لە چوارچێوەی بەشداریی شاندی هەرێمی كوردستان لە پەنجاو شەشەمین كۆڕبەندی ئابووریی جیهانی (داڤۆس)، دكتۆر محەمەد شوكری، سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنانی هەرێمی كوردستان، كە هاوكات ئەندامی شاندی یاوەری سەرۆكی حكومەتە لەگەڵ 20 وەبەرهێن و خاوەنكار، لە دیدارێكی تایبەتدا بۆ گۆڤاری (گوڵان) تیشك دەخاتە سەر گرنگیی ئەم بەشدارییە و پەیامە ئابوورییەكانی مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ وەبەرهێنەرانی جیهان. سەرۆكی وەبەرهێنانی هەرێمی كوردستان لەم دیدارەدا جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە سەرۆكی حكومەت دووپاتی دەكاتەوە كە پابەندی تەواوی ڕێككەوتن و گرێبەستە نێودەوڵەتییەكانە، بۆیە داڤۆس بە دەرفەتێكی زێڕین دادەنێت، بۆ نیشاندانی چیرۆكی سەركەوتنەكانی هەرێم لە بونیادنانەوە و گەشەپێداندا. ئەوەی لە كۆڕبەندی ئەم جارەدا بەرچاو بوو، جگە لە گەیاندنی ڕوانگەی سیاسیی سەركردەكانی جیهان، جەختكردنەوەیەكی ورد بوو لەسەر بابەتە ئابوورییەكان، كە تێیدا سەرۆكی حكومەتی هەرێم و وەبەرهێنەرانی كوردستان لەگەڵ سەركردە ئابوورییەكان لە سەرتاسەری جیهانەوە كۆبوونەوە و ئاڵوگۆڕی بیروبۆچوونیان لەسەر ئالنگاری و دەرفەتەكان كرد.

 

* سەرەتا دەمانەوێت بپرسین، جیاوازیی ئەم كۆڕبەندەی داڤۆسی ئەم ساڵ (2026) لەگەڵ ساڵی ڕابردوو چییە؟ ئایا دەكرێت باسی گرنگیی بەشداریی شاندی هەرێمی كوردستانمان بۆ بكەیت لەم كۆڕبەندەدا؟

- ڕێزدار مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، چ وەك سەرۆكی حكومەت و چ وەك دەوڵەتمەدار و كەسایەتییەكی ناسراوی جیهانی، ڕۆڵ و پێگەیەكی تایبەتی لەلایەن سەرۆك و سەركردەكانی جیهان و گەورە وەبەرهێنەرانەوە بۆ تەرخان كراوە، ئەمەش بەهۆی ئەوەی توانیویەتی هاووڵاتیانی خۆی لەناو جەرگەی ئاڵۆزییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بپارێزێت و چیرۆكی سەركەوتن و بونیادنانەوە بنووسێتەوە و بەسەر هەموو ئالنگارییەكاندا زاڵ بێت. بۆیە سەرۆكی حكومەتی هەرێم بایەخێكی زۆری هەیە لای كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی لە بوارەكانی پاراستنی ئاشتی، ڕێگری لە شەڕ و فریاكەوتنی ئاوارە و لێقەوماوەكان و وەرچەرخان لە سیاسەتی حوكمڕانیدا. لەو ماوە كورتەی كۆڕبەندەكەدا جگە لە بەشدارییە فەرمییەكانی، سەرۆكی حكومەت لە پەراوێزی كۆڕبەندەكەشدا بە دەیان چاوپێكەوتن و دیداری گرنگی لەگەڵ سەركردە و كەسایەتییە سیاسییەكانی جیهان و گەورە وەبەرهێنەران ئەنجام دا. بۆ نموونە هەموو دیدارەكانی لەگەڵ «جۆناسان پاوڵ ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی بەریتانیا، خەلیفە عەبدوڵڵا عەجیل وەزیری بازرگانیی پیشەسازیی دەوڵەتی كوەیت، ئەلحوسێن بن عەبدوڵڵای شازادەی جێنشینی ئوردن، ژان نوێڵ بارۆ وەزیری دەرەوەی فەرەنسا، سەرۆك كۆماری ئەرمەنستان، سەرۆك كۆماری ئازەربایجان، محەمەد قرقاوی وەزیری كاروبای ئەنجومەنی وەزیرانی دەوڵەتی ئیمارات، شازادە عیسا بن سەلمان نوێنەری شا و وەزیری دیوانی سەرۆك وەزیران و وەزیری كاروباری ئەنجومەنی وەزیران و وەزیری ئابووریی ئیمارات، سەرۆك وەزیرانی لوبنان، سەرۆك وەزیرانی هۆڵەندا، وەزیری وەبەرهێنانی كۆماری میسر، بەرهەم ساڵح كۆمسیاری باڵای نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕاوێژكاری كۆماری نەمسا، جێگری سەرۆك وەزیران و وەزیری دەرەوەی بەلجیكا و، چەندین سەرۆك و سەركردەی دیكەی جیهانی..» هەنگاوی گرنگ بوون. سەرۆكی حكومەت توانی كۆڕبەندەكە بكاتە سەكۆیەك بۆ گەیاندنی دەنگی مافەكانی گەلی كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان و ڕۆڵێكی دیپلۆماسیی گەورەی گێڕا لە هەوڵەكان بۆ درێژكردنەوەی ئاگربەست و ڕاگرتنی یەكجارەكی شەڕ و پێكدادانەكان. هەروەها سەرۆكی حكومەت لە ڕێگەی دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە، توانی كۆمەك و هاوكاری بگەیەنێتە ئاوارەكان. كۆڕبەندی ئەمساڵ بەناوی «ڕۆحی گفتوگۆ» بەڕێوە چوو، بۆیە زمانی گفتوگۆ و ئاشتی و لێكتێگەیشتن سەنتەری بابەتەكان بوون، كە پەیوەندییە ئابوورییەكانیش لەم چوارچێوەیەدا گەشەیان كرد.

* گرنگترینی ئەو دەستكەوتە ئابوورییانە چین كە لە بەشداریی كۆڕبەندی داڤۆسی 2026 بەدەست هاتوون؟

- وەك ڕێزدار مەسرور بارزانی ئاماژەی پێ دا، داڤۆس تەنیا سەكۆیەكی سیاسی نییە، بەڵكو دەرفەتێكی گەورەیە بۆ بازرگان و وەبەرهێنەرانی هەرێمی كوردستان تا پەیوەندی لەگەڵ كۆمپانیا و سەرمایەدارە جیهانییەكان دروست بكەن، خۆشحاڵانە ئەمە بۆ سێیەمین ساڵە شوێنێك بەناوی «ماڵی كوردستان» لە داڤۆس دەكرێتەوە، تا سەرمایەدارانی كورد كار و چالاكییەكانیان پێشكەشی جیهان بكەن.

لە ڕووی دەستكەوتەكانەوە، دیدارەكانی سەرۆكی حكومەت لەگەڵ هەموو سەرۆك و سەركردە جیهانییەكان زۆر بایەخدار بوون، هەروەها كۆبوونەوەكان لەگەڵ شاندی شانشینی بەحرەین و سەرۆك كۆماری ئازەربایجان، وەرچەرخانێكی گرنگ بوون لە پەیوەندییەكانی هەرێم لەگەڵ وڵاتانی ئاسیا و كەنداودا، دەربڕینی ئامادەیی ئازەربایجان بۆ كردنەوەی كونسوڵخانە لە هەولێر، بەڵگەیەكی ڕوونە لەسەر سەركەوتنی دیپلۆماسیی هەرێم. یەكێك لە خاڵە هەرە گرنگەكان ئەوە بوو كە سەرۆكی حكومەت پەیامی دڵنیایی بە سەرجەم وەبەرهێنەران و كۆمپانیاكان دا، كە هەرێمی كوردستان بە تەواوی پابەندی هەموو ڕێككەوتن و گرێبەستەكانیەتی. بە گشتی داڤۆس بۆ هەرێم «سەكۆیەكی فرەڕەهەند» بوو كە تێیدا لە یەك كاتدا كار لەسەر بەهێزكردنی ئاسایش، ڕاكێشانی وەبەرهێنان و كردنەوەی دەرگای نوێی دیپلۆماسی كرا، كە هەمووی خزمەت بە بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلی كوردستان دەكات، هاوكات سەرۆكی حكومەت بەڵێنی داوە كە بەردەوام گوێ لە وەبەرهێنەرانی ناوخۆ بگرێت بۆ باشتركردنی دۆخی ئابووری.

* وەك دەستەی وەبەرهێنانی هەرێمی كوردستان، تا چەند توانیتان لەم كۆڕبەندەدا دەرفەتەكانی وەبەرهێنانی هەرێم بە جیهان بناسێنن؟

- دەستەی وەبەرهێنان لە هەموو كۆڕبەندە نێودەوڵەتییەكاندا گرنگییەكی زۆر بە ناساندنی دەرفەتەكانی وەبەرهێنان دەدات، چونكە ئەمە ئابووری بەرەوپێش دەبات و هەلی كار بۆ گەنجەكانمان دابین دەكات. لە كابینەی نۆیەمدا بە پاڵپشتیی سەرۆك وەزیران، توانیمان وەرچەرخان لە كەرتی وەبەرهێناندا دروست بكەین. سەدان پڕۆژەی لەكاروەستاومان خستەوەگەڕ، تا ئاستێكی زۆر ڕێگریمان لە گەندەڵی كرد و دەرفەتی یەكسانمان بۆ وەبەرهێنەران ڕەخساند. ئێمە باوەڕمان وایە گەشەپێدانی ئابووری مەرجی سەرەكییە بۆ سەقامگیریی سیاسی و ئەمنی، هەرێمی كوردستان بەهۆی پێگە ستراتیژییەكەیەوە و ئەو سامانە سرووشتییەی لە سەرخاك و لەژێر خاك هەیەتی، دەتوانێت ببێتە پردێكی ئابووریی بەهێز لە ناوچەكەدا، بەتایبەتی كە هەنگاوی گەورەمان بەرەو پەرەپێدانی كەرتی وزە و كارەبا و كشتوكاڵ و پیشەسازی و گەشتیاری و ڕێگەوبان و پۆندو بەنداوەكان ناوە.

* ئایا مەبەستتان لەمە، پڕۆژەی كارەبای 24 كاتژمێری و كەرتی نەوت و گازە لە هەرێمی كوردستان؟

- بەڵێ، بێگومان، كارەبای 24 كاتژمێری و پەرەپێدانی وزە لە ئابووریی جیهاندا و لای وەبەرهێنەران بایەخێكی یەكجار گەورەی هەیە، بەهێزیی ئابووری بەندە بە بەهێزیی كەرتی وزەوە، لە داڤۆس زۆر بە وردی باسی پڕۆژەی كارەبای 24 كاتژمێریمان بۆ كۆمپانیا جیهانییەكان و چاكسازییەكانی بانك و هەژماری من كرد، چونكە كەرتی وزە و كارەبا و بانكی جێگەی سەرنجی وەبەرهێنەران و گەورە كۆمپانیاكانی جیهان و تەنانەت سەرۆك و سەركردەكانی جیهانیشە، سەرۆكی حكومەت ئاماژەی بەوەش كرد كە عێراق لە قۆناغی گۆڕانكاریدایە و بەڕێوەبردنی سامانە سرووشتییەكان تەوەرەی سەرەكیی گفتوگۆكانمان دەبێت. سەقامگیریی ئەمنیی هەرێم و بوونی كارەبای بەردەوام، خاڵی وەرچەرخانن بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنەری بیانی، نابێت ئەوەشمان لەبیر بچێت، كە گەشەی كشتوكاڵ، پیشەسازی و گەشتیاری، هەمووی بەندە بە بوونی وزەو كارەباوە، هەروەها دروستكردنی بەنداوەكان و ڕێگەوبانی پێشكەوتوو، خاڵی بەهێزی حكومەتی هەرێم بوون لە بەردەم كۆمپانیاكاندا.

* سەرەڕای شەڕ و بڕینی بوودجە و ئاڵۆزییەكانی عێراق و ناوچەكە، بەڵام وەبەرهێنان لە هەرێم هەنگاوی باشی ناوە، لەناو كۆڕبەندەكەدا تا چەند دیدار لەگەڵ كۆمپانیا گەورەكان ئەنجام دران؟

- لە كابینەی نۆیەمدا تا ئێستا 680 پڕۆژەی وەبەرهێنان مۆڵەتیان پێ دراوە، كە 414 پڕۆژەیان بە بڕی 16.6 ملیار دۆلار كاریان تێدا دەكرێت، ئەمەش زیاتر لە 130 هەزار هەلی كاری ڕەخساندووە، مەرجێكی سەرەكیمان داناوە كە دەبێت 75٪ی دەستی كار لە پڕۆژەكاندا خۆماڵی بێت. بۆ هەمەجۆركردنی ئابووری، گرنگیی زۆرمان بە كشتوكاڵ داوە، بە جۆرێك وەبەرهێنانی كشتوكاڵی لە 1.8٪وە بۆ 8٪ بەرز بووەتەوە. بەگشتی تەنیا لە ساڵی ڕابردوودا مۆڵەتمان بە 139 پڕۆژە داوە بە سەرمایەی زیاتر لە یەك ملیار و 734 ملیۆن دۆلار، كە 51 پڕۆژەیان پیشەسازی بوون. لەم كۆڕبەندەی داڤۆسدا، لە ڕێگەی پەنێڵ و گفتوگۆكانەوە توانیمان ئەم دەرفەتە زێڕینانەی هەرێم لە بوارەكانی وزە، كشتوكاڵ، پیشەسازی و گەشتیاری بگەیەنینە ژمارەیەكی زۆر لە سەركردە و خاوەن كۆمپانیا جیهانییەكان و ئاسۆیەكی ڕوونتر بۆ داهاتووی ئابووریی كوردستان نیشان بدەین.