ڤیكتۆر ئێسپینۆلا بۆ گوڵان:كارێكی جوان دەبێت ئەگەر لەگەڵ هونەرمەندانی كورد كار بكەم
ڤیكتۆر ئێسپینۆلا چەنگژەن و گۆرانیبێژی پاراگواییە، بە ژەنینی بەهرەمەندانە لە چەنگی پاراگوایی ناسراوە. شێوازی مۆسیقای ئەو تێكەڵەیەكە لە فلامینگۆ و پۆپ و سەمای قەرەجی بەرازیلی و مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا.
ئیسپینۆلا گەشتی بۆ چەندین وڵات كردووە، لەوانە بەرازیل، ئەرجەنتین، چیلی، سویسرا، ئیتاڵیا، نەمسا، ئەڵمانیا. ئێسپینۆلا لەگەڵ مۆسیقاری یۆنانی «یانی» دوانەیەكی سەرسوڕهێنەریان پێك هێناوە، ئێمەش لە دەرفەتێكدا چەند پرسیارێكمان ئاراستەی كرد.
*حەز و ئارەزووت بۆ مێژووی چەنگ چۆن دەستی پێكرد و چی تۆی بۆ ئەم ئامێرە دێرینە ڕاكێشا؟
-حەز و ئارەزووی من بۆ چەنگ لە كتێبەكانی مێژووەوە سەرچاوەی نەگرتووە، بەڵكو لە پەیوەندییەكی قووڵ و نزیكی ڕۆحییەوە سەرچاوەی گرتووە، كە بۆ یەكەمجار هەستم پێ كردبوو، شتێكی كۆن لە دەنگەكەیدا هەبوو، بێ كات. بە توانای گەیاندنی هەستەكان و هێزەوە سەرسام بووم، دواتر دەستم كرد بە گەڕان بەدوای مێژووەكەیدا و تابلۆیەكی دەوڵەمەندم لە كەلتوورەكاندا دۆزیەوە كە كاریگەرییان لەسەر بوو و لە قاڵبی دابوو، ئەمەش تەنیا خولیای منی بۆ قووڵتر كردەوە.
*چ كەلتوورێك یان شارستانییەتێك زۆرترین كاریگەریی هەبووە لەسەر گەشەكردنی چەنگ وەك ئەوەی ئەمڕۆ دەیناسین؟
-چەنگ ڕەگ و ڕیشەی لە زۆرێك لە شارستانییەتەكاندا هەیە، لەوانە میسری كۆن و میزۆپۆتامیا و دواتر كەلتوورەكانی سێلتیك و ئەمریكای لاتین، كە هەریەكەیان شێوازێكی جیاوازیان زیاد كرد، ڕەنگینیی چەنگی میسری، دەنگی چەنگی سێلتیك و خولیای ڕیتمیكی ئەمریكای لاتین، ڕەگ و ڕیشەی پاراگوای ڕۆڵێكی سەرەكی دەگێڕێت لە چۆنیەتی كارلێككردنم لەگەڵ ئەم ئامێرەدا، بەتایبەتی چەنگی پاراگوای كە وزە و پەپولەیەكی ناوازەی پێ دەبەخشێت.
*ڕۆڵی چەنگ لە مۆسیقای هاوچەرخدا بەراورد لەگەڵ گرنگیی مێژووەكەی چۆن دەبینیت؟
-لە ڕووی مێژووییەوە چەنگ بۆ شوێنە پیرۆزەكان، شاهانە، یان كلاسیكییەكان تەرخان كرابوو و پێگەیەكی عیرفانیی نزیكە خودایی هەبوو، ئەمڕۆ، دەیبینم كە ئەم سنوورانە تێدەپەڕێنێت. لە مۆسیقای هاوچەرخدا دەتوانێت بوێر و ڕیتمی و كارەبایی و تەنانەت ئەزموونیش بێت، ئەم پەرەسەندنە جێگەی سەرنجە، چونكە ئەوە نیشان دەدات كە چەنگ تەنیا شوێنەوارێكی مێژوویی نییە، بەڵكو هێزێكی زیندوو و گەشەسەندووە.
*تەكنیكێك یان ئەزموونێكی تایبەت هەبووە كە وای لێ كردبیت فێری ژەنینی چەنگ ببیت؟
-بەڵێ، ئەوە ئەو ساتە بوو كە بۆم دەركەوت چۆن دەستكاریی دەنگی چەنگەكە بكەم و چۆن وا بكەم گۆرانی بڵێت لە دەرەوەی چاوەڕوانییە كلاسیكییەكان. دەستم كرد بە تاقیكردنەوە لەسەر ڕیتم و ئیمپرۆڤیزەكردن و دۆخی جیاوازی دەست، بۆ من چەنگ ئیتر تەنیا ئامێرێك نەبوو، ئەو بوو بە دەنگێك بۆ ئەو شتانەی كە نەمدەتوانی بە وشە دەریببڕم، ئەوە خاڵی وەرچەرخان بوو.
*كاتێك بۆ یەكەمجار فێری ژەنینی چەنگ بوویت، ڕووبەڕووی هیچ ئالنگاری بوویتەوە، چۆن بەسەریاندا زاڵ بوویت؟
-بێگومان، چەنگ ئامێرێكی پێویستی جەستەییە لە ڕووی هەماهەنگی و هێز و وردبینییەوە، بەڵام لەوەش گرنگتر، نمونەی زۆر نەبوون كە خواستەكانی منیان بەدی هێنابێت، من ویستم ژانرەكانی مۆسیقا تێكەڵ بكەم و شتێكی نوێ دروست بكەم، بۆیە ئالنگارییەكە ناوخۆیی بوو، باوەڕم بە توانای خۆم هەبوو كە ڕێگەی خۆم بە چەنگ دابڕێژم، بە خۆڕاگری و متمانەم بە غەریزەكانم بەسەریدا زاڵ بووم.
*ئایا چەنگژەنێك هەبووە كە ئیلهامبەخش یان هاندەرت بێت بۆ هەڵبژاردنی ئەم ئامێرە؟
-نەخێر، سەرەتا زیاتر كاریگەریی چەنگژەن و تەپڵ لێدەر و زەربژەنەكانم لەسەر بوو، ئەگەر ڕاستگۆ بم هەمیشە بەلای ڕیتمدا ڕۆیشتم.
*گرنگترین شتەكان چین بۆ ئامادەكاری بۆ چەنگ لە حاڵەتی نائاساییدا، بەتایبەتی سەبارەت بە تار و دار؟
-هەمیشە بە تارێكی زیادە بە هەموو قەبارەیەكەوە چەنگ دەژەنم، كەشوهەوا دەتوانێت دوژمنێكی گەورە بێت، بۆیە بەردەوام چاودێریی ئاستی شێداری دەكەم، دار ناسكە، بەتایبەت لە چەنگە كۆنەكاندا، بۆیە دڵنیا دەبمەوە كە بەر تیشكی ڕاستەوخۆی خۆر یان گۆڕانی كتوپڕی پلەی گەرمی نەكەوێت. سەبارەت بە كۆكردنەوە، هەمیشە دوای گۆڕانكارییەكی گەورەی كەشوهەوا بە هێواشی كۆی دەكەمەوە بۆ ئەوەی فشارێكی لەناكاو لەسەر دارەكە نەبێت.
*چەند جار پێویستە تارەكانی چەنگەكەت بگۆڕیت و چ جۆرە تارێك بەكار دەهێنیت بۆ باشترین كوالێتی دەنگ؟
-ئەوە بەندە بەوەی كە چەند ساڵە چەنگ دەژەنیت، بەڵام بە زۆری چەند مانگ جارێك زۆرترین تارە بەكارهێنراوەكانی دەگۆڕم. تارە باشەكان زۆرترین كات دەمێننەوە، بەڵام تارە بەرزەكان خێراترین كات دەشكێن. من تارەكانی نایلۆن لەسەر چەنگی پاراگوایەكەم بەكار دەهێنم بۆ تۆنی گەشاوە و ڕیتم، بەڵام تاقیكردنەوە لەسەر تێكەڵەیەكی تارە تایبەتەكان دەكەم بەپێی ئەو دەنگەی كە بەدوایدا دەگەڕێم.
*ئایا هیچ ڕێوڕەسمێك یان خوویەك هەیە كە پێش یان دوای ژەنینی چەنگەكەت پەیڕەویی لێ بكەیت، بۆ ئەوەی چەنگەكەت لە دۆخێكی باشدا بمێنێتەوە؟
-پێش ژەنین حەزم لە چەند خولەكێك بێدەنگییە، مەرج نییە بۆ مێدیتەیشن بێت، تەنیا بۆ ئارامبوونەوەیە. دوای ژەنین بە نەرمی تار و دارەكان دەسڕمەوە بۆ ئەوەی ڕۆنەكان یان ئارەقەكان دەربهێنم، هەرگیز پەلە ناكەم لە پرۆسەی پاككردنەوەدا. چەنگ شایەنی سەرنجە، تەنیا ئامێرێك نییە، بەڵكو هاوبەشێكە.
*ئەزموونی كاركردنت یان هاوكاریكردنت لەگەڵ هونەرمەندی بەناوبانگی جیهانی «یانی» چۆن بووە و چی لێ فێربووی؟
-ئەو ژیانی منی گۆڕی، یانی ئەو فەزایەی پێدام كە ناسنامەی تەواوم لە مۆسیقادا بەرجەستە بكەم. هەرگیز داوای لێ نەكردووم «خاوبم»، بەڵكو هانی دەدام وزەی زیاترم هەبێت و زیاتر بەشداریم هەبێت و حەماسەتێكی زیاترم هەبێت. هێزی دینامیكی لێ فێر بووم، نەك تەنیا لە ڕووی مۆسیقییەوە، بەڵكو لە ڕووی سۆزداریشەوە، یانی زۆر شارەزایە لە بردنی بینەر بۆ گەشتێك بەناو هونەردا.
*ئایا مۆسیقای یانی كاریگەریی لەسەر شێوازی ژەنینی چەنگ یان پێكهاتەی مۆسیقا هەبووە؟
-بەڵێ، یارمەتیدام چەنگ وەك بەشێك لە دیمەنێكی سۆزداری فراوانتر ببینم، لەگەڵ ئەودا تێگەیشتم كە چەنگ دەتوانێت سینەمایی و ئیپیكی و تەقینەوە بێت، ئەمەش شێوازی ئاوازدانانی منی گۆڕی. من ئێستا لە ڕووی كەوانەكانی چیرۆك و لووتكەی سۆزدارییەوە بیردەكەمەوە، نەك تەنیا لە ڕووی میلۆدییەكانەوە.
*چ یادگارییەكی لەبیرنەكراوت لەگەڵ (یانی)دا هەیە؟
-یەكەم جار كە لە هەرەمەكان كارێكمان كرد، لە كاتی كۆنسێرتەكەدا ڕووی لە من كرد و سەری لە سەری خۆی دانا بە نیگایەكەوە كە دەیگوت «بڕۆ»، ئەو ئازادییە لەبەردەم هەزاران كەسدا لەبیرنەكراو بوو. تۆماركردنی ئەلبوومەكانی لە ستۆدیۆ و بیستنی چەنگەكەم كە لەگەڵ ڕێكخستنەكانیدا تێكەڵ كرابوو، درككردنێكی ڕاستەقینە بوو بۆ گشتگیربوونی ئەم ئامێرە.
*بە بۆچوونی ئێوە، یانی چۆن كاریگەریی لەسەر هاتنەناوەوەی چەنگ بۆ ناو مۆسیقای مۆدێرن هەبووە؟
-ئاسۆی نوێی كردەوە. پێش یانی خەڵك بە دەگمەن چەنگژەنیان لە كەشێكی جیهانی و تێر لە بەرددا دەبینی، لە ڕێگەی كۆنسێرتەكانی و گەیشتن بە جیهانییەوە، پێناسەی كردووەتەوە كە بینەران چاوەڕوانی چییان لە چەنگەكە كردووە. ئیتر تەنیا پاشبنەمایەكی مۆسیقی نەبوو، بەڵكو دەنگێكی جیاواز بوو.
*جوانترین پارچە مۆسیقا چییە كە تا ئێستا لەسەر پیانۆ لێی داوە و چ تەحەددایەك ڕووبەڕووت دەبێتەوە تێیدا؟
-«فێلیتسا» ئەم پارچەیە هەستێكی پاكە، بێ ئیگۆ، بێ بریقە، تەنیا ڕاستگۆییە. تەحەدای كاركردن لەسەری ئەوەیە كە هاوتاكردنی ئەو ڕاستگۆییە سۆزدارییە. وەك چەنگژەنێك دەبێت واز لە تەكنیك بهێنم و تەنیا لەگەڵ هەستدا بڕۆم، پارچەیەكە كە من زەلیل دەكات.
*جیاوازیی نێوان چەنگژەن و پیانۆژەنێك چۆن باسی دەكەیت، هەست دەكەیت مەودای مۆسیقاكەت فراوانتر بووە؟
-چەنگژەن نۆتەكان دەژەنێت، گوێ لە بێدەنگییەكانی نێوانیان دەگرێت. بەدرێژایی ساڵەكان فێربووم كە شارەزایی پەیوەندی بە خێرایی و ئاڵۆزییەوە نییە، بەڵكو پەیوەندی بە قووڵییەوە هەیە. بەڵێ، مەودای من لە ڕووی تەكنیكییەوە فراوانتر بووە، لەوەش گرنگتر لە ڕووی سۆزدارییەوە. ئێستا بە هەستیاری زیاترەوە چەنگ دەژەنم.
*ئایا خۆت ئاوازەكانی چەنگ ئامادە دەكەیت و لە كارەكانتدا سەرنجت لەسەر چ توخمێكە؟
-گشت كاتێك من سەرنجم لەسەر ڕیتم و هەست و كۆنتراستە، پێكهاتەكانم ڤایبەكانی ئەمریكای لاتین و ستایلەكانی ڕۆژهەڵات و داینامیكی سینەمایی تێكەڵ دەكەن. من دەمەوێت گوێگر وا هەست بكات وەك ئەوەی گەشتێكی بۆ شوێنێك كردبێت، تەنانەت ئەگەر نەتوانێت ناوەكەشی دەستنیشان بكات.
*چ ئامۆژگاریەك دەدەیت بە كەسێك كە بیەوێت بە شارەزاییەوە فێری ژەنینی چەنگ بێت ؟
-ڕێز لە ئامێرەكەت بگرە، بەڵام لە شكاندنی یاساكان مەترسە. تەكنیك فێربە، پاشان تێپەڕێنە، با كەلتوور و مێژوو و كەسایەتیت دەنگت لە قاڵب بدات، لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە ئارام بە، چەنگ هێواش هێواش خۆی ئاشكرا دەكات.
*ئایا ژانرێكی مۆسیقی تایبەت هەیە (وەك كلاسیك، فۆلكلۆر، یان هاوچەرخ) كە هەست دەكەیت چەنگ زۆرتر تێیدا دەدرەوشێتەوە؟
-پێم وایە لەو شوێنانەدا دەدرەوشێتەوە كە هەست و سۆز زۆرترین پێویستی پێیەتی، بۆ من ئەوە لە مۆسیقای جیهانی و مۆسیقای فیوژنی هاوچەرخدایە، بەڵام دەتوانێت لە كلاسیك، جاز، یان تەنانەت پۆپیشدا بە هەمان شێوە بەهێز بێت، چەنگ ژانرێكی جێگیر نییە، بەڵكو خۆی دەگونجێنێت كە ئەوەش هێزی سەرووی خۆیەتی.
*لە داهاتوودا بە چەنگ چاوەڕێی چی دەكەیت؟
-من كار لەسەر ئەلبوومێكی تاكەكەسی دەكەم كە چەنگ لەگەڵ پێكهاتە ئەلیكترۆنییەكان و ئامێرە نەریتییەكانی ئەمریكای باشوور و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا تێكەڵ دەكات، گەشتێكە لەنێو سنوور و هەستەكاندا. من دەمەوێت چەنگ نەك تەنیا وەك ئامێرێكی مۆسیقا، بەڵكو وەك چیرۆكنووسێكی گشتگیر نمایش بكەم.
*چی دەربارەی گەلی كورد دەزانیت؟
-كورد نەوەی خێڵە كۆنەكانی هیندۆ-ئێرانین، كە ڕەگ و ڕیشەیان بۆ هەزاران ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، زۆر دەوڵەمەندە لە ڕووی كەلتوورییەوە و چوارەم گەورەترین نەتەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستن، كورد بەوە ناسراون كە خواردن و مۆسیقایەكی سەرسوڕهێنەریان هەیە، بە دڵنیاییەوە حەز دەكەم لەگەڵ هونەرمەندانی كورد كار بكەم، بێگومان كارێكی جوان و سەرسوڕهێنەر دەبێت ئەگەر بتوانم لەگەڵ هونەرمەندێكی كورد كۆنسێرتێك ئەنجام بدەم.
