د.محەمەد شوكری سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنانی حكومەتی هەرێمی كوردستانە و لە ماوەی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش سێكتەرە جیاوازەكانی وەبەرهێنان بەرەو پێشەوەچوونی زۆر باشی بەخۆیەوە بینیوە و لەناویشیاندا سێكتەری گەشتوگوزار مامەڵەیەكی تایبەتی لەگەڵ كراوە و وەرچەرخانێكی بەرچاوی لە دروستكردنی پڕۆژەی گەشتیاری لە سەرانسەری كوردستان بەخۆیەوە بینیوە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (گەشتوگوزار. پردی پەیوەندی نێوان كەلتوورە جیاوازەكان) بەمجۆرە باسی لە قەوارەی وەبەرهێنان لەم سێكتەرە گرنگە كرد و دیدوبۆچوونی بۆ ئایندەی گەشتیاری و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

 

لە دەستپێكدا زۆر سوپاسی بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم، كە لەسەر ئەم پرسە گرنگە ئەم هەموو دەستەبژێرە بەرپرس و تایبەتمەندەی لە بواری سێكتەری گەشتیاری پێكەوە كۆكردووەتەوە، بۆ ئەوەی پێكەوە باس لە ئاستەنگ و گرفتەكان و هەروەها هەنگاوەكانی بەرەوپێشەوەبردنی ئەم سێكتەرە گرنگە بكەین، كە لە زۆربەی وڵاتانی پێشكەوتووی جیهان بە سەرچاوەیەكی گرنگی دارایی و ئابووریی وڵات دادەنرێت.

خاڵی سەرەكی لەسەر گرنگیی بایەخدان بە كەرتی گەشتیاری ئەوەیە كە وڵاتانی پێشكەوتوو و تەنانەت وڵاتانی تازەگەشەسەندووش، پێشبڕكێیەكی توند دەكەن لەسەر ڕاكێشانی زۆرترین ژمارەی گەشتیار و مانەوەی سەرمایەكەیان. هەرێمی كوردستان، بەو سرووشتە دڵڕفێن و مێژووە دێرینەی هەیەتی، خاوەنی هەموو ئەو توانا شاراوانەیە كە دەكرێت بیكاتە ناوەندێكی گەشتیاریی هەرێمی و جیهانی. خوێندنەوەی دۆخی ئێستای وەبەرهێنان و پلانی حكومەت ئەوە دەردەخات، كە وەرچەرخانێكی جۆری لە تێڕوانین بۆ ئەم كەرتە دروست بووە، تێڕوانینێك كە دەیەوێت گەشتوگوزار ببێتە پیشەسازییەك و سەرچاوەیەكی گرنگی داهات و ژینگەیەك بۆ دۆزینەوەی هەلی كار و پێشخستنی هەموو سێكتەرە جیاوازەكانی دیكە.

لەم دەرفەتە كورتە هەوڵ دەدەم هەڵوەستە لەسەر قەوارەی وەبەرهێنان و كاریگەرییە ئابوورییە درێژخایەنەكانی گەشتوگوزار بكەم، هەروەها هەندێك پێشنیاریش بخەمەڕوو بۆ بەهێزكردنی ئەم كەرتە.

 یەكەم: یاسای وەبەرهێنان وەك هاندەرێك بۆ نوێبوونەوەی بەردەوام

هەر پرۆسەیەكی ئابووریی سەركەوتوو پێویستی بە چوارچێوەیەكی یاسایی پتەو هەیە. لە هەرێمی كوردستان، یاسای وەبەرهێنان بە جۆرێك داڕێژراوە كە مامەڵەیەكی جیاواز و تایبەتمەند لەگەڵ كەرتی گەشتوگوزار دەكات. لە كاتێكدا زۆربەی كەرتە پیشەسازی و بازرگانییەكان لە قۆناغی سەرەتادا پاڵپشتی دەكرێن، بەڵام كەرتی گەشتوگوزار بە بەردەوامی پاڵپشتی دەكرێت و ئەمەش ڕوانگەی سەرەكیی بەڕێز سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانە بۆ ئەوەی هاندانی تەواو بۆ پەرەپێدانی گەشتیاری بەردەوام بێت، ئەمەش بەو مانایە كە پڕۆژە گەشتیارییەكان (وەك هۆتێل، گوندە گەشتیارییەكان و شاری یاری) مافی ئەوەیان هەیە هەر سێ ساڵ جارێك سوود لە لێخۆشبوونی گومرگی وەربگرن بۆ هاوردەكردنی كەلوپەل و پێداویستییەكان. ئەم بڕگەیە لە ڕووی ئابوورییەوە بایەخێكی یەكجار گەورەی هەیە. لە پیشەسازیی میوانداریدا، «نوێبوونەوە» و «جوانكاری» كلیلی مانەوەن. هۆتێلێك ئەگەر هەر سێ ساڵ جارێك دیكۆر، جێگە و بان و سیستەمەكانی نوێ نەكاتەوە، لە بازاڕی كێبڕكێدا دادەبەزێت و ناتوانێت گەشتیاری ئاستبەرز ڕابكێشێت.

كاتێك حكومەت باج لەسەر ئەم پرۆسەی نوێكردنەوەیە لادەبات، هانی خاوەن پڕۆژەكان دەدات، كە بەردەوام بەشێك لە قازانجەكەیان بۆ پەرەپێدانی پڕۆژەكە تەرخان بكەنەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی كە ژێرخانی گەشتیاریی هەرێمەكە هەمیشە بە ڕوویەكی گەش و سەردەمیانە دەربكەوێت و تووشی داخوران و كۆنبوون نەبێت، كە ئەمە دەردێكە زۆرێك لە وڵاتانی گەشتیاری بەدەستییەوە دەناڵێنن.

 دووەم: گەشتوگوزار وەك سیستەمێكی تەواوكەر (Ecosystem)

یەكێك لە هەڵە باوەكان لە ڕابردوودا ئەوە بوو كە گەشتوگوزار وەك كەرتی دابڕاو سەیر دەكرا، واتە تەنیا دروستكردنی هۆتێل و ڕێستۆرانت بەسە بۆ ڕاكێشانی خەڵك. بەڵام ستراتیژیی ئێستای كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان زۆر فراوانترە و گەشتوگوزار وەك بەشێك لە سیستەمێكی گشتگیر دەبینێت.

ڕیزدار سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئامانجی ئەوەیە كە تا ساڵی ٢٠٣٠ هەرێمی كوردستان پێشوازی لە زیاتر لە ٢٠ ملیۆن گەشتیار بكات. ئەم ژمارەیە بەبێ بوونی «ژێرخانێكی یەكگرتوو» كارەسات دەبێت. گەشتیار پێش ئەوەی شوێنی مانەوەی بووێت، پێویستی بە ڕێگاوبانی سەلامەت و خێرا هەیە بۆ گەیشتن. ئەگەر لە كاتی گەشتەكەیدا نەخۆش كەوت، پێویستی بە نەخۆشخانەیەكی پێشكەوتوو هەیە. ئەگەر بیەوێت پەیوەندی بكات، پێویستی بە ئینتەرنێت و پەیوەندیی بەهێز هەیە.

بۆیە، كاتێك دەبینین لە بەرنامەكانی حكومەتدا جەخت لەسەر بە دووسایدكردنی ڕێگاوبانەكان، دروستكردنی نەخۆشخانەی مۆدێرن و باشكردنی كەرتی پەروەردە دەكرێتەوە، هەموو ئەمانە بەشێكن لە خزمەتكردنی كەرتی گەشتوگوزار. گەشتیار تەنیا سەیری دیمەنی شاخەكان ناكات، بەڵكو سەیری ئاسانكارییەكانی ژیانیش دەكات. بوونی ژێرخانێكی بەهێزی ئابووری، متمانە لای گەشتیار دروست دەكات و وای لێدەكات هەست بە ئاسایش و ئاسوودەیی بكات. ئەم تێڕوانینە وادەكات وەبەرهێنان لە گەشتوگوزار، ببێتە هۆی بووژانەوەی هەموو كەرتەكانی دیكە و بازاڕی كار لە هەموو بوارەكاندا گەرم بكات.

 سێیەم: نەخشەی گەشتیاری لە چەندایەتییەوە بۆ جۆرایەتی

ساڵانێكە هەرێمی كوردستان بووەتە شوێنی ڕووتێكردنی ژمارەیەكی زۆری گەشتیار، بەڵام زۆربەیان لە ئاستی گەشتیاری ئاسایی و داهات سنووردار بوون، كە توانای خەرجكردنیان سنووردارە. ستراتیژیی نوێی وەبەرهێنان جەخت لەسەر گۆڕینی ئەم هاوكێشەیە دەكاتەوە، واتە تەركیزكردن لەسەر «جۆرایەتی – Quality» لەبری تەنیا «چەندایەتی – Quantity».

گەشتیاری كوالێتی بەرز، یان ئاست بەرز، ئەو گەشتیارەیە كە بە دوای خزمەتگوزاریی نایابدا دەگەڕێت و ئامادەیە پارەی باش لە بەرانبەریدا خەرج بكات. بۆ ڕاكێشانی ئەم جۆرە گەشتیارانە، دەبێت پڕۆژەكانمان لە ئاستی ستانداردە نێودەوڵەتییەكاندا بن. نموونەی ئەم ئاراستەیە، پلانی گەشەپێدانی ناوچەی «گەلی عەلی بەگ و بێخاڵ»ـە. ئەم ناوچەیە كە دڵی گەشتوگوزاری كوردستانە، پلانی بۆ دانراوە بكرێتە كۆمەڵگەیەكی گەشتیاریی كە تەنیا شوێنی دانیشتن نەبێت، بەڵكو هەموو پێداویستییەكانی پشوودان، یاری، وەرزش و مانەوەی تێدا بێت بە بەرزترین ئاست.

كاتێك پڕۆژەیەك لە ئاستی جیهانی دروست دەكرێت، چیتر گەشتیار پێویست ناكات بۆ دۆزینەوەی خزمەتگوزاریی «پلە یەك» بچێتە وڵاتانی دراوسێ، یان ئەوروپا، بەڵكو هەمان ئەزموون لە كوردستان دەستەبەر دەبێت. ئەمەش داهاتی ناوخۆ دەپارێزێت و دراوی بیانیش دەهێنێتە ناوەوە.

 چوارەم: ئەزموونی سەركەوتووی شارەكان و هاوبەشیی حكومەت و كەرتی تایبەت

یەكێك لە خاڵە گەشەكانی سیاسەتی ئێستای حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ پەرەپێدانی سێكتەری گەشتوگوزار، دابەشكردنی دادپەروەرانەی پڕۆژەكان و بەهێزكردنی لامەركەزییەتە لە جێبەجێكردندا. ئەزموونی شاری «زاخۆ» وەك نموونەیەكی زیندوو لەم بوارەدا دەردەكەوێت.

لە زاخۆ، حكومەت دەستپێشخەری كرد بە دروستكردنی بەشێك لە «كۆرنیش»، ئەم هەنگاوە وەك هاندەرێك بوو بۆ جووڵاندنی كەرتی تایبەت. دوای ئەوەی ژێرخانە سەرەتاییەكە دانرا، وەبەرهێنەران هاتنە پێشەوە و نەك تەنیا پڕۆژەی خۆیان دروست كرد، بەڵكو بەشداریشیان كرد لە فراوانكردنی پڕۆژە گشتییەكەش. ئێستا پلان هەیە ئەو كۆرنیشە بۆ چەندین كیلۆمەتر درێژ بكرێتەوە. ئەم مۆدێلە لە هاوكاری، كە تێیدا حكومەت ڕێچكەشكێنە و كەرتی تایبەت تەواوكەرە، دەكرێت لە هەموو شارەكانی كوردستان دووبارە بكرێتەوە.

لە شاری دهۆكیش، دانانی نەخشەڕێگا (Masterplan) بۆ چیای زاوا هەنگاوێكی شارستانیی گرنگە. ڕێگریكردن لە دروستكردنی پڕۆژەی هەڕەمەكی و پابەندبوون بە پلانێكی زانستی، وادەكات ناوچەكە سیمایەكی جوان وەربگرێت و پڕۆژەكان تەواوكەری یەكتر بن. ئامانج ئەوەیە گەشتیار كە دێتە شوێنێكی وا، تەنیا بۆ سەعاتێك نەمێنێتەوە، بەڵكو ژینگەكە وای لێ بكات چەند ڕۆژێك یان هەفتەیەك بمێنێتەوە. هەر ڕۆژێك مانەوەی زیاتر، واتە جووڵەی زیاتر بۆ بازاڕ و داهاتی زیاتر بۆ خەڵكی ناوچەكە.

 پێنجەم: گەشتوگوزاری ئاویی وسوودوەرگرتن لە پۆند و بەنداوەكان

كوردستان خاوەنی سامانێكی ئاویی دەوڵەمەندە كە تا ئێستا وەك پێویست لە بواری گەشتوگوزاردا بەكار نەهێنراوە. بەنداوەكانی وەك دهۆك، دووكان، دەربەندیخان، گۆمەسپان و بەستۆڕە، توانای ئەوەیان هەیە ببنە ناوەندی گەشتیاریی گەورەـ

ستراتیژیی نوێ جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە دەوروبەری ئەم بەنداوانە بكرێنە ناوچەی گەشتیاریی مۆدێرن. وەبەرهێنان لەم ناوچانەدا تەنیا دروستكردنی چەند كەپرێك نییە، بەڵكو بریتییە لە دروستكردنی یارییە ئاوییەكان، هۆتێلی سەر ئاو، ڕێستۆرانتی گەڕۆك و وەرزشی ئاویی. ئەم جۆرە پڕۆژانە دەتوانن كوردستان بكەنە پەناگەیەك بۆ گەشتیارانی خوار و ناوەڕاستی عێراق و وڵاتانی كەنداو لە وەرزی هاویندا.

 شەشەم: هونەری پێشوازی و یەكەمین كاریگەری

لە زانستی گەشتوگوزاردا، چەمكێك هەیە پێی دەوترێت «یەكەمین كاریگەری- First Impression». ئەمە بریتییە لەو ساتەی گەشتیار پێ دەنێتە ناو وڵاتەكەوە، جا لە فڕۆكەخانە بێت، یان دەروازە سنوورییەكان.

هەماهەنگی لە نێوان دەستەی وەبەرهێنان و دامەزراوەكانی گەشتوگوزار وەك دامەزاوەی «Visit Kurdistan» و «Kurdistan Foundation» بۆ باشتركردنی شێوازی پێشوازیكردن زۆر گرنگە. ئەگەر گەشتیار لە یەكەم وێستگەدا ڕووی خۆش، ڕێز، خێرایی لە ڕاییكردنی مامەڵە و سیستەمێكی ڕێكوپێكی بینی، ئەوا هەست بە دڵنیایی دەكات. ئەم هەستە دەروونییە كلیلی سەركەوتنە. كاتێك گەشتیار هەست بە ڕێز دەكات، ئامادەیی زیاتری هەیە بۆ خەرجكردنی پارە و ئەگەری هاتنەوەی بۆ جارێكی دیكە زۆر زیاتر دەبێت. بە پێچەوانەوە، ئەگەر باشترین هۆتێلیش هەبێت، بەڵام لە بازگە، یان فڕۆكەخانە مامەڵەی خراپ بێت، هەموو ئەزموونەكە لەكەدار دەبێت. بۆیە وەبەرهێنان لە مرۆڤـ و ڕاهێنانی كارمەندان بەشێكە لە وەبەرهێنان لە گەشتوگوزار.

 حەوتەم: گەشتوگوزاری شوێنەواری و زیندووكردنەوەی مێژوو

یەكێك لە خاڵە بەهێزەكانی كوردستان كە كەمتر ڕكابەری هەیە، مێژووە دێرینەكەیەتی. قەڵای هەولێر، وەك كۆنترین شوێنی نیشتەجێبوون كە ژیان تێیدا بەردەوامە بۆ ماوەی ٨٠٠٠ ساڵ، گەنجینەیەكی جیهانییە. هەروەها شوێنەوارەكانی دیكەی دەڤەرەكانی دهۆك، سلێمانی، سۆران و گەرمیان ئەوانیش دەبنە ناوچەی گەشتیاریی زۆر سەرنجڕاكێش لە داهاتوودا.

وەبەرهێنان لەم كەرتەدا جیاوازە، لێرەدا ئامانج پاراستنی شێوە ڕەسەنەكەیە لەگەڵ زیادكردنی خزمەتگوزاری. دانانی نەخشەڕێگا بۆ قەڵای هەولێر و دەوروبەری، هەوڵێكە بۆ ڕاكێشانی جۆرێكی تایبەت لە گەشتیار كە پێیان دەوترێت «گەشتیاری ڕۆشنبیری». ئەم جۆرە گەشتیارانە بە دوای چیرۆك و مێژوودا دەگەڕێن و زۆرجار ئاستی ڕۆشنبیری و داراییان بەرزە. زیندووكردنەوەی شوێنەوارەكان تەنیا سوودی ئابووری نییە، بەڵكو ناساندنی ناسنامەی نەتەوەیی و شارستانیی كوردستانە بە جیهان.

 هەشتەم: گەشتوگوزار وەك دەروازەی وەبەرهێنانی گشتگیر

خاڵی كۆتایی و یەكێك لە گرنگترین ئامانجە ستراتیژییەكانی دەستەی وەبەرهێنان بۆ پەرەپێدانی كەرتی گەشتیاری، دروستكردنی پەیوەندیی نێوان گەشتیار و وەبەرهێنەرە. زۆر جار پرسیار دەكرێت: گەشتوگوزار چ پەیوەندییەكی بە كارگە و كشتوكاڵەوە هەیە؟ وەڵامەكە ئەوەیە كە گەشتوگوزار دەروازەی ناسینە.

زۆرێك لەو وەبەرهێنەرە بیانییانەی كە ئێستا لە كوردستان كار دەكەن، سەرەتا وەك سەردانیكەر، یان گەشتیار هاتوون. كاتێك كەسێكی خاوەن سەرمایە دێتە كوردستان، سرووشتە جوانەكەی دەبینێت، ئاسایشەكەی دەبینێت و ژینگەی كاركردنەكە دەبینێت، بڕیار دەدات پڕۆژەیەك ئەنجام بدات. ڕەنگە سەرەتا بۆ پشوودان هاتبێت، بەڵام دواجار دەبێتە خاوەن كارگەیەكی پیشەسازی، یان پڕۆژەیەكی كشتوكاڵی گەورە.

ئامانجی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەوەیە ژینگەیەك دروست بكات كە خەڵكانی بیانی و دەوڵەمەند هان بدات لە كوردستان نیشتەجێ ببن و وەبەرهێنان بكەن و سەرمایەی گەورە و ئەزموونی نوێ بێننە ئێرە، ئەمەش ئاستی ئابووریی كوردستان بەرز دەكاتەوە و دەیكاتە ناوەندێكی بازرگانی و ژیانی تایبەت لە ناوچەكەدا.

لە كۆتاییدا، دەتوانین بڵێین كە كەرتی گەشتوگوزار لە هەرێمی كوردستان لە قۆناغی گواستنەوەدایە لە چالاكییەكی خۆڕسكەوە بۆ پیشەسازییەكی ڕێكخراو و پلانداڕێژراو هەنگاو هەڵدەگرێت. تێكەڵكردنی پشتیوانیی یاسایی، پلانی ژێرخانی تۆكمە، گرنگیدان بە جۆرایەتی و سوودوەرگرتن لە سامانە سرووشتی و مێژووییەكان، نەخشەڕێگایەكە كە دەتوانێت ئایندەی ئابووریی كوردستان مسۆگەر بكات. گەشتوگوزار ئەو پردەیە كە نەك تەنیا كەلتوورەكان بە یەك دەگەیەنێت، بەڵكو ئابووریی كوردستان بە جیهانەوە دەبەستێتەوە و خۆشگوزەرانی بۆ نەوەكانی داهاتوو دەستەبەر دەكات.

 پوختەی پێشنیار و ڕاسپاردەكان بۆ پەرەپێدانی كەرتی گەشتوگوزار

لە ڕێگەی خوێندنەوەی دۆخی ئێستا و پلانەكانی داهاتوو، ئەم خاڵانە وەك پێشنیاری سەرەكی دەخەینە ڕوو بۆ ئەوەی ببنە بەرنامەی كاری دامەزراوە پەیوەندیدارەكان:

1. پابەندبوونی توند بە نەخشەی بنەڕەتی (Masterplan): ڕێگری تەواو بكرێت لە ئەنجامدانی هەر پڕۆژەیەك لە ناوچە گەشتیارییەكان (وەك شاخەكان و دەوروبەری بەنداوەكان) ئەگەر لە دەرەوەی نەخشەی زانستی و پەسەندكراو بێت، بۆ پاراستنی سیمای سرووشتی و ڕێگریكردن لە شێواندنی ژینگە.

2. دامەزراندنی سیستەمی یەكگرتووی پێشوازی: پێویستە خول و ڕاهێنانی بەردەوام و چڕ بۆ كارمەندانی فڕۆكەخانەكان، دەروازە سنوورییەكان و بازگەكان بكرێتەوە لەسەر هونەری مامەڵەكردن و میوانداری، چونكە ئەوان ڕووی گەشی هەرێمن.

3. بەبازاڕكردنی جیهانی بۆ شوێنەوارەكان: بوودجەیەكی تایبەت تەرخان بكرێت بۆ ناساندنی قەڵای هەولێر و شوێنەوارە دێرینەكان لە میدیا جیهانییەكاندا وەك دەگمەنترین شوێنەكانی مرۆڤایەتی، بە ئامانجی ڕاكێشانی گەشتیاری ڕۆشنبیری.

4. هاندانی پڕۆژەی «هەمە-خزمەتگوزاری»: لە مۆڵەتدان بە پڕۆژە گەشتیارییەكان، ئەولەوییەت بەو پڕۆژانە بدرێت كە فرە-چەشنن (واتە شوێنی مانەوە، یاری، بازاڕ و تەندروستی لەخۆ دەگرن) تاوەكو گەشتیار حەز بكات بۆ ماوەی زیاتر بمێنێتەوە.

5. بەستنەوەی گەشتوگوزار بە كەرتی كشتوكاڵ و پیشەسازی: دروستكردنی بەرنامەی تایبەت بۆ ئەو گەشتیارانەی كە بازرگانن، بۆ ئەوەی لە كاتی گەشتەكەیاندا ئاشنا بكرێن بە دەرفەتەكانی وەبەرهێنان لە كەرتەكانی دیكەدا.

6. پەرەپێدانی گەشتوگوزاری چوار وەرزە: پێویستە بایەخی تەواو یە دروستكردنی پڕۆژەی گەشتیاریی زستانە (وەك خلیسكێنەی سەر بەفر) و پڕۆژەی داخراو بدرێت، بۆ ئەوەی گەشتوگوزار تەنیا لە وەرزی بەهار و هاویندا قەتیس نەمێنێت.

7. بەردەوامی لە سیاسەتی هاندانی باجی: پارێزگاریكردن لەو بڕگە یاساییەی كە ڕێگە بە نوێكردنەوەی پڕۆژەكان دەدات بەبێ باج، و فراوانكردنی بۆ ئەوەی تەكنەلۆژیای زیرەك و دۆستی ژینگەش بگرێتەوە.

8. گرنگیدان بە گەشتوگوزاری تەندروستی: بەو پێیەی حكومەت گرنگی بە نەخۆشخانەكان دەدات، دەكرێت كار لەسەر ڕاكێشانی نەخۆش لە ناوەڕاست و باشووری عێراقەوە بكرێت بۆ چارەسەر، كە ئەمەش جۆرێكی گرنگی گەشتوگوزارە.