانی سیاسی و پاوانخوازانەی ئایین لە دژی باوەڕدارانی خودا. گەلی ستەملێکراوی کورد لەناو ئەم وڵاتەدا لێبوردەیی و برایەتی دەپارێزن، بەڵام مافی خۆیان لەبیر ناکەن و ناڕەزایی خۆیان بۆ هیچ کەسێکی تر بەرز ناکەنەوە جگە لە خودا.