عیراق بهرهڤ كیڤه
بێوارحسێن زێباری
ئهگهر ئهم ڕاوهستاندنهكێ بكهین بۆ ڕهوشا نها یا عیراقێ و دهڤهرێ دبینن كو ڕهوشهكا ئالۆ و دۆر پێچكریه بۆ هندێ دبیته كارتێكرن ل سهر ژین و ژیارا خهلكی و دبیته ئهگهرێ هندێ كۆچكرن و دوویركرنا خهلكی ژ وی ڕویێ ئارام و خۆشگۆزهرانیێ، و ڕەوشا عیراقی ب گشتی د قۆناغەکا تژی ئالۆزی و هەڤدژیان دا دبۆریت. ئهڤا مه دڤێت زێدهتر ل سهر ڕاوهستین و بدهینه دیارهكرن ئهوه كو هند ئەگەر و تەوەرێن سەرەکینه بەحس بکەین، ب ڤی ڕەنگی یە:
١. ڕەوشا سیاسی و حکومەت
* سەقامگیریا ب مەرج: حکومەتا نوکە ب سەرۆکاتیا محەمەد شیاع سودانی هەوڵ ددەت هندەک پرۆژەیێن خزمەتگوزاری و ئاڤەدانکاریێ ئەنجام بدەت، و یا دهستی وی هاتی یان یا وی وهره ئهو كرێن گری د بهرژهوهندیا خهلكی دانه بهلێ ئهو چهنده نابیته ئهگهری هندێ كو خهلك ژی یێ ڕازییه ب وان دهرئهنجامێن سهرهكی بۆ ئهنجامدایی و تایبهت د دهڤهرێن سنه و كوردان ئهو چهنده نههاتییه كرن، بەلێ هێشتا کێشەیێن ململانێیا پارتێن سیاسی ل سەر دەستهەلاتێ یا بەردەوامە. و نهگههشتنه چ ئهنجامێن سهرهكی بۆ دانان و حكومهتهكا ههمووپێكهاتهیان.
* پەیوەندیێن هەولێر و بەغدا: ئهڤه چهندین ساڵه ئهڤ ئاریشه ههین و سهرههڵدایه دناڤبهرا ههولێر و بهغدا و ههیا نها وهكی پێدڤی وخواستا خهلكی دا نههاتنه چارهكرن و کێشەیێن بودجە، مووچە و پەترۆلێ د ناڤبەرا هەرێما کوردستانێ و بەغدا دا هێشتا ب تەمامی نەهاتینە چارەسەرکرن، ئەڤە ژی کارتێکرنێ ل ژیانا خەلکی دکەن، و ههردهم ههجهتا دگرن و ل گۆڕهیی وان ماددێن دهستووری و یاسایی دیڤ وان پیڤهرێن سهرهكی نههاته چارهكرن و مایه ههڵاویستی.
٢. ڕەوشا ئابووری:
* بهایێ دیناری و زێری و دراڤان گشتی: ئهڤ جۆرێن دراڤ و زێر و دیناران بوویه ئێك ژ ئهگهرێن سهرهكی كو بازاڕێن عیراقی ئالۆزیهك نهمتمانه و باوهریا وان ههبیت د بازاڕیدا ههبیت و ههردهم ژی دڕهڤن و بازاڕهك ئازاد ناببنن، و ئهڤه ژی ئێکه ژ مەزنترین کێشەیێن خەلکی، نە سەقامگیریا بهایێ دینارێ عیراقی یە بەرامبەر دۆلاری، کو بوویە ئەگەرێ بلندبوونا بهایێ کەلوپەلان و دگهل بلند بوون و نزمبوونا زێر و بهایێن دیتر ژی بووینه ئهگهرێ هندێ تشت گران بوون و ئهرزان بوونێ بخۆڤه ببینینت.
* بێکاری: ئهڤه ژی ئێكه ژ وان ئهگهرێن كو گهنج و خهلك بڕهڤن و دوویر بكهڤن ژ وار و باژێرێن خۆ بۆ هندێ دهلیڤێن كاۆری زۆر دكێمن و ئاسێ خواستا وان دا نینه و ئهگهر ههبن ژی تنێ بۆ كهسێن كاربدهست ههینه و تهخا ههژار و بێ دهستههڵات نینه و ڕێژەیا بێکاریێ ب تایبەت د ناڤ گەنجان دا یا بلنده، و ئابوورێ وەلاتی پتریا وی ل سەر پەترۆلێ یە و كهرتێن دیتر وهكی پێدڤی بوون كار ل سهر نههاتییه كرن و هاتنه پشگۆئێخستن.
٣. ڕەوشا ئەمنێ:
* سەقامگیریا نسبی و یا دهڤهرێ : ب گشتی ڕەوشا ئەمنی ژ سالێن چویی باشترە، بەلێ جودا جودا هێرشێن "درۆنی" ئان ژی هەبوونا شانەیێن نەنێخستی یێن داعش ل هندەک دەڤەران هێشتا مەترسیەکا بەردەوامە ههیه و ئهڤه ژی بوویه ئێك ژ وان ئهگهرێن كو خهلك زێدهتر وهك ترسهك ههر د دلی دا مابیت و نهشێت كارێ خو بكهت یان دروستی دهستێ خو بهاڤێته پهلیكا خۆ پارهكێ زێده بێخیته ناڤا بازاڕیدا.
* کارتێکرنا هەرێمی: شەڕ و ئالۆزیێن ڕۆژهەلاتا ناڤین (وەک شەڕێ غەزە، لوبنانێ، سووریی و ئیران...هتد) کارتێکرن ل سەر عیراقێ ژی هەبوویە، ب تایبەت د ململانێیا ئەمریکا و گروپێن چەکدار یێن نێزیک ل ئیرانێ. و ئهڤا نوكه ل سووریی ژی ڕوویدا چ وێ هندێ كێمتر نیه كو یا سهردهمێ داعش ل عیراقێ ههبوویه و نها ژی بوویه ئێك ژ ئهگهرێن سهرهكی یێن نهئارامییا دهڤهرێ.
٤. کێشەیێن ژینگەهێ:
* عیراق ئێکە ژ وان وەلاتیێن کو ب توندی کەفتیە ژێر کارتێکرنا گوهۆرینا سەقای. کێمبوونا ئاڤێ و زێدەبوونا بیابانبوونێ مەترسیەکا مەزن ل سەر چاندنێ و پاشەڕۆژا وەلاتی دروست کریە. و ههردهم ژی نابێژین كو چ نهكریه بهلێ وهكی پێدڤی بوونا د وارێ ژینگههێ خۆ نهكریه خودان و كارێن ههرێن باش ژی نههاتنه ئهنجامدان.
ههروهسا ب گشتی كو نوكه دا عیراق د ناڤبەرا هەوڵێن ئاڤەدانکاریێ و مەترسیێن سیاسی/ئەمنی دا یە. خەلک پتر چاڤەڕێی باشبوونا بارێ بژێوی و نەهێلانا گەندەڵیێ نە و بهلێ ئهڤ كاره نههاتییه بنبڕكرن و ڕێگری لێنههاتییه كرن.
