ئیڤان عەبدوڵڵا، هونەرمەندێكی دیاری شانۆكارە و دەرچووی كۆلێژی هونەرە جوانەكانی زانكۆی سەڵاحەدین- هەولێرە، هەر لە قۆناغی سەرەتاییەوە هاتووەتە ناو بواری هونەر و، لە هونەری شێوەكاریشدا كاری كردووە و لە ساڵی 2009 پێشانگەی تایبەتیی شێوەكاریی كردووەتەوە و لە دوای ساڵی 2015 كە چووەتە كۆلێژی هونەرە جوانەكان، لە چەندین شانۆگەریدا بەشداریی كردووە و خاوەنی دوو كورتە فیلمە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتووگۆ»دا (هونەر و ناسنامە، كورد چی بكات باشە؟)، بەم جۆرە هەڵوەستەی ئاستی هونەری كوردی و ئەو ئاستەنگانەی ڕووبەڕووی ئافرەتان دەبنەوە لەم بوارەدا كرد و، پێشنیار و بۆچوونەكانی خۆی خستە ڕوو.

 

سەرەتا، زۆر سوپاس و پێزانینم ئاراستەی ئەم كۆڕ و كۆبوونەوە پڕ بایەخە دەكەم، بۆ ڕەخساندنی ئەم دەرفەتە زێڕینە. خۆشحاڵییەكی بێ پایان دەمگرێت، كاتێك چاوانم بە سەر ڕوخساری ئەم كەسایەتییە بەڕێز و گەورانەدا دەگێڕم، ئەوانەی هەر یەكەیان هەڵگری مێژوو و ئەزموونێكی قووڵن.

لەم گفتوگۆیەدا دەمەوێت وەك ژنێك، وەك كەسێك كە هەمیشە هەوڵی شكاندنی كۆت و بەندە كۆمەڵایەتییەكانم داوە، لێرەوە، لەم مینبەرە پیرۆزەوە، هەست دەكەم پێویستە داوای لێبووردنێك لە باوكم بكەم. ئەو ڕووداوە تاڵەی كە هێشتا وەك برینێكی ساڕێژنەبووە لە دڵمدایە، ئەو كاتە بوو كە بڕیارم دا بێمە ناو جیهانی هونەرە جوانەكان. باوكم، بە نییەتپاكییەوە پێی گوتم بڕۆ هونەر بكە، بەڵام هونەرەجوانەكان مەخوێنە، مەبەستی ئەو پەروەردەیەكی گشتی بوو، نەك تایبەتمەندییەكانی هونەرە جوانەكان. بەداخەوە، من چوومە بەشی هونەرە جوانەكان، بەتایبەتی سینەما و شانۆ، بەبێ ئەوەی ئاگاداری بكەمەوە. چوار ساڵی تەواوی زانكۆ، باوكم نەیزانی من لە بەشی هونەرە جوانەكان، لە سینەما و شانۆدا دەخوێنم. ئەو ڕاستییە تاڵە هەتا ڕۆژی دەرچوونم لە زانكۆ، كاتێك وێنەی دەرچوونم لە ژوورەكەم دا‌نا، تەنانەت هەتا ئەو كاتەشی چوومە ژیانی هاوسەرییەوە، نەمتوانی بە ئاشكرا وێنەی سەركەوتنەكەم دابنێم نەوەك بیبینێت. ئێستا كە باسی ئەم قۆناغە سەخت و پڕ لە نهێنییە دەكەم، هەستێكی قووڵ و پڕ لە خەم دڵم پڕ دەكات. لە تەمەنی هەشت ساڵیمەوە تا ئەمڕۆ كە 36 ساڵم، ئەو قوربانییە گەورەیەم داوە و درۆم لەگەڵ خێزانەكەی خۆمدا كردووە. هێشتا هەست دەكەم لە جێگەی خۆمدام هیچم نەكردووە. بە ڕاستی، ئەوە گەورەترین و درێژترین ستەم بووە كە بەرانبەرم كراوە و كاریگەرییەكی زۆری لەسەر ژیانی تاكەكەسیم هەبووە.

جگە لەم خەمە قووڵەی تایبەت بە خۆم، وەك خوێندكارێك لە كۆلێژی هونەرە جوانەكان، باس لەو كۆمەڵە تانە و تەشەر و قسە ناخۆشانە ناكەم كە وەك قوتابییەك لە بەشە ناوخۆییەكان ڕووبەڕوویان بوومەوە. زۆربەی هونەرمەندانی ئافرەت باش دەزانن، كاتێك قوتابییەكی كچی هونەرە جوانەكان دەبینرێت، یەكەم كاردانەوە چییە و، وەك ژنێكی زۆر ناشیرین و قێزەون سەیری دەكەن، بۆیە پێویستە حكومەت لە سەرەتاییترین قۆناغەكانی ژیانەوە، واتە لە باخچەی ساوایانەوە تا قۆناغی زانكۆ، منداڵەكانمان پەروەردە بكات و فێریان بكات كە هونەر چییە و چ بایەخێكی هەیە، ئەمە شتێكی بنچینەییە بۆ گۆڕینی تێڕوانینی كۆمەڵگە. ڕەنگە پێشمەرگەیەك كاتێك دەچێتە بەرەنگاربوونەوەی دوژمن، بە چەك و فیشەك مافی خۆی و وڵاتەكەی وەربگرێتەوە، ئێمەش وەك هونەرمەندان دەتوانین ئەگەر لە گۆشەیەكی دیكەوە سەیری بكەین، چەكێكی كاریگەری خۆمان بەكار بهێنین؛ چەكی چاومان، چەكی دەربڕینمان، چەكی هەناسەمان، تا كاریگەریی قووڵ لەسەر بینەر دروست بكەین و پەیامەكانمان بگەیەنین. گرنگترین شت لەم ڕێگەیەدا، گەیاندنی پەیامە بە شێوازێكی قووڵ و ڕەسەن.

ئێمە هەموومان زۆرجار سەرقاڵی قسەكردنین لەسەر ڕابردوو و دەستكەوتەكانی، هەر دەڵێین «لە ڕابردوودا وامان كرد، ئێمە میللەتێكی وا بووین و ئاوا بووین». بەڵام ئەوەی زۆر گرنگترە بۆ ئێمە، ئەوەیە، ئێستا چی بكەین بۆ ئەوەی خێزانەكانمان، خوشك و براكانمان، و تەواوی كۆمەڵگەكەمان فێر بكەین كە هونەر تەنیا شتێكی ڕووكەش نییە و ئەوە نییە كە دابونەریتەكانمان سەپاندوویەتی بەسەرماندا، لەبەر ئەوەی دابونەریت شتێكە باوە، ئەوەی گرنگە كەلتوورە و دەبێت ئێمە دەست بە كەلتورەكەمانەوە بگرین، كاتێك سووكایەتی بە هونەر و هونەرمەندان دەكرێت، لەوانەیە بەشێكی زۆر خەڵك پێی خۆش نەبێت، بەڵام گرفتی سەرەكیی ئەم كۆمەڵگەیەی ئێمە ئەو خەڵكانەن كە بەناوی ئایینەوە لە میدیا و تۆڕەكانی سۆشیال میدیا ڕوخساری كوردانەی ئایینی ئیسلامیان شێواندووە، ئێمە لە كەلتووری كوردەواریی خۆماندا بەوجۆرە لەسەر بنەمای ئایین، پەروەردە كراوین كە خێر و چاكەی كۆمەڵگەمان بوێت، بەوجۆرە فێر نەكراوین كە من بچم چاودێریی مۆبایلی دایكم یان خوشكەكەم بكەم بزانم چی دەكات یان چی ناكات.

لێرەوە دەبینین كە كەسایەتییە سیاسییەكان، هونەرمەندان، و تەنانەت مامۆستایان تا دەگاتە گەورەترین وەزیر، بە شێوەیەكی بەرفراوان ڕووبەڕووی كۆمێنت و سوكایەتی دەبنەوە. زۆرجار ئەم سوكایەتییانە لەژێر ناوی «فێمینیست، چەپ، یان «بەناومەلا»دا دەكرێن، كە بەداخەوە كۆمەڵگەیان تووشی لادان كردووە.

ئەگەر تۆ چەپیت، وەرە و خزمەتی گەلەكەت بكە و ڕووبەڕوو و بە كردار قسە بكە. ئەگەر مەلایت، وەرە بە جوانی و لۆژیك قسە بكە، تەنیا ئامۆژگاریم مەكە و ئایینەكەم پێ بگەیەنە. هەرچەندە ڕێزم بۆ ڕاگەیاندنكارانی شارەزا و ئەكادیمی هەیە، بەڵام ئەوە ڕاستییەكی تاڵە كە كۆمەڵێك لە ڕاگەیاندنكاران نەخوێندەوارن، ئەوان كەسانێك بانگهێشت دەكەن بۆ ناو كۆمەڵگە كە بێ ناوەڕۆكن، بۆ نموونە هەندێك لە دەزگاكانی ڕاگەیاندن خەڵكانێك دەخەنە سەر شاشەكان، ڕۆژێك مایكەپن ئارتیستن، ڕۆژێك ڕاگەیاندنكارن، ڕۆژێك لە سۆشیاڵ میدیا كار دەكەن و ڕۆژێكیش یووتوبەرن. واتە، خۆشیان نازانن دەبێت بڕوا بە چی بكەن، یان چی ڕۆڵێك ببینن، بەڵام ئەمانە بانگهێشت دەكرێن، تەنیا بۆ ئەوەی بینەر و ڤیویان هەبێت و خەڵك بێت سەیریان بكات، ئایا ئەمە لۆژیكییە؟ ئەمە گەورەترین ستەمە كە لە خۆمان كراوە.

من وەك نەوەیەكی ماڵباتی مەحویی شاعیر قسە دەكەم. لەناو زانكۆ و لەم هەولێرە هێشتا هیچ ڕێزێك بۆ ژن دانەنراوە، ئەمە گەورەترین هەڵەیە، سەرەتا پێویستە كۆمەڵگە فێر بكرێت كە ژن چییە. من داوای یەكسانی ناكەم، تەنیا داوای دادپەروەری دەكەم، چونكە من ناتوانم لەگەڵ پیاوێك یەكسان بم و پیاوێكیش ناتوانێت لەگەڵ من یەكسان بێت، ڕەنگە ئەو توانایەی من وەك ژنێك هەمە، پیاوێك نەیبێت. توانای ژن لە قسەكردن و بیركردنەوە و تێگەیشتن لە جیهاندایە، بەشێك لە توانای پیاویش لە هێزیدایە، ئەو هێزەی بە پیاو دراوە، بە ئێمە (ژنان) بە عاتیفە و سۆز دراوە.

من ئێستا كە گەیشتوومەتە ئەم تەمەنە، خاوەنی دوو كورتە فیلمم. بڕوا بكەن، پشتم بە هیچ لایەنێك نەبەستووە و دینار بە دینار كۆم كردووەتەوە بۆ ئەوەی پڕۆژەكانم جێبەجێ بكەم. وەزارەتی ڕۆشنبیری تەنیا پەنجا هەزار دیناریان لە ناو زەرفێكدا داوەتە من بۆ كارەكەم، سەندیكای هونەرمەندانیش هەر نەیاندا، كۆمەڵەی كورتە باڵاكان 100 هەزار دیناریان هاوكاری كردم، واتە ئەوان لە سەندیكای هونەرمەندان و وەزارەتی ڕۆشنبیری دەوڵەمەندتر و باشتر بوون، ئەمە جگە لەو كێشانەی كە بۆ وەرگرتنی مۆڵەت هەمبووە. ئەوكات من لە سلێمانی بووم، دەبوو لەو لایەنە سیاسییە مۆڵەت وەربگرم كە لەكوێ وێنە بگرم، ئایا من وەك هونەرمەندێك پێویستە لە لایەنێكی حزبی مۆڵەت وەربگرم یان لە وەزارەتی ڕۆشنبیری بۆ ئەوەی لە شوێنێك وێنە بگرم؟ ئەمە یەكێكە لە گەورەترین ستەمەكان كە لە ئێمە كراوە.

لەگەڵ ڕێزم بۆ مامۆستا و دكتۆرە باشەكان لەناو زانكۆ، ئەو كاتەی من لەناو زانكۆ بووم، تێگەیشتم ئەگەر 10 دكتۆر لە ناو كۆلیژەكە بن، تەنیا چواریان زانستیان پێییە، ئەوانی دیكە بەس قسە دەكەن، ئەی ئەگەر ئەو شوێنەی كە شوێنی ڕۆشنبیرییە كەسی شارەزای تێدا نەبێت، چی بڵێین بە كۆمەڵگە و هونەرمەندان؟ ئەمە گەورەترین برینە، من خۆم یەكێك لە دكتۆرەكانم بەدڵ نەبوو، چوار ساڵ وانەی ماكیاژم نەخوێند، لەسەر ئەو موناقەشانەی دەمكرد ماوەی ساڵێك بڕوانامەكەیان ڕاگرتم، ئەمە پەیوەندی بە حكومەت، یان لایەنێكەوە نییە، بەڵكو پەیوەندی بە وەزارەتی ڕۆشنبیرییەوە هەیە و دەبێت ئەو بەرگری لە هونەرمەندان بكات. سادەترین كەسانی هونەرمەند لە دەرەوە كاتێك دەچنە ناو بواری هونەر، دەوڵەمەند دەبن و گرنگ دەبن، ئێمە نەك هەر دەوڵەمەند نابین، بەڵكو كەس گرنگیمان پێ نادات و نابینرێین، ناچار دەبین قسە و كۆمێنتی ناخۆشمان لەسەر دابنرێت. ئێمە هەموو جۆرە قسەیەكی ناخۆشمان پێ گوتراوە، ئێستا من خۆم و خێزانەكەم لەو دۆخەداین، ئەوەندە دەترسن كە ڕۆژێك لە تەلەفزیۆن دەربكەوم و كۆمێنتی ناخۆشمان بۆ بنووسن و شكۆمەندیمان قبووڵ نەكرێت.

بیهێنە پێش چاوت، من كە باپیرم شاعیر بووە (مەحوی) سەدەی نۆزدە شیعری نووسیوە، لە كۆمێنتەكاندا نووسیویانە ئەوە جاش بووە، لە كاتێكدا لەوانەیە هەر دێڕێك لە شیعر و قەسیدەكانی فیلمێك، ڕۆمانێك، یان داستانێك بێت.

بە ڕای من چارەسەر ئەوەیە كە هونەرمەند دەبێت نەترس بێت، دەبێت دەست وەر بداتە سیاسەت، دەست وەر بداتە ئایین، دەست وەر بداتە مێژوو، دەست وەر بداتە فیزیا و كیمیا، دەست وەر بداتە هەموو شتەكانی كۆمەڵگەكەی. نەك من سبەی لەسەر ئایین قسە بكەم و بە من بڵێن تۆ هونەرمەندیت چ مافێكت هەیە قسە لەسەر ئایین بكەیت؟ ئێمە ئەگەر شارەزاین لە هونەر، دەبێت لە زانست و لە مێژوو و لە هەموو بوارەكاندا شارەزا بین. من سبەی ئەگەر ڕۆڵی دوژمنەكەم ببینم، بۆ نموونە ڕۆڵی كەسێك لە سەردەمی ئەتاتورك ببینم، ئەگەر شارەزا نەبم، چۆن دەتوانم ئەو ڕۆڵە بە باشی بەرجەستە بكەم و نیشانی بدەم؟

بە ڕای من، سەرەتا پێویستە میللەت هۆشیار بكرێتەوە. دووەم، دەسەڵات دەبێت یاسایەكیان بۆ دابنێت ئەم مۆدێل و مایكەپ ئارتیست و یووتوبەرانە چین؟ واتە من لەو چەمكەدا قەتیس ماوم، نازانم گوێ لەچی بگرم، ئێستا تەنیا گوێ لە گۆرانییە كۆنەكان دەگرم، گۆرانیبێژ دەبێت ڕێز لە دەقی شیعرەكە بگرێت كە دەیكاتە گۆرانی، بەڵام بەڕاستی هەندێك گۆرانیبێژی ئێستا هەن هەر نازانن دەق چییە، هەر نازانن هونەر چییە.

پێویستە دەسەڵات چاكسازییەكی تەواو لەناو وەزارەتی ڕۆشنبیری و بەشەكانی هونەرە جوانەكاندا بكات و گۆڕانكاری بكات و كەسانی هۆشیار لە پۆستەكاندا دابنێت، پێویستە گۆڕانكاری لەناو دكتۆر و پڕۆفیسۆرەكانی زانكۆشدا بكات و چاودێرییان بكات و بزانێت تا چەند ئەو قسانەی من دەیكەم ڕاستن.