شوان ڕابەر، بڕیاردەری ئەنجومەنی سیاسیی كۆمەڵی دادگەریی كوردستانە و نووسەر و سیاسەتمەدار و بانگخوازێكی دیاری كوردستانە و پێشمەرگە بووە و لە ساڵی ١٩٨٧ـەوە لە ڕیزەكانی بزووتنەوەی ئیسلامی دەستی پێكردووە و لە كیمیابارانی بالیسان بە سەختی بریندار بووە. لە ڕووی زانستییەوە، ئیجازەی مەلایەتی هەیە و بەكالۆریۆسی زانستە ئیسلامییەكان و قۆناغی یەكەمی ماستەری تەواو كردووە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كوردستان لەناو گێژاوی شەڕێكی نەخوازراودا)، بەمجۆرە دیدوتێروانین و بۆچوون و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

 

«بسم اللە الرحمن الرحیم».

خۆشحاڵم لەم گفتوگۆیەی بازنەی گفتوگۆ ئامادەم بۆ تاوتوێكردنی پرسێكی سیاسیی گرنگ و هەنووكەیی كە سێبەری بەسەر ناوچەكەدا كێشاوە. دەمەوێت بە كورتی لە ڕوانگەی پاڵنەر، پاساو، ئاستەنگ و دەرفەتەكانەوە تیشك بخەمە سەر ئەم جەنگە.

بێگومان ئەم جەنگە (هەر ناوێكی لێ بنێین) ململانێیەكی شووم و ماڵوێرانكەرە كە تا ئێستا زیانی گیانی و ماددیی یەكجار زۆری لێ كەوتووەتەوە، دڵنیاییشە ئەگەر ڕانەگیرێت، دەرهاویشتەی زۆر مەترسیدارتری دەبێت. بۆیە لێرەدا دەمەوێت بەم پرسیارە دەست پێبكەم: پاڵنەرەكانی ئەم جەنگە چین؟ واتە چ هۆكار و هاندەرێك لە پشت هەڵگیرسانی ئەم ئاگرە و بەرپابوونی ئەم كارەساتە گەورەیەدایە؟

پاڵنەری یەكەم بۆ بەرپابوونی ئەم جەنگە و ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە، بریتییە لە «هەژموونخوازی». بمانەوێت، یان نەمانەوێت، سرووشتی مرۆڤ و دەسەڵات، ئەگەر لە چوارچێوەی ڕێسا و بەهاكاندا ڕێك نەخرێت و سنووردار نەكرێت، بە شێوەیەكی فتری بەرەو مەیلی باڵادەستی و هەژموونگەرایی هەنگاو دەنێت. ئەگەر سەیری مێژووی نزیك بكەین، جەنگی دووەمی جیهانی لە نێوان ساڵانی (١٩٣٩-١٩٤٥) وەك جەنگێكی ماڵوێرانكەر، لێكەوتەی زۆر قورسی لێكەوتەوە. یەكێك لە دیارترین دەرهاویشتەكانی ئەو سەردەمە، دروستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیل بوو لە ساڵی ١٩٤٨، كە هاوكات بوو لەگەڵ دابەشبوونی جیهان بۆ دوو جەمسەری دژبەیەك (ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا) و بەرپابوونی جەنگێكی ساردی درێژخایەن. پاشان لە ساڵی ١٩٩٠ و بە دەستلەكاركێشانەوەی گۆرباچۆف و هەڵوەشانەوەی یەكێتیی سۆڤیەت، هاوسەنگیی هێز گۆڕا و ئەمریكا وەك تاكە جەمسەری باڵا لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا مایەوە. لەو كاتەوە تا ئێستا، واشنتۆن بە جۆرێك مامەڵە لەگەڵ جیهان دەكات، كە گوزارشتە لە ئیدارەدان لە ڕێگەی شەڕ و سەپاندنی هێزەوە. ئەمریكا هەرچەندە لە ڕووی تەكنەلۆژیا و ئابوورییەوە بایەخێكی زۆر بە پێشكەوتنی خۆی دەدات، بەڵام لە هەمان كاتدا چەندین جەنگی گەورەی لە ناوچە جیاوازەكاندا هەڵگیرساندووە، یان تێیدا بەشدار بووە. ئەم شێوازە لە مامەڵەكردن، هەرچەندە نادادپەروەرانە و چەوسێنەرانەیە، بەڵام هێشتا ئەمریكا هەر بەو سیاسەتە بەردەوامە و دەیەوێت هەژموونی ڕەهای خۆی بەسەر هەموو دونیادا فەرز بكات.

پاڵنەری دووەم، پڕۆژەی گۆڕینی نەخشەی ناوچەكەیە. سیاسەتمەداران و چاودێرانی وردبین باش دەزانن كە دەمێكە نەخشەڕێگایەك بۆ داڕشتنەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئارادایە و باسی لێوە دەكرێت. ئەم بابەتە بەتایبەت دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە سەدەیەك بەسەر ڕێككەوتننامەی «سایكس-پیكۆ» (١٩١٦) سەری هەڵداوەتەوە، چونكە زۆرێك لە دەوڵەتانی ئێستا بە دەرئەنجام و دابەشكارییەكانی ئەو ڕێككەوتنە كۆنە ڕازی نین. لێرەوە باس لەوە دەكرێت كە پێویستە ناوچەكە بە جۆرێك دابڕێژرێتەوە كە تەنیا لە خزمەت بەرژەوەندییەكانی ڕۆژئاوا و بەتایبەت ئەمریكادا بێت. لەم چوارچێوەیەدا، پاراستنی بەرژەوەندییەكان و بەهێزكردنی پێگەی ئیسرائیل وەك كارەكتەری سەرەكیی ناوچەكە بایەخێكی تایبەتی پێدەدرێت، تاوەكو لە ڕێگەی ئەم جەنگانەوە هەژموون و هەیمەنەی ئیسرائیل بەسەر تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا زیاتر و جێگیرتر بكرێت.

پاڵنەری سێیەم، مەسەلەی «بەرژەوەندیگەرایی» و دووفاقییە لە پەیڕەوكردنی بەها مرۆییەكاندا. ئەم دەوڵەتە زلهێزانە بەردەوام كۆمەڵێك دروشمی بریقەداری وەك سەروەریی یاسا، نەریتە نێودەوڵەتییەكان، وڵاتپارێزی و مافی مرۆڤ نمایش دەكەن، بەڵام لە كردەوەدا دەبینین، ڕەفتارەكانیان تەواو پێچەوانەی ئەو دروشمانەیە. ئەگەرچی لە ناوخۆی ئەمریكادا ڕەنگە هەندێك لەو بنەمایانە وەك دەستوور ڕێزلێگیراو بن، بەڵام لە مامەڵەكردن لەگەڵ وڵاتانی دیكەدا، هەموو یاسا و عورفە نێودەوڵەتییەكان دەخرێنە لاوە. ئەوان بەبێ گوێدانە ڕای دامەزراوە جیهانییەكان و تەنانەت ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكانیش، پەلاماری وڵاتان دەدەن و دەوڵەتانی وەك عێراق و ئەفغانستان دەڕووخێنن. ئەمە ئەوە دەسەلمێنێت، كە لای ئەوان بەرژەوەندیی سیاسی و ستراتیژی لە سەرووی هەموو یاسا و بەهایەكی مرۆییەوەیە، هەر ئەمەش وای كردووە، جەنگ ببێتە ئامرازێكی سەرەكی بۆ گەیشتن بە مەرامەكانیان.

سەبارەت بە ئەزموونی خۆمان وەك گەلی كورد، بێگومان ئێمە زۆر پێمان خۆش بوو كە ڕژێمی دیكتاتۆریی پێشووی عێراق بڕووخێت، بەڵام پرسیارە جەوهەرییەكە لێرەدایە؛ ئەو كاتەی كورد لە شەستەكان، حەفتاكان و هەشتاكانی سەدەی ڕابردوودا لەناو جەرگەی شۆڕشدا بوو و بە هەموو مانا و پێویستییەك دەبوو ئەو ڕژێمە نەمێنێت، بۆچی دەنگی لایەنە نێودەوڵەتییەكان نەدەهات؟ كاتێك لە ساڵی ٢٠٠٣دا هاتن، بە ناوی بوونی «چەكی كۆكوژ» و مەترسییەكانی سەر ئاسایشی جیهان هێرشیان كردە سەر عێراق، بەڵام دوای ئەوەی وڵاتیان داگیر كرد، ددانیان بەوەدا نا كە هیچ شتێكی لەو شێوەیە بوونی نەبووە. من خۆم لە هەشتاكاندا پێشمەرگە بووم و لە كاتی ڕاپەڕینیشدا گەڕامەوە، ئێمە وەك گەل مەمنوونی هەر لایەنێك بووین هاوكاریمان بكات بۆ ڕووخانی ڕژێم، بەڵام ڕاستییە تاڵەكە ئەوە بوو كاتێك گەلی عێراق و هێزی پێشمەرگە لە ساڵی ١٩٩١دا لە لێواری ڕووخاندنی ڕژێمدا بوون، ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی ڕێگرییان كرد و ڕێگەیان بە فڕۆكە و هەلیكۆپتەرەكانی بەعس دا هەستن و ڕاپەڕینەكە سەركوت بكەن، كە ئەنجامەكەشی «كۆڕەوی ملیۆنی» مێژوویی گەلی كورد بوو لە ٣١ی ئازاری ١٩٩١دا.

ئەمە پێمان دەڵێت كە هێزە زلهێزەكان لەو پەڕی جیهانەوە بۆ چاوی كاڵی ئێمە، یان بۆ ڕزگاركردنی مرۆڤایەتی و دابینكردنی خۆشگوزەرانی نایەنە ناوچەكە. ئەوان نایەن مافی مرۆڤ بپارێزن، چونكە لەم جەنگانەدا نەك هەر مافی مرۆڤ، بەڵكوو تەواوی یاسا و عورفە نێودەوڵەتییەكان پێشێل دەكرێن. كەواتە دەتوانین بە دڵنیاییەوە بڵێین: ئەمە شەڕی «هەژموون و بەرژەوەندییە»، نەك شەڕی بیروباوەڕ و مەزهەب. بۆ نموونە ئەگەر هێرش دەكرێتە سەر ئێران، هۆكارەكەی شیعەبوونی ئەو وڵاتە نییە، بەڵكوو ململانێی هێزە. لەو لاشەوە، ئەمریكا لە گەشەسەندنی جەمسەرە نوێیەكانی وەك چین و ڕووسیا و هاوپەیمانەكانیان دەترسێت كە خەریكە هاوسەنگیی هێز لە جیهاندا دەگۆڕن.

ئەمە دەمانباتە سەر تەوەری «پاساوەكان». بۆ لێدان لە ئێران، كۆمەڵێك پاساوی سیاسی و سەربازی نمایش دەكرێن. یەكەمیان، فراوانبوونی هەژموونی ئێرانە لە ناوچەكەدا. ڕاستە ئێران لە چەند ساڵی ڕابردوودا لق و پۆپی زۆری دەركردووە و بە شێوەی ڕاستەوخۆ، یان ناڕاستەوخۆ كۆنترۆڵی بەسەر بڕیاری سیاسیی چەندین وڵاتدا هەبووە. پاساوی دووەم، دۆسیەی ئەتۆمییە. وەك دەزانن، بناغەی بنكە ئەتۆمییەكانی ئێران لە ساڵی ١٩٧٣ و لە سەردەمی شادا داڕێژرا، بەڵام دوای شۆڕشی ١٩٧٩ و هەشت ساڵ جەنگی عێراق-ئێران، ئەو پڕۆژەیە پەك خرا. دواتر لە كۆتایی هەشتاكان و سەرەتای نەوەدەكاندا ئێران دەستی بە پێداچوونەوە و گەشەپێدانی كردەوە.

لێرەدا دووفاقییەكی گەورە دەبینرێت؛ ئەمریكا و ئیسرائیل پرسی ئەتۆم دەكەنە پاساوی سەرەكی، لە كاتێكدا ئیسرائیل خۆی یەكێكە لەو دە دەوڵەتەی خاوەنی كڵاوەی نەوەوی و جبەخانەی ئەتۆمییە. تەنانەت ئەمریكا خۆی پابەندی ڕێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان نەبووە، وەك كشانەوەی لەو ڕێككەوتنەی لەگەڵ ڕووسیا هەبوو بۆ كەمكردنەوەی كڵاوە ئەتۆمییەكان. ئێمە دەبینین لە سەردەمی ترامپدا ئەمریكا بە ئارەزووی خۆی لە ڕێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان دەهاتە دەرێ و تەنانەت هەڕەشەی كشانەوەی لە «ناتۆ»ش دەكرد. لێرەدا بنەمایەكی نادادپەروەرانە پەیڕەو دەكرێت كە دەڵێت «بۆ من دروستە و بۆ تۆ قەدەغەیە». هەرچەندە ئێمە پشتگیری لە چەكی كۆكوژ ناكەین، بەڵام بەرپرسانی ئێران هەمیشە جەختیان كردووەتەوە كە وزەی ئەتۆمیان بۆ مەبەستی ئاشتیخوازانە، پزیشكی و تەكنەلۆژیایە و ڕێبەری ئەو وڵاتەش فەتوای تەحریمكردنی دروستكردنی چەكی ئەتۆمی داوە. كەواتە كێشەكە چەكەكە نییە، بەڵكوو كێشەكە ئەوەیە كێ خاوەنی چەكەكەیە و كێ دەتوانێت هاوسەنگیی هێز لە بەرژەوەندیی خۆی بشكێنێتەوە.

هەر بۆیە ئەگەر ئاوڕێك لە لێدوانەكانی دۆناڵد ترەمپ بدەینەوە، دەبینین گوتارێكی زۆر پڕ لە هەوراز و نشێو، ناڕوون و تەنانەت دژبەیەكیش پێشكەش دەكات. ترەمپ جارێك دەڵێت سەركردە و فەرماندە باڵاكانی ئێران نەماون و هەموو تێكشكێندراون؛ بەڵام هەر خۆیشی دەپرسێتەوە: «ئەگەر ئەوان نەماون، ئەی ئێمە دەبێت لەگەڵ كێدا دانیشتن و گفتوگۆ بكەین؟» ئەم جۆرە لە لێدوان نیشانەی تەمومژاویبوونی ستراتیژیی ئەمریكایە لە ناوچەكەدا. هەروەها سەبارەت بە هێزی دەریایی ئێران، ئیدیعای ئەوە دەكات كە لە ٩٠٪ی تواناكانیانی پەك خستووە، یان لەو جەنگەی ئەم دواییانەدا باسی لە تێكشكاندنی بنكە ئەتۆمییەكان دەكرد؛ بەڵام پرسیاری جەوهەری لێرەدا ئەوەیە: ئەگەر هێز و بنكەكانیان تەفر و تونا كراون، بۆچی دووبارە پەلاماریان دەدەنەوە؟ من ئەم بەراوردكارییانە بۆ ئەوە دەخەمە ڕوو تا نیشانی بدەم كە چەندە لێدوانە سیاسییەكان لەگەڵ ڕاستییە مەیدانییەكاندا جیاوازن.

خاڵێكی ئەرێنی كە لەم دواییانەدا لە گوتاری ترەمپدا بەدی دەكرێت، گۆڕینی هەڵوێستیەتی بەرانبەر گەرووی هورمز. جاران جەخت لەسەر ئەوە دەكرایەوە كە دەبێت بە هەر نرخێك بێت، ئەم گەرووە بكرێتەوە و ٣٥ وڵات سەرقاڵی گفتوگۆ بوون بۆ ئەم مەبەستە، بەڵام ئێستا ترەمپ دەڵێت ئەگەر نەشكرێتەوە، ئەوە ئەركی ئێمە نییە و گرنگ ئەوەیە جەنگەكە ڕابگیرێت، كە ئەمە خۆی لە خۆیدا ئاماژەیەكی باشە بۆ هێوربوونەوەی دۆخەكە. لە لایەكی دیەوە، پاراستنی ئیسرائیل وەك پاساوێكی سەرەكیی هەمیشەیی بەكار دەهێنرێت. لەگەڵ ئەمەشدا، پاساوی «بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر» هەمیشە لە ئارادایە و ئێران وەك پشتیوانیكاری سەرەكیی تیرۆر دەناسێنرێت. ئەمە لە كاتێكدایە كە هیلاری كڵینتۆن پێشتر بە ئاشكرا ددانی بەوەدا ناوە كە ڕێكخراوێكی وەك «داعش» بەرهەمی دەستی خۆیان بووە بۆ شۆككردنی ناوچەكە. لێرەوە دەردەكەوێت كە زلهێزەكان خۆیان دەستیان لە دروستكردنی ئەو توندڕەوییانەدا هەیە، تا دواتر وەك پاساوێك بۆ دەستتێوەردانەكانیان بەكاری بهێننەوە.

ئەگەر بێینە سەر تەوەری «دەرفەتەكان»، یان ئەو هەلانەی وایان كردووە ئەم جەنگە، یان هێرشكردنە سەر ئێران بێتە كایەوە، دەبینین كە بوونی ئەو پاساوانەی ئاماژەمان پێدان، دەرفەتێكیان بۆ واشنتۆن ڕەخساندووە تا خۆی وەك هێزی باڵای جیهان نیشان بدات. ئەمریكا بە سەركردایەتیی ترەمپ دەیەوێت لە ڕێگەی هەڕەشە و هاوپەیمانییە نێودەوڵەتییەكانەوە (وەك ئەوەی لە جەنگی كەنداو دژی سەدام، یان لە ئەفغانستان دژی تاڵیبان بینیمان) هەژموونی خۆی بسەپێنێت. بەڵام جیاوازییەكە لێرەدایە كە ترەمپ ئێستا ئەم ململانێیە بە «جەنگ» ناو نابات، بەڵكوو ناوی ناوە «ئۆپەراسیۆنی سەربازی». لە زانستی سیاسەت و سەربازیدا، ئۆپەراسیۆن مانای كارێكی كاتی، خێرا و ئامانجدار دەگەیەنێت. ئەوان دەیانویست لە ڕێگەی ئەم سیناریۆیەوە وەك چۆن هەوڵی ڕفاندنی سەرۆكی وڵاتانی دیكەیان داوە، لێرەش گۆڕانكاریی خێرا ئەنجام بدەن. وەك نموونەی ڤەنزوێلا كە كێشەكەی ئەتۆم نەبوو، بەڵكوو چاوبڕین بوو لە ٣٠٣ ملیار بەرمیل یەدەگی نەوت، كە گەورەترین یەدەگی جیهانە.

لە كۆتاییدا، دەبێت باسی «گرفتەكان» بكەین كە ڕێگرن لەبەردەم سەركەوتنی ئەم پلانانەی ئەمریكا. گەورەترین گرفت بۆ ئەوان، «بەهێزیی ئێران» و توانای بەرگریی ئەو وڵاتەیە. ئەمریكییەكان پێیانوابوو لە ماوەی دوو سێ ڕۆژدا هەموو شتێك كۆتایی دێت، بەڵام مانەوەی ئێران تا ئێستا ئەو هاوكێشەیەی تێكشكاند. هەروەها بوونی گرووپە چەكدارە هاوپەیمانەكانی ئێران لە یەمەن، عێراق و لوبنان، بوونەتە كارتێكی فشاری بەهێز كە بەرژەوەندییەكانی ڕۆژئاوا دەخەنە مەترسییەوە. جگە لەمانە، یاسا نێودەوڵەتییەكان و فشارە ناوخۆییەكانی ئەمریكا گرفتێكی دیكەن. ئێستا باس لە گردبوونەوەی ملیۆنی لە ویلایەتە جیاوازەكانی ئەمریكا دەكرێت لە دژی جەنگ، وێڕای ئەوەی كە وڵاتانی گەورەی ناو ناتۆ وەك بەریتانیا، فەرەنسا، ئیسپانیا و ئەڵمانیا لەم سەركێشییەدا لەگەڵ ترەمپدا نین. ئەمە نیشان دەدات كە جەنگەكە نەك هەر ئاسان نییە، بەڵكوو لەوانەیە ببێتە مایەی داڕمانی ئەو هەژموونەی كە ئەمریكا دەیەوێت بە زەبری هێز بیپارێزێت.

هیوادارم ئەم گفتوگۆیە ببێتە هەوێنی چەندین ڕاسپاردە و ئەنجامی ئەرێنی كە خزمەت بە سەقامگیریی ناوچەكە بكات. لێرەدا دەمەوێت لە چەند خاڵێكی كورت و چڕدا، وەك سەرەقەڵەمی كوردستان لە ناو جەرگەی ئەم ئاڵۆزییانەدا بخەمە ڕوو.

یەكەم: مەسەلەی «بێلایەنی»؛ بۆ هەرێمی كوردستان لەم قۆناغەدا، پاراستنی بنەمای بێلایەنی یەكێكە لە گرنگترین و ژیرانەترین ستراتیژییەكان، بۆیە تا ئێستا توانیمانە تا ڕادەیەكی باش لەم كێشمەكێشانە بەدوور بین، چونكە ئەم ململانێیە شەڕێكی هەرێمیی یەكجار گەورە و فراوانە كە لە ئاستی تواناكانی ئێمە نییە. هەرچەندە ئەگەر شەڕەكە درێژە بكێشێت، پاراستنی ئەم بێلایەنییە كارێكی سەخت دەبێت، بەڵام دەبێت هەموو هەوڵێكی سیاسی و دیپلۆماسی بدەین بۆ ئەوەی هەرێم نەبێتە بەشێك لەم ئاگرە.

دووەم: چوارچێوەی یاسایی و نێودەوڵەتی. ئێمە وەك قەوارەیەكی دەستووری لە ناو عێراقێكی یەكگرتوودا، دەبێت سوود لەو ڕاستییە وەربگرین كە زۆرێك لە پرسە نێودەوڵەتییەكان و سیاسەتی دەرەوە لە دەسەڵاتی حكومەتی فیدڕاڵیدایە. ئەمە جۆرێك لە پارێزبەندیی یاساییمان پێدەبەخشێت كە بتوانین لەژێر چەتری دەوڵەتی عێراقدا مامەڵە لەگەڵ لێكەوتەكانی جەنگدا بكەین و بەرپرسیارێتییە گەورەكان بە هاوبەشی لەگەڵ بەغدا هەڵبگرین.

سێیەم: شێوازی مامەڵەكردن و دووربینی. لەم جۆرە دۆخانەدا، پێویستمان بە مامەڵەیەكی تەواو «دانایانە و دووربینانە» هەیە. ئەم بەرپرسیارێتییە تەنیا لەسەر شانی حكومەتی هەرێم نییە، بەڵكو ئەركی هەموو هێز و لایەنە سیاسییەكانیشە كە بە وریاییەوە هەنگاو بنێن. دەبێت هەمووان پێكەوە بە شێوەیەكی بەرپرسانە مامەڵە لەگەڵ بارودۆخەكەدا بكەن و ڕێگە نەدەن هیچ لایەنێك بە تەنیا و بەبێ ڕەچاوكردنی بەرژەوەندییە باڵاكان، هەرێم تووشی گرفت بكات.

چوارەم: یەكڕیزی و گوتاری هاوبەش. لێرەدا مەبەستم لە یەكڕیزی ئەوە نییە كە هەموو لایەنەكان لەسەر وردەكارییە سیاسییەكانی ناوخۆ یەك بن، بەڵكو لە بارودۆخێكی هەستیاری وەك ئێستادا، پێویستمان بە «هاوهەڵوێستی و هاوگوتاری» بەرانبەر بە مەترسییە دەرەكییەكان هەیە. بوونی یەك دەنگ و یەك گوتاری سیاسی بەرانبەر بە جیهانی دەرەوە، پێگەمان بەهێزتر دەكات و وادەكات وەك كارەكتەرێكی یەكگرتوو و سەقامگیر لە ناوچەكەدا دەربكەوین.

پێنجەم: چاككردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەكان. كاتی ئەوە هاتووە كە بە خێرایی كێشە هەڵپەسێردراوەكانمان لەگەڵ بەغدا چارەسەر بكەین و پەیوەندییەكانمان ئاسایی بكەینەوە. هەروەها، بە حوكمی ئەوەی ئێران ناوەندێكی سەرەكیی ئەم ململانێیەیە، دەبێت حكومەتی هەرێم لە ڕێگەی دیپلۆماسییەكی چالاكەوە پەیوەندییەكانی لەگەڵ تاران باشتر بكات. بە هەمان شێوە، پاراستنی هاوسەنگیی پەیوەندییەكان لەگەڵ توركیا و بەهێزكردنی هەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەكان، دەبێتە قەڵغانێكی پتەو بۆ پاراستنی قەوارەی هەرێم لە هەر لێكەوتەیەكی نەخوازراوی ئەم جەنگە.

لە كۆتاییدا، كلیلی دەربازبوونی ئێمە لەم قەیرانە هەرێمییە، تەنیا لە «ناوخۆیەكی ڕێكخراو» و «دیپلۆماسییەكی ژیرانەدایە» كە بەرژەوەندیی نیشتمانی بخاتە سەرووی هەموو ململانێیەكی حزبی و ناوچەییەوە. ئەركی هەموومانە كە ڕێگری بكەین لەوەی هەرێمی كوردستان ببێتە گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی كێشەكانی وڵاتانی دیكە.