بێوارحسێن زێباری،ھەولێر:
سۆشیال میدیا تنێ ئامرازەکە؛ ئەوە کا تو چەوان دکاربینی کارتێکرنێ ل سەر کەسایەتیا تە دکەت، و وەکە سکانێ ترۆمبێلێ یە و چەوا بکارینی دێ وەسا نیشا تە دەت و دڤێت یێ ھشیار بی د بکارئینانا وێدا و لەزاتیێ و ھوشیاری بکاربنی نەکو دەرئەنجامێن راب ھەبن ل سەر کەساتیا تە و دبیتە کاربگەری یان زۆر جاران کارئینانا وان دبیتە کاریگەری ل سەر ھندەک کەسا وەکی ئێک دێ بکارەکێ ڕابیت و ھەر بنەڕەت دا ئەو کار نەیێ وێ یە و زۆر خالێن دیتر ھەنە.
ئەگەر ئەم ڕاوەستاندنەکێ بکەین بۆ سۆشیال میدیا و جڤاکی کەواتە لێرە دا دبین ھندەک کەس کاریگەریا وێ دکەڤیتە سەر وان و ئەو دبنە قوربان، ئان ژی دبینن کو ئەو چەندە ئێکسەر دبیتە کاریگەری ل سەر ژیانا وان و باندۆرا خو دکەتە سەر.
دنوکە دا دبینن کو بابەتێ سۆشیال میدیا بوویە پشکەکا سەرەکی ژ ژیانا مە یا ڕۆژانە، و بێگومان کارتێکرنێن وێ یێن کویر ل سەر کەسایەتیێ و ڕەفتارێن مرۆڤی ھەنە. ئەڤ چەندا ھەنێ ژی دوویر نابیت ژ وان سالوخەتێن کو مرۆڤ تێدا دەباز دبیت ژیانا وان لەوما دبینن ئەو چەندە زۆر گەریگەریا خۆ کریە سەر بانۆرا ژیانا وان ێ کو ئەم ھزر ھندێ دا بکەین یان بزانین ژی کاانێ چەند یا کاریگەر بوویە و ئەڤ کارتێکرنە دکارن د دوو ئاراستەیێن جودا دا بن:

١. کارتێکرنێن نەرێنی (سالب):

ئەڤە ئەو لایەنەنە کو پتریا جاران مرۆڤی تووشی دلگرانیێ دکەن، وەکی مە ل دەستپێکێ ژی ئاماژە دایە ھندێ دبیت یا کاریگەر بیت ژی بەلێ بێ گو ئەم بزانین یان دەرئەنجامین وی ببین و ئەو چەندە دبیتە کاریگەری ل سە ر ژیانا مە و وەک:

- بەراوردکرنا جڤاکی: مرۆڤ بەردەوام ژیانا خۆ یا ڕاستەقینە ب "وێنەیێن جوان و دەستکاری کری" یێن کەسێن دی بەراورد دکەت، ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ کێمبوونا باوەری ب خۆبوونێ.
ھەردەم مرۆڤ خۆ دبینیت ھەژیتر یان جوانتر و دەھان پەیڤێن دیتر ھەنە و ئەڤەیە جوداھی کرن یان کاریگەری ھەبیت دناڤا جڤاکی دا و بێ کو ئەم بزانین ژی بەلێ ھەر دبینی کو کاریگەری کریە سەر ژیانا مە.
-خەلەتی د ناسنامێ دا: ھندەک کەس ل سەر سۆشیال میدیایێ کەسایەتیەکا وەسا نیشان ددەن کو د ڕاستی دا نە ئەو بخۆن، ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ دوورکەفتن ژ "خۆیا ڕاستەقینە". ئەڤ خالە زۆرا کاربگەرە و دبینن دەرئەنجامین خراپ ل دوڤ خۆ دھێلیت بەلێ ڕاستیدا ژی کەس ل سەر ڤێ چەندێ ڕاوەستاندنەکێ ناکەت و دبنە قوربان ژی
-خۆسەپاندن و نەرگسیەت: ئەڤ خالە دنوکە دا یا زۆرە و نە تنێ وەک کەس بەلکۆ دبینی ھەتا دەزگەھێن ڕاگەھاندنێ دا یان د وارێ کاروباران دا ھندەک کەس کار بەدەستن و زیرەکن ەبلکو دبینی کو کەسەک دیتر خو دیارکەت و بێ بزانیت کو ئەو نە کارێ وی یە یان ژی پسپۆرییا وێ یە ئەو چەندە دبیتە کریگەری لسەر و لێگەرێیان ل دویف "لایک" و "کۆمێنتان" وەک ژێدەرەک بۆ وەرگرتنا بھایێ کەسی، دبیتە ئەگەرێ پەیدابوونا خوەپەرستیێ.
-گۆشەگیری و تەنیایی: ئەوە کو ھەردەم ئەو حەز دکەت یێ نێ بیت یان دوویر بیت ژ خەلکی و خۆ دوویر کەت و نەڤێت تێکەلییا خەلکی بکەت و ئیڤە ژی کو سەرەڕای ناڤێ وێ (جڤاکی)، لێ زێدەگاڤی تێدا مرۆڤی ژ جڤاکێ ڕاستەقینە و خێزانێ دوور دکەت. چارەسەریا وان ژی ئەو ھێدی ھێدی تێکھەڵبوون ژ خەلکی و خۆرتکرنا پەیوەندیێن خۆ دگەل ھەڤدو و باشتر کرنا وان.

 

٢. کارتێکرنێن ئەرێنی (موجەب):
سۆشیال میدیایێ، نە ئێخینە دوارێ خراپ بوونێ دا چونکی تشتێ زۆر باش نیشا مە دەت و ھەروەھا ئاسان دکەت ژی و کو ژیانا مە زۆر پێ ھاتییە گوھۆرین و خۆشتر بوویە ئەو چەندە د وارێ دروسی دکارئینانێ دا بیت و ئەگەر ب دروستی بھێتە بکارھێنان، سۆشیال میدیا دشێت مفای بگەھینیتە کەسایەتییا مرۆڤی:

-گەشەپێدانا مەعریفەیی: ئەڤ خالە نیشا مە ددەت کو چەوا مرۆڤ ب دروستی سۆشیالێ بکاربنیت دێ ئاشنا بیت و ئاشنابوون ب کەلتوور و ھزریێن جودا کو دشێت ئاستێ رۆشنبیریێ بلند بکەت و زێدەتر پێشکەفیت و دیارترین و ب ڕەفتارێن خۆ یێن جوان کارێن باشتر دناڤا جڤاکی دا دەرکەفیت.
-پەیوەندیێن جڤاکی: ئەڤ خالە زۆرا گرنگە نەک تنێ د وارێ بکارئینانا سۆشیال میدیایی بەلکو ھەر د ژیانەکا سادە و ئازادانە ژی ئەگەر کەسەک یێ خودان پەیوەندی باش بیت و ڕەفتار و سەرەدەریا وی دگەل خەلکی یا باش بیت دبینی کو ئەو کەسەکی زۆرێ زەنگنە ب ڕەوشت و ڕێزگرنا خۆ ژلایێ جڤاکی ڤە ژی زۆر ڕێز لێ دھێتە گرتن و ئاسانکاری بۆ پەیداکرنا ھەڤالێن نوی یێن کو ھەمان خوەزی و ئارەزوو ھەی، ئەڤە ژی ھەستێ "پەیوەندیداربوونێ" ب ھێز دکەت.
-دەربرین ژ خۆ: ئەڤە نیشانێ ھندێ ددە کو ئەو چەندە ژی دبیتە ئەگەرێ ھندێ تو بکاری د وارێ و دا یێ سەرکەفی بی یان ئەو کارێ کو تو پێ شارەزا و تە دەستیێ وی کاری ھەیە دبینی تێدا ۆ دیار کبەی یان زێدەر بکاری خۆ دیار بکەی و پلاتفۆرمەکا باشە بۆ نیشاندانا بەھرەییێن خۆ وەک:(وێنەکێشان، نڤیسین، یان ھەر کارەکێ دەستی و تا داوی تێدا نیشان بدەی).

- چەوانیا پاراستنا کەسایەتیێ ژ زیانێن سۆشیال میدیایی؟
ئەگەر تە دڤێت تو کەەک یی کو سۆشیال میدیایی بکاربینی و یێ سەرکەفتی بیی دڤێت ھند خال و کاران ئەنجام بدەی بۆ ھندێ تووشی چ گرفت و ئاریشان نەبی زێدەتر بۆ ھندێ یێ بەردەوام بی و دڤێت دیارکرنا دەمی ڕۆژانە دەمەکێ دیارکری بۆ سۆشیال میدیایێ دانە و زێدەتر نەکەی و ل گوڕەیی وی دەمی کاربکەی و پێزانینان وەرگری، فلتەرکرنا ناڤەرۆکێ تەنێ دویڤچوونا وان لاپەڕان بکە کو زانین یان وزەیەکا ئەرێنی ددەنە تە و نابیت بۆ چ مەرەمێن دیتر بکارینی یان ب شاشی و چونکی وەکی سکانێ ترۆمبێلێ یە دجەستی تە و چەوا بکاربینی دێ وێ نیشا تە دەت و نەزێدەتر.
جوداکرنا ڕاستیێ و باوەر نەکە کو ھەر تشتێ ل وێرێ دھێتە دیتن ۱۰۰٪ ڕاستە، زۆر جاران دبینی ھندەک کەسا تنێ بۆ لایک و کۆمێنتا دبینی کو بابەتەک ئارزاندیە و بێی کو چ ڕاستی بۆ ھەبن یان ھەرتشتێ تە دبیت زیکا باوەر پێ نەکە یان یێ ڕاست و دروس بیت.