هەندرێن ئەحمەد كادری پێشكەوتووی حزبی شیوعیی كوردستان: ئەوەی ئەمڕۆ ڕوو دەدات، تەنیا هەڵكشانێكی سەربازی و پێكدادانێك نییە، بەڵكو دەربڕی قەیرانێكی بونیادییە لە نیزامی جیهانی و هەرێمایەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا
هەندرێن ئەحمەد، جیا لەوەی كادری پێشكەوتووی حزبی شیوعیی كوردستانە، لە هەمان كاتدا میدیاكار و ڕۆژنامەنووسێكی دیاری كوردستانە، هەروەها سكرتێری ئەنجومەنی سەندیكای ڕۆژنامەنووسانی كوردستانە و سەرنووسەری ڕۆژنامەكانی ڕزگاری و ڕێگای كوردستان بووە، دواتریش دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری گشتیی كەناڵی ئاسمانیی ڕێگا بوو، كە یەكەمین كەناڵی چەپ بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كوردستان لە گێژاوی شەڕێكی نەخوازراودا)، زۆر ڕاشكاوانە دیدوبۆچوونی خۆی لەسەر مەترسییەكانی ململانێی ناتەندروستی حزبی و كاریگەرییە نەرێنییەكانی لەسەر ئایندەی هەرێمی كوردستان باس كرد، هەروەها چەندین پێشنیار و ڕاسپاردەی گرینگیشی خستە ڕوو.
بەڕێزان، ئەم كاتەتان باش
كوردستان لەناو گێژاوی شەڕێكی نەخواستراو، ناونیشانێكی باشە بۆ گفتوگۆیەكی بابەتییانەی بەدوور لە هەر جۆرە سۆزدارییەكی نەتەوەیی، یان هەر ویستێكی تاكە كەسی، چونكە هەستیاریی دۆخەكە و گەورەیی پێكدادانەكە، دەبێت وامان لێبكات، كە لۆژیكی سیاسیی واقیعبینانە بۆ بەرژوەندیی هەرێمی كوردستان و پاراستنی قەوارەكەی، بنەمای سەرەكیی شیكردنەوەكانمان بێت.
ئایا ئەنجامی پێشهات و لێككەوتەكانی ڕووداوەكان كە لە ئاستی جیهان بەگشتی و بەتاییبەتیش ئەو شەڕەی ئەمریكا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران ڕوو دەدات، پێویستی بە سەرلەنوێ پێناسەكردنەوەی چەند چەمكێكی سیاسی و فیكری نییە؟ ئەو چەمكانەی پێویستە لەسەری ڕابوەستین، چەمكی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، چەمكی سەروەریی دەوڵەت، كارەكتەرە نادەوڵەتییەكان، گرووپە تیرۆریستییەكان كە جڵەوی دەوڵەتیان پێ دەدرێت. بنەماكانی میساقی نەتەوە یەكگرتووەكان، پڕۆتۆكۆڵ و پاشكۆكانی پەیماننامە و ڕێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان، مافی مرۆڤ و دەستتێوەردانی مرۆیی و بڕیاردانی چارەنووسی گەلان و چەندانی دیكەش.
لە ڕوانگەیەكی واقعییەوە، جیهانی دوای 7ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2023، جیهانێكی جیاوازە و ڕووداوەكانیشی بەرجەستەی ئەم گۆڕانكارییە نێودەوڵەتی و هەرێمایەتییە دەكەن، چونكە ئەوەی ئەمڕۆ ڕوو دەدات، تەنیا هەڵكشانێكی سەربازی و پێكدادانێك نییە، بەڵكو دەربڕی قەیرانێكی بونیادییە لە نیزامی جیهانی و هەرێمایەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئێمە لە بەردەم شەڕێكی ئاكار ئیمپریالیداین كە لە نێوان ئەمریكا و ئیسرائیل لە دژی كۆماری ئیسلامیی ئێران كە ڕژێمێكی دیكتاتۆرییە. لە نێوان ئەو دووانەیەدا، وەكو بەردەوام چەپ لەسەر ئاستی جیهانی شەڕی دابەش كردووە بەسەر دووانەی شەڕی ناڕەوا كە داگیركەران دەیسەپێنن و شەڕی ڕەوا كە گەلان بۆ ئازادی و سەربەخۆیی تێدەكۆشن، بەڵام ئەم شەڕە نە ڕەوایە و نە ناڕەواش، چونكە ئێمە لەبەردەم ڕووبەڕووبوونەوەیەكی ناوازەداین، ناوەندی زلهێزی سەربازی كە ئەمریكا و ئیسرائیلش لەگەلێدا سەركردایەتی دەكەن، لەبەرانبەر دەوڵەتێكی وەكو كۆماری ئیسلامیی ئێران كە چاوی لە فراوانخوازی و سەپاندنی هێزی خۆیەتی لە ئاستی هەرێمی و دەیەوێت لە هەر چواردەوریدا ناوچەی نفووزی خۆی وەكو بەرەی شەڕی پێشەوە بەكار بهێنێت و لە هەر ئەندازەكردنەوەیەكی هەرێمایەتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ڕۆڵی كارەكتەری سەرەكی ببینێت.
واتە ئەم شەڕە نەخوازراوە، نە شەڕی بەها و ماكە ئەخلاقییەكانە، نە شەڕی ڕزگارییە، نە شەڕێكی ئایدیۆلۆژی و ڕووبەڕووبوونەوەی شارستانی و ئایینەكانە بە مانا كلاسیكییەكەی، بەڵكو ململانێیەكە لە پێناو ئەندازەكردنەوەی ناوچەكانی هەژموونی جیهانی و هەرێمایەتی، شەڕە لە پێناو پاراستنی ئاسایشی ئیسرائیل، شەڕ لەسەر ئەوەیە، كێ بنەماكانی دابەشكردنی ڕۆڵەكانی لەدەستدایە، كێیە كۆنتڕۆڵی ڕێڕەو و گەرووە ئاوییەكان دەكات و كێ مافی پێناسەكردنی چەمكی ئاسایشی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەیە؟
بەڵگەنامەی ستراتیژیی ئەمریكا لە نۆڤێمبەری ساڵی 2025، كە ترامپ بڵاوی كردەوە، بە ڕوونی تێگەیشتنی ئیدارەی ئەمریكا بۆ چەمكی ئاسایش و بەرژوەندی لەسەر بنەمای «ئەمریكا لەپێشدا» بە بەكارهێنانی هێزی سەربازی خۆی بۆ پیشاندانی مانەوەی وەكو تاكە جەمسەری جیهانی تێدا هاتووە. ئەمریكا بە لۆژیكی هێز دەیەوێت خۆی لە ڕێگەی فاكتەرەكانی جیوسیاسییەوە چەكی پێشكەوتوو بەرهەم بهێنێت بۆ ڕەسمكردنەوەی هاوسەنگیی جیهانی بە سەركردایەتیی خۆی، بە شێوەیەك كە هەمووی لە خزمەتی ئەمریكادا بێت بەر لە هەموو شتێك. لەم جیهانە نوێیەدا ئیسرائیل بە دوای گۆڕانكاریی جۆری بۆ پێگەی هەژموون و ئاسایشی خۆی كۆشش دەكات، لەبەرانبەر دەوڵەتێك شەڕ دەكات، كە لۆژیكی تایفەگەریی ناوەندی حوكمی دەكات، كە شەرعییەتی ناوخۆیی لە ویلایەتی فەقیه وەردەگرێت و پشت بە هەناردەكردنی شۆڕشەكەی بۆ هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دروستركردنی گرووپی نادەوڵەتی لە ناو دەوڵەتانی خاوەن سەروەری لە نموونەی لوبنان و عێراقدا دەبەستێت.
ئێران بڕوای بە مافی گەلانی دیكە نییە و بڕواشی بە هاوبەشیی ئابووری لە ناوچەی كەنداوی فارسدا نییە و هەموو پێشهاتێك لە ڕوانگەی ئاسایشی خۆی و مەترسی لەسەر نیزامەكەی لێكدەداتەوە، بۆیە پەرچەكردارەكانی سەربازی لەگەڵ گوتارە دیپلۆماسییەكانی زۆر جیاواز دەردەكەون، لەم نێوەندەدا، كوردستان لەبەردەم ململانێیەكی توندی بەرژەوەندییەكانیان زیاتر لە هەر بابەتێكی دیكەدا خۆی دەبینێتەوە.
ڕوویەكی دیكەی ئەم شەڕە ئەندازەكردنی هاوسەنگییە نوێیەكانە نەك یەكلاكردنەوە و كۆتایی پێهێنان، بەڵكو دۆخێكی بەردەوامی هەیە كە خۆی لەگەڵ ئامانجە ستراتیژییەكاندا دەگونجێنێت و پێداچوونەوەی بۆ دەكرێت. بە سادەیی ئامانجی ئەم شەڕە ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران نییە، بەڵكو دەتوانین ناوی بنێین «داتاشینی ڕژێمێكی نوێ لە ناو ڕژێمی كۆندا»، وەك چۆن پەیكەرتاشێك لە بەرد نموونەیەكی نوی دروست دەكات. سیاسەتی ئەمریكا ئاكارێكی مافیاگەریی هەیە لە سەپاندنی ئەجێندا سیاسی و ئابوورییەكاندا، كاریگەری ئەمەش تەنیا لەسەر ئێران نییە، بەڵكو كاریگەری لەسەر وڵاتانی كەنداو و بگرە وڵاتانی ڕۆژئاوایی و بەتایبەتی ئەوروپییەكان دەبێت، كە هەتا ئێستا پڕۆژە و پلانەكانی ترەمپ بە ئاشكرا ڕەت دەكەنەوە، بەڵام ئایا لە دوورمەودا دەتوانن بێلایەن بمێنن، لە كاتێكدا زۆرینەی ئەو وڵاتانە ئەندامی ناتۆن؟ ئایا نەزمی نوێی جیهانی دوای 7ی ئۆكتۆبەر، بە بەرەژانی كۆتاییهاتنی ناتۆ دادەنرێت، وەك چۆن یەكێتیی سۆڤیەت بە هێوری لە كۆتایی هەشتاكاندا بەم قۆناغەدا تێپەڕی و هەڵوەشایەوە؟ دەكرێت بە دوای ئەو پرسیارەشدا بگەڕێین كە ئایا ڕۆڵی ئەوروپییەكان لە داهاتوودا لە نەخشەكردنەوەی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا چی دەبێت؟
لەلایەكی دیكەدا، كۆماری چینی میللی، هەتا ئێستا سیاسەتی دیپلۆماسیی نەگۆڕ پەیڕەو دەكات، كە دژی بارگرژی و شەڕە و لەگەڵ ئاشتیی جیهانیدایە، بەڵام ئەم سیاسەتە نە ڕووبەڕووبوونەوەیە لەگەڵ ئەمریكا و نە پاڵپشتییە بۆ ئێران، یان هەر وڵاتێكی دیكە.
هەرچی ڕووسیای فیدڕاڵییە، لە ڕوانگەی مەترسیی ئاسایشی سەر سنوورەكانیەوە، بە ناچار عەقیدەی سەربازیی خۆی نوێ كردووەتەوە، بە شێوەیەك لەسەر بنەمای بەرەنگاربوونەوەی هەر مەترسییەكی وجوودی لەسەر ڕووسیا پلانڕێژی دەكات، واتە پاڵپشتییەكەی بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران لە پاڵپشتییەكی سیاسی و مەعنەوی تێپەڕ ناكات، ئەگەرچی هەندێك ڕاپۆرت باسی شتێكی لەوە زیاتر دەكەن.
لەم تابلۆیەدا، لەسایەی نیولیبڕاڵیزمدا، بە سیاسەتێكی ئیمپریالییانە، وڵاتانی زلهێز لە قۆناغی مەترسیی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆدا نین، بەڵكو لە ململانێی پاڵ بەیەكدییەوەناندان، بە شێوەیەك ئیدارەی ململانێكە دەدەن و هەموو كارتەكانی فشار بۆ سەر یەكدی بەكار دەهێنن، هەتا پێشیان بكرێت ناوچەی هەژموون و گرووپە نادەوڵەتییەكان بەكار دەهێنن، بەڵام ناچنە شەڕی ڕاستەوخۆی یەكدی، بە مانایەكی دیكە، هەموو زلهێزەكان لە دژی یەكتری دەجەنگن، بەڵام بە ناڕاستەوخۆیی و بێ كۆتاییهێنانی ڕیشەیی بە هەر ڕژێمێكی سیاسی.
لە چوارچێوەی ئەم پێشەكییەدا: دەپرسین كوردستان لە نێو ئەو شەڕە نەخوازراوەدا چی بكات و چۆن خۆی دەرباز بكات؟ پێگەی كوردستان لە كوێیدایە؟
هەرێمی كوردستان، پێگەی جیۆسیاسییەكەی ڕاستەوخۆ لە نێو گێژاوی شەڕەكەدایە، هاوكات كوردستان دەوڵەتێكی سەربەخۆی نییە، بەڵكو قەوارەیەكی سیاسی-جوگرافییە، لە ژێر فشاری جۆراوجۆردایە، هەرچەندە لە هەندێك كاتدا وەكو دەوڵەتێكە لە ناو دەوڵەتێكی دیكە كە بە دەست دابەشبوونی سەروەریی خۆیەوە دەناڵێنێت، لە ڕووی سیاسی و سەربازی و دیپلۆماسی و بگرە ئابووریشەوە، لەسەر ئاستی پەیوەندیی نێودەوڵەتی مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت.
هەرچەندە هەرێمی كوردستان پارچەیەكی فیدڕاڵیی دەستووریی ناو عێراقە، بەڵام لە چاوی دەوڵەتانی دیكەی ناوچەكە بەتایبەتی ئێران و توركیا دەیبەستنەوە بە پارچەكانی دیكەی نیشتمانەكەی و وەك یەك یەكەی سیاسیی سەربەخۆی پڕمەترسی لەسەر ئاسایشی خۆیان سەیری دەكەن. بۆیە دەبینین ڕاستەوخۆ لە نێو گێژاوەكەدا خۆی دەبینێتەوە، چونكە لەلایەك جیرانی ئێرانە و لەلایەكی دیكەوە پەیوەندیی دیپلۆماسی و سەربازیی لەگەڵ ئەمریكا و وڵاتانی دیكەدا هەیە، ئەمەش ڕاستەوخۆ لە چاوی ئێرانەوە بە مەترسیی گەورە ئەژمار دەكرێت، بە كوردی و بە كورتی هەرێمی كوردستان بەشێك نییە لەو شەڕە، بەڵام كارەكتەرێكی ناو جوگرافیای سیاسیی ناوچەی شەڕەكەیە.
هەرێمی كوردستان و خۆپارێزی: كێشەی بونیادی لە هەرێمی كوردستان، لە نێو ئەو شەڕ و ئاشووبەدا، یەكەمیان لە ناو دەوڵتێكە (عێراق) خۆی سەروەریی پێشێل كراوە و بە شێوەیەك لە شێوەكان پاڵپشتی ئێرانە و، لە لایەكی دیكەشەوە یەكگرتوویی و یەكگوتاریی ناوخۆیی نییە، واتە هەر ترس لە بۆردومانی درۆن و مووشەك و چەندەش فشارەكانی زێدەتر بن، نییە، بەڵكو ترسی سەرەكی لە بوونی كێشەی ناوخۆیی هەیە، بۆ نموونە لە دەرەوەی سیاسەتی پەیوەندیی دیپلۆماسی دامەزراوەیی حكومەتی هەرێمی كوردستان، هەندێك لە حزبەكان هاوتەریبی سیاسەتی فەرمی، لێكنزیكییان لەگەڵ ئەو گرووپ و دامەزراوانەدا هەیە كە دژی هەرێمی كوردستانن و بەشێكن لە گرووپەكانی پاڵپشتیی ئێران. ئەم بابەتە هەستیارییەكی زۆری هەیە، چونكە بوونی دیدی جیاوازی سیاسیی ستراتیژی لەلای هەندێك لە حزب و كوتلە سیاسییەكانی كوردستان، مەترسی لەسەر پێگەی كوردستان دروست دەكات. بۆیە ئەگەر جیۆسیاسیی كوردستان هەلی مێژوویی بۆ باشوور لە ساڵی 1991 خوڵقاند، ئێستاش هەر هەلێكی مێژوویی بۆ ڕۆژهەڵات بێتەوە پێشەوە، ئەگەر ناوەندێكی بڕیاری نیشتمانیی یەكگرتوو نەبێت، ڕەنگە تەرازووی مەترسی بەلای كەوتنە بەر هێرش و پەلاماردان زێدەتر بكات.
بۆیە باشترین بژاردە بۆ كوردستان، جەختكردنەوەیە لە بێلایەنیی خۆی، مەبەست لە بێلایەنی پۆزەتیڤانەیە، چونكە لە ڕووی قانوونییەوە بڕیاری شەڕ لە دەست بەغدایە، ئەوەش ئاسانكارییەك دروست دەكات بۆ كوردستان، هەروەها ڕەنگە ئەوە خاڵێكی بەهێزیش بێت بۆ ئەوەی هاوبەشیی ناوخۆیی لەسەر ئەو بڕیارە دروست بكات، كە ئێستا پەیڕەو دەكرێت. ئەم شەڕە خەڵكی كوردستان هەڵیان نەبژاردوە و بەسەر ناوچەكەدا سەپێندراوە، بەڵام ئەوە مانای ئەوە نییە مەترسی و لێكەوتەی نییە.
لەكۆتایی ئەم بابەتەدا، باس لە و بژاردانە دەكەم كە ڕەنگە خزمەتی گفتوگۆ كەمان بكات:
لەم تابلۆ پڕ مەترسیدارەدا، كە ڕەنگە هەم دەرفەت و هەمیش ئالنگاری بێت، بە هاوسەنگی ڕاگرتنی، ئەو دووانەیە هەنگاوێكی پۆزەتیڤ تۆمار دەكات، ئەم خاڵانەش وەكو بەرچاوخستن دەخەینەڕوو:
1. جەختكردنەوە لەسەر سیاسەتی بێلایەنی و كردنەوەی كەناڵی دیپلۆماسیی ڕاستەوخۆی دامەزراوەیی لەگەڵ ئێران، لەسەر بنەمای سیاسەتی ئەوەی كە هەرێمی كوردستان نابێتە پێگەی هێرشی سەر هێچ لە جیرانەكانی.
2. دووركەوتنەوە لە گوتاری پۆپۆلیستیی سۆزداریی نەتەوەیی و گرتنەبەری گوتارێكی نیشتمانیی یەكگرتوو.
3. داڕشتنی بەڵگەنامەیەكی نیشتمانی، كە تێیدا چەمكی ئەمنی قەومیی كوردستان پێناسەیەكی واقعی وەرگرتبێت، ئەم كارە پێشینارە بۆ جەنابی سەرۆك بارزانی كە هەر لە دەست ئەو دێت ئەم كارە بكات، كە ببێتە هۆكاری لێكتێگەیشتن و بەرچاوڕوونیی سیاسی لەسەر ئاستی هێزە سیاسییەكان و جەماوەر و وڵاتانیش بە دۆست و دوژمنەوە.
4. پاراستنی سەقامگیریی ناوخۆیی و شەرعییەتی دامەزراوەیی و جۆگرافیای سیاسیی هەرێمی كوردستان.
5. ناچاركردنی حكومەتی ئیتحادی بە گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتیی ئاسایشی ناوخۆیی و سەروەرییەكەی، لە ڕێگەی كەناڵە جۆراوجۆرەكانەوە. هەتا لە سەر ئاستی میللییش كاری لەسەر بكرێت.
6. گوتاری میدیایی بەرز بكرێتەوە، نەك لەسەر بنەمای گوتاری حزب، بەڵكو لەسەر بنەمای واقعییەتی سیاسی و ئاستی مەترسییەكان و پاراستنی كیانی هەرێمی كوردستان، هاوكات لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی باڵای نیشتمانی كوردستان لا نەدات.
كوردستان لە بەردەم تاقیكردنەوەیەكی سەختدایە، هەم لە ڕووی سەربازی و هەم لە ڕووی سیاسییەوە، بۆیە سەركەوتن لەم تاقیكردنەوەیەدا، ئایندەیەكی باشتر مسۆگەر دەكات، كە ناونیشانی ئەم سەركەوتنە، پاراستنی كوردستان دەبێت.
