ئەبستراكتكردنی هێمایی,,وەك گوتارێكی بینراو لە تابلۆكانی هونەرمەند «محەمەد فەتاح»دا

پێشەكییەكی تیۆری

ئەم خوێندنەوەیە، بەو پێشمەرجە بنەڕەتییە دەست پێدەكات كە بەرهەمەكانی هونەرمەند «محەمەد فەتاح» ناتوانرێت تەنیا وەك پراكتیكی هونەری جوانیناسی لێی نزیك ببینەوە، بەڵكو وەك گوتارێكی بینراوی هێمایی، كە لە ڕێگەی نیشانەكانی فیگۆر و شوێنەوارەوە، تابلۆ بەرهەم دەهێنێت، دەبێت لێكی بدەینەوە.

تابلۆ لای محەمەد فەتاح، نوێنەرایەتیی واقیعی بینراو ناكات، بەڵكو سیستمێكە لە هێماكان كە تێیدا بینراو لەگەڵ نەبینراودا، بوون لەگەڵ سڕینەوە، مرۆڤیش لەگەڵ جێگرەوەكانیدا كارلێك دەكات.

كارەكانی محەمەد فەتاح، دەكەوێتە چوارچێوەی هونەری هاوچەرخ، كە لە نوێنەرایەتیكردنی ڕاستەوخۆی واقیع تێدەپەڕێت، بەرەو وێرانكردن و بنیادنانەوەی فۆرم وەك ئامڕازێك بۆ مانا و كەلتوور هەنگاو دەنێت. بەرهەمەكانی لەگەڵ پرسیارەكانی مرۆڤایەتی، ناسنامە، یادەوەری و كاتدا دەجەنگن، زمانێكی بینراو بەكار دەهێنن كە لەسەر بنەمای ئەبستراكتێكی هێمادار و دەربڕینی دەروونی دامەزراوە، لەگەڵ دەركەوتنی ڕوونی شوێنەوار و ڕووشاندن و ڕازاندنەوە وەك توخمێكی بنیادنەر نەك دیكۆركاری.

شێوازی كاركردن و پێكهاتەی گوتاری بینراو

لە ڕوانگەی هێماناسییەوە، توخمەكانی تابلۆیەك (ڕەنگ، هێڵ، ڕووشاندن، ڕازاندنەوە) وەك توخمە جیاوازەكان ناخوێندرێنەوە، بەڵكو وەك یەكەیەكی مانادار دەخوێندرێنەوە، كە لە ناو سیستمێكدا كار دەكەن.

محەمەد فەتاح، شێوازێكی ئەبستراكشنی هێما-دەربڕین بەكار دەهێنێت، كە فۆڕمی مرۆڤ وەك جەستەیەكی تەواو پێشكەش ناكرێت، بەڵكو وەك بوونێكی پارچەپارچە و ناسكە، كە لە ڕێگەی بارستە و سێبەر و فەزاوە دووبارە داڕێژراوەتەوە. ئەم شێوازە لە وێرانكردنی ئەناتۆمی واقیعی و بەكارهێنانی تەكنیكەكانی ڕەنگاوڕەنگ و چین لەسەر چینی ڕەنگەكان و چینەكردن لە ناو پێكهاتەكاندا، وەك میكانیزمێكی گێڕانەوە، دەبینین.

ئینجا سڕینەوە و ڕووشاندن، یان تاریككردنی بەشەكانی فۆرمەكە بە ئەنقەست، ئاماژەیە بۆ لەدەستدان، یان وەرینی ناسنامە.

بەم شێوەیە تابلۆكە دەبێتە فەزای تێڕامان كە یادەوەری تاكەكەسیی لەگەڵ نیگەرانییە بەكۆمەڵەكاندا تێكەڵ دەبێت.

لە بەرهەمەكانی محەمەد فەتاحدا:

فیگۆرێكی تەواو نەكراو، جێگرەوەی فۆڕمی مرۆڤە.

ئاژەڵ (باڵندە/ماسی) جێگرەوەی مرۆڤە.

ڕووشاندن، نیشانەی جێدەست و شوێنەواری كاریگەرییە نوێ و دێرینەكانە.

 ڕازاندنەوە، یادەوەرییەكی كەلتووریی شاراوەی كلۆمدراوە.

واتا تابلۆكان بە ئامادەكراوی نەدراون بە ئێمەی بینەر، بەڵكو لە ڕێگەی دۆزینەوەی پەیوەندیی نێوان ئەم هێمایانەوە، دەبێت پەییان پێ ببەین، ئەمەش وا دەكات هەموو تابلۆكان ئەگەری كراوە بن بۆ چەندین لێكدانەوە.

وێرانكردنی جەستە و نەبوونی چەق

تابلۆكانی محەمەد فەتاح لەگەڵ ڕەخنەی مۆدێرنیتە لە چەمكی (بە چەقكردنی مرۆڤ) یەكتر دەبڕن و پێك ناكۆكن، چونكە مرۆڤ لەو چەق و ناوەندێتییەدا دەردەكەن.

لە تابلۆكانیدا جەستەی مرۆڤ، وێران كراوە، شێوێندراوە، لە زوربەی هەر زۆری تایبەتمەندییەكانی داشۆراوە.

نەبوونی تایبەتمەندییەكانی جەستەی مرۆڤ، كەموكووڕیی نییە، بەڵكو هەڵوێستێكی دیدگاییە بەرانبەر بە مرۆڤی هاوچەرخ، كە بوونێكە لەگەڵ قەیرانی ناسنامەدا دەجەنگێت.

ڕەنگ وەك نیشانەیەكی بوون

لە هێماناسیدا ڕەنگ نیشاندەرێكی بێلایەن نییە، بەڵكو هەڵگری گرنگی كەلتووری و دەروونییە. لە بەرهەمی «محەمەد فەتاح»دا ڕەنگ خزمەت بە ئەركی دیكۆر و ڕازاندنەوە ناكات، بەڵكو نوێنەرایەتیی توخمێكی واتاسازیی سەربەخۆ دەكات.

لە تابلۆكانی «محەمەد فەتاح»دا، ڕەنگ مەودای نێوان ئاماژەیە بۆ سرووشت، تا دەگات بە حاڵەتێكی وجودی، وا دەكات تابلۆكە لە دەقێكی ئایدیایی بینراو نزیكتر بێت و بینەر بكەوێتە نێوان سەقامگیریی زەوی لە لایەك و تاریكی و بێدەنگی و نامۆبوون لە لایەكیترەوە.

پلەبەندییەكانی ڕەنگ لە ناو یەك فەزادا ئاماژەن بۆ فرەیی بارە دەروونییەكان و پارچەپارچەبوونی مرۆڤی هاوچەرخ، ڕەنگ لێرەدا وەسفی بینراو نییە، بەڵكو دەربڕینی نەبینراوە.

تۆنەكانی ئۆكەر تا دەگات بە بێجییەكی تۆخ، كە لە ڕەنگەكانی خاك وەرگیراون، هەڵگری ماناكانی سەربەخۆیی، ژێر خۆڵەوە بوون، یادەوەرین.

تۆنەكانی شین تا دەگات بە مۆر، هەڵگری ماناكانە خەون، ناڕوونی، فەزای نێوان بوون و نەبوونن.

تۆنەكانی زەرد تا دەگاتە پرتەقاڵی و سوور، هەڵگری ماناكانی سرووش، هۆشیاری، سەرنجی بوونگەرایین.

تۆنەكانی خۆڵەمێشی تا دەگات بە ڕەش، هەڵگری ماناكانی هەڵپەساردن، نادڵنیایی، نادیارین.

ڕووشاندنی ڕووكار وەك كردەوەیەكی هێمایی

ڕووشاندنی ڕووی تابلۆكە یەكێكە لە دیارترین تایبەتمەندییە تەكنیكی و فیكرییەكانی ناو بەرهەمەكانی محەمەد فەتاح.

ئەم كردەوەیە ناتوانرێت تەنیا وەك كاریگەرییەكی ئەزموونی لێك بدرێتەوە، بەڵكو پرۆسەیەكە بۆ هەڵكەندنی بیرگە و بیرەوەری، ئاشكراكردنی چینە شاراوەكانی ژێر ڕووكار، نوێنەرایەتیكردنی ئازار و برین و ئەزموونە سەختەكان بە شێوەیەكی بینراو.

ڕووكاری ڕووشێنراو، دەبێتە شتێكی هاوشێوەی بەڵگەنامەیەكی شوێنەواری، كە كات دەبێتە توخمێكی بینراو لە ناو كارەكەدا.

ڕووشاندنی ڕووكاری تابلۆ دەتوانرێت وەك شوێندەست، شوێنەواری كاریگەرییەكان و سڕینەوەی یادگارییەكان، هەڵدانەوەی چینەكانی یادەوەری لێك بدرێتەوە. بەمەش ئەو پرسیارانە دەوروژێن كە ئایا ئەوەی دەسڕدرێتەوە نامێنێت؟

ئەوەی ڕووشێندراوە، ئامادەیییەكی نادیار بەجێ دەهێڵێت؟

ڕووشاندن لە بەرهەمەكانی محەمەد فەتاحدا، لەناوبردنی ڕووكار نییە، بەڵكو ئاشكراكردنی ئەوەی لەژێر ڕووكارەوەیە و نوێنەرایەتی ململانێی نێوان یادەوەری و لەبیركردن دەكات.

بە ڕووشاندنی ڕووكار، محەمەد فەتاح تابلۆكە لە بینراوێكی ئێستاوە دەگۆڕێت بۆ تۆمارێكی كرۆنۆلۆژی (كاتبەندی). بەم شێوەیە كارە هونەرییەكان دەبنە فەزای بینین و سڕینەوە لە یەك كاتدا.

 ڕازاندنەوە (زەخرەفە) وەك نیشانەی بەرخۆدانی كەلتووری

بە پێچەوانەی ئەو تێگەیشتنە مۆدێرنیستییەی كە ڕازاندنەوە وەك زیادەڕەوییەكی جوانكاری دەبینێت، لە بەرهەمەكانی محەمەد فەتاحدا ڕازاندنەوە وەك نیشاندەری كەلتووری بەكاردێت، نەك تەنیا توخمێكی دیكۆراتی.

ڕازاندنەوە بریتییە لە وەرگرتنی ئیلهام لە میراتی كوردی و قوماش و ڕایەخ و دیزاینی فۆلكلۆری. هەروەها وەك تۆڕێكی هێمادار ئامادە بێت كە تاك بە ڕەگ و ڕیشەی كۆمەڵگەوە دەبەستێتەوە. هاوكات شكاندنی بێدەنگی مەیدانی ڕەنگەكان و دامەزراندنی دیالۆگێكی بینراوی ناوخۆیی.

لێرەدا ڕازاندنەوە نوێنەرایەتیی بەرەنگاربوونەوەی لەبیرچوونەوە و پێداگری لەسەر بوونی شوناس لە چوارچێوەیەكی هاوچەرخدا دەكات، دەیەوێت ببێتە نیشانەی ناسنامە و كۆگای بیرەوەری و ئامڕازێك بۆ بەرەنگاربوونەوەی لەبیرچوونەوەی كەلتووری.

محەمەد فەتاح دەیەوێت لە ڕێی هێڵ و هێڵی چەماوە و بازنە و هێڵی پێچەڵپێچ و خاڵ و چەندینی دیكەوە، ڕازاندنەوە، نوێنەرایەتیی فۆرمێك لە یادەوەریی هێمادار بكات، كە ڕابردوو نەك وەك مێژوو، بەڵكو وەك شوێنەواری زیندوو لە ناو ئێستادا نیشانی بینەرانی تابلۆكانی بداتەوە. گەرچی دەبێ ئاماژە بەوەش بكەم كە لە هەندێ تابلۆدا زیادەڕۆیی لە ڕازاندنەوەدا كراوە و بووەتە هۆی قەرەباڵغی و تەنانەت شێواندنی ڕووبەرەكان، كە دەرەنجام ڕوانینی ئێمەی بینەر دەشێوێنن.

باڵندە و ماسی وەك گۆڕانكارییەكی ئەنتۆلۆژی (بوونێتی) و جێگرەوەی هێمایی بۆ مرۆڤ

لە كارەكانی محەمەد فەتاحدا باڵندە و ماسی جێگەی فۆڕمی مرۆڤ دەگرنەوە، ئەمەش گۆڕانكارییەكی قووڵی هێماسازییە، كاتێك ئەگەر باڵندەكان هێمای ئازادی و ڕۆح و تێپەڕاندنن، ماسی نوێنەرایەتیی قووڵی و بێدەنگی و بەردەوامی دەكەن.

ئەم جێگرەوەیە ئاماژە نییە بۆ نەبوونی مرۆڤ، بەڵكو ڕەنگدانەوەی قەیرانی دەربڕینی مرۆڤی هاوچەرخە، كە بوونەوەرە سرووشتییەكان توانای زیاتریان دەبێت بۆ ئەوەی ئەو شتانە بخەنە ڕوو كە مرۆڤەكان ناتوانن بیخەنە ڕوو. زمانی سیمبۆلیزمە لە بەرامبەر بێدەنگیی واقیعدا.

جێگرتنەوەی باڵندە و ماسی بۆ مرۆڤ دەتوانرێت وا لێك بدرێتەوە كە ڕەخنەیە لە چەقێتی مرۆڤ (ئەنترۆپۆسێنتریزم) و جێگرتنەوەی بە بوونەوەرانی دیكە كە لەسەر زەوی هاوبەشی مرۆڤن لە ژیاندا.

هاوكات گەڕانە بە دوای بوونەوەرێكدا كە كەمتر بە گوتاری سیاسی و كۆمەڵایەتی سیخناخ كراوە.

باڵندە، بوونێكە لە فەزای نێوان زەوی و ئاسماندا، ماسی، بوونێكی بێدەنگە و ژیان لە قوڵاییەكاندا بەسەر دەبات و سەرەتای بوونی گیانەوەرانە كە دواتر (بەر لە ملیۆنەها ملیۆن ساڵ) هاتووەتە دەرەوە بۆ وشكایی.

بەوەش، هێمایەكە بۆ بەردەوامی و درێژكردنەوەی سەرەتایی ژیان.

بەم مانایە لە ڕێی (باڵندە و ماسی)یەوە، هونەرمەند دەستبەرداری مرۆڤایەتی نابێت، بەڵكو لە دەرەوەی فۆڕمی بینراوی باو و نەریتییەوە، مرۆڤ پێناسە دەكاتەوە.

 تێپەڕینی كات وەك پەرەسەندنێكی مانادار

لە دوا پیشانگەیدا، (١٥ تا ١٧ی ٢٠٢٥/١٢) لە گەلەری میدیا لە هەولێر، محەمەد فەتاح، ئەو تابلۆیانەی نمایشی كردبوون، بەرهەمی ساڵانی ٢٠٢٠ تا ٢٠٢٥ بوون. كە بە چاوی بەراورد تەماشای تابلۆكان دەكەین و لە خۆمان دەپرسین ئایا لە ماوەی ئەو پێنج ساڵەدا گۆڕانكاریی بەرچاو و بنەڕەتی لە ستایل و ڕەنگ و داڕشتن و فیگۆر و بابەتەكدا هەیە، یان نا؟

دەبێ لە وەڵامدا بڵێین، لە ڕوانگەی هێمازانییەوە، بەو ئەنجامە دەگەین كە ئەم پێنج ساڵە نوێنەرایەتیی گۆڕانكاری لە هێماكاندا ناكات، بەڵكو گۆڕانكاری لە سیستمی پەیوەندییەكانی نێوانیاندا دەكات، لە هێمای سۆزدارییەوە، بۆ هێمای ڕەنگدانەوەی سۆز.

لە ڕووشاندنی زبر و توندوتیژەوە، بۆ شوێنەواری هۆشیارانەی ئارامتر.

لە ئاژاوەی مانادارەوە، بۆ پێكهاتەیەكی هێمایی هاوسەنگتر.

ئەمەش ئەوە پشتڕاست دەكاتەوە كە ئەزموونی محەمەد فەتاح قۆناغێك نییە، بەڵكو پڕۆژەیەكی كراوەیە.

بەراوردكردنی بەرهەمەكانی محەمەد فەتاح لەم ماوەیەدا پەرەسەندنێكی ئۆرگانیكی ئاشكرا دەكات نەك پچڕانێكی جوانكاری.

بەرهەمەكانی ساڵی ٢٠٢٠ تاكو ٢٠٢٣ بە چڕییەكی خەستتر و دەربڕینتر و خامێكی زبرتر دەناسرێنەوە.

كارەكانی لە ساڵی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥ بەرەو ڕوونتربوونەوەی پێكهاتەیی زیاتر و كۆنتڕۆڵی هێما و بەكارهێنانی پێگەیشتووتر لە ڕەنگەكان دەڕۆن.

هونەرمەند لە دەربڕینی سۆزداریی ڕاستەوخۆوە بۆ بنیادنانی ئایدیایی ئارامتر و تێڕاماناویتر هاتووە، لە هەمان كاتدا كرۆكی پڕۆژە هونەریەكەی خۆی پاراستووە و درێژەی بە فیگۆرە هێماییەكانی داوە.

 دەرەنجام

دەتوانین بڵێین محەمەد فەتاح لە هونەرەكەیدا وەسفی جیهان ناكات، بەڵكو پرسیار لە جیهان دەكات، كە پرسیاریش دەكات، وەڵام ناداتەوە، بەڵكو پرسیارگەلێكی دیكە بنیاد دەنێت.

تابلۆكانی دیمەن نین، بەڵكو بوارەكانی بیركردنەوەی بینراون، كە ئەبستراكت دەبێتە ئامڕازێك بۆ تێگەیشتن لە بوون، هێما دەبێتە پێویستییەكی مەعریفی، ڕووشاندن كردەوەیەكی ڕاسانئاسایە لە دژی لەبیرچوونەوە. ڕازاندنەوە ئاهەنگێڕانی ڕەنگ و شێوەكان نییە، بەڵكو كردەوەیەكە بۆ مانەوەی كەلتوور.