ساڵانێكە هەرێمی كوردستان بە دەست دیاردەیەكی نامۆ و مەترسیدار دەناڵێنێت، كە چ لەنێو ئەندامانی یەك خێزان، چ لەنێو كەسانی نزیك، یان بێگانە و كەسانی دیكە بڵاو بووەتەوە. بۆیە لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسییانەی كە ناوچەكە پێیاندا تێدەپەڕێت، زیادبوونێكی بەرچاو لە دیاردەی توندوتیژی بەتایبەتی لەنێو توێژی گەنجاندا بەدی دەكرێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ نائارامی و ناسەقامگیری لە پێكهاتەی خێزانی و كۆمەڵایەتیدا، هەروەها ئاستی لاوازیی ئەو خێزانە دەردەخات، ئەمەش پێویستی بە دەستتێوەردانێكی دامەزراوەیی هەیە، كە حكومەت وحزبە سیاسییەكان و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی تێیدا بەشدار بن. باس لەم دیاردەیە دەكەین كە ڕۆژ بە ڕۆژ لە تەشەنەسەندندایە و نابێت پشتگوێ بخرێت، لەگەڵ دۆزینەوەی چارەسەری كردەیی كە لە چوارچێوەی تواناكانی هەرێمدا جێبەجێ بكرێن. ئەم دیاردەیە بووەتە یەكێك لە ئالنگارییە مەترسیدارەكان، كە ڕووبەڕووی كۆمەڵگەی كوردستانی دەبێتەوە، كە بە پاراستنی پەیوەندییە خێزانییەكان و پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و ڕەتكردنەوەی توندوتیژی ناسراوە.

پێویستە لەم دیاردەیە بكۆڵرێتەوە و هۆكارە مەترسیدارەكانی ڕوون بكرێتەوە، كە لە ئەنجامی چارەسەرنەكردنی هۆكارەكانی و بڵاوبوونەوەی هاتووتە ئاراوە، هەندێك لەم دەرئەنجامە نەرێنییانە بریتین لە:

یەكەم: لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە

١- لاوازبوونی پەیوەندییە خێزانییەكان و هەڵوەشانەوەی پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و نەمانی متمانە لەنێوان پێكهاتەكانی و لەناوچوونی بەها و بنەما كۆمەڵایەتییەكان، یەكێكە لە دەرئەنجامە نەرێنییە مەترسیدارەكان.

٢- هەڕەشەكردن لە بەهاكانی پێكەوەژیانی ئاشتییانە لە كۆمەڵگەی كوردستانیدا، كە لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە فرەچەشنی ئایینی و تائیفی و نەتەوەیی و كەلتووری دامەزراوە.

٣- زیادبوونی ڕێژەی خۆكوشتن، تەڵاق و ئاوارەبوونی منداڵان و تەشەنەسەندنی كاریگەرییە نەرێنییەكان و بڵاوبوونەوەی گۆشەگیریی كۆمەڵایەتی.

دووەم: لە ڕووی ئەمنییەوە

١- ئەنجامدانی توندوتیژیی خێزانی یان دژی كەسانی دیكە، كە ڕەنگە ببێتە هۆی توندوتیژیی ڕێكخراو، یان توندوتیژیی بەكۆمەڵ، كە لەلایەن گرووپەكانەوە ئەنجام دەدرێت.

٢- بڵاوبوونەوەی دیاردەی توندوتیژی دەبێتە هۆی توندئاژۆیی و بەكارهێنانی گەنجان لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە بۆ ئەنجامدانی كاری تیرۆریستی، یان تێوەگلان لە بازرگانیی ماددە هۆشبەرەكان، یان ئالوودەبوون.

3- زیادبوونی فشاری كار لەسەر دەزگا ئەمنییەكان و دادگاكان لە هەرێمدا و سەرقاڵبوونیان بە جێبەجێكردنی تەواوی ئەركەكانیان.

سێیەم: لە ڕووی ئابوورییەوە

١- بەفیڕۆدانی سەرچاوە مرۆییەكان و لاوازكردنی ژینگەی وەبەرهێنان و زیانگەیاندن بە سەقامگیریی ئابووریی نیشتمانی و ڕێگریكردن لە گەشەپێدانی بەردەوام.

٢- زیادبوونی خەرجییەكان كە بارگرانی لەسەر شانی حكومەت دروست دەكات، بەتایبەتی لە بواری چاودێریی كۆمەڵایەتیدا، هەروەها زیادبوونی ژمارەی گیراوان لە زیندانەكان و تێچووی نەخۆشخانەكان، جگە لە تێچووی چارەسەركردن.

چوارەم: لە ڕووی پەروەردەییەوە

١- كاریگەریی نەرێنی دەكات لەسەر خوێندن لە هەموو قۆناغەكانیدا و، لاوازبوونی سیستەمی پەروەردەیی لە ترسی بەكارهێنانی توندوتیژی لەلایەن هەندێك قوتابییەوە دژی مامۆستایان.

٢- بڵاوبوونەوەی دڵەڕاوكێ لەنێوان ئەندامانی خێزاندا لەسەر چارەنووسی منداڵ و گەنجەكانیان.

٣ - ترسان لەوەی دیاردەی توندوتیژی ببێتە ڕەفتارێكی ئاسایی كە كۆمەڵگە قبووڵی بكات، كە لای نەوەكان لە داهاتووداشدا هەر بەردەوام بێت.

پێش ئەوەی باسی چارەسەركردنی ئەم دیاردەیە بكەین، پێویستە هۆكارەكانی ڕوون بكەینەوە، كە بریتین لە كۆمەڵێك هۆكاری تێكەڵ.

یەكەم: هۆكارە كۆمەڵایەتییەكان، لەوانە:

١- لاوازیی پەیوەندییەكان لەناو یەك خێزاندا، نەبوونی گفتوگۆ و پەیوەندی لەنێوان دایكان و باوكان و منداڵەكاندا و، بێتوانایی مامەڵەكردن لەگەڵ دەستتێوەردان و فشار و هەڕەشە و زیادەڕەوی و تووڕەیی و ڕق و گۆشەگیری.

٢- فشارە كۆمەڵایەتییەكان كە سەرۆكی خێزان بەرانبەر بە ئەندامانی خێزانەكەی بەكاری دێنێت، كە ئەمەش هەستی بێئومێدی و شكست لەلای كوڕان و كچان دروست دەكات.

٣- دیاردەی جیاكاری لە مامەڵەكردندا، چ لەناو خێزان، یان كۆمەڵگەدا، لەسەر بنەمای ڕەگەز، تەمەن، یان باری تەندروستی، یان دەروونی، كە دیاردەی گۆشەگیری و ڕق زیاد دەكات و، دواجار پەنابردن بۆ توندوتیژی، یان بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكانی لێدەكەوێتەوە.

دووەم: هۆكارە دەروونییەكان

١- گرنگیی نەدانی سەرۆكی خێزان، یان ئەندامانی بە ئازارەكانی هەندێكیان، كە بەدەست تێكچوونی دەروونییەوە دەناڵێنن، یان دژایەتیكردن و پشتگوێخستنیان سەرەڕای ئەوەی كە ئاگاداری دیاردەیەكەن.

٢- گرنگی نەدان بەوەی كە هەندێك لە ئەندامانی خێزان تووشی شۆك، یان فشاری پێشوو بوونەتەوە لە ئەنجامی توندوتیژی و ئەشكەنجەدان و زیندانیكردن، هەروەها نەخۆشیی جەستەیی، یان كەمئەندامیی هەمیشەیی، كە ئارەزووی گۆشەگیری لەلای ئەوان دروست دەكات، بە هۆی پەراوێزخستنیان، پاشان ڕق لێ بوونەوە لە ئەندامانی خێزان، یان كەسانی دیكە دروست دەكات.

٣- دیاردەی هاوسەرگیریی بە زۆر، كە كێشەی دەروونیی نەرێنی بەرانبەر بە كەسانی دیكە دروست دەكات و، دواجاردەست دەكات بە بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر.

سێیەم: هۆكارە ئابوورییەكان

١- كەمیی هەلی كار و جیاكاری لە پێدانی وەزیفە و قۆرخكردنی بۆ نزیكانی حزبی، خێزانی، یان سیاسی، كە دۆخێكی بێئومێدی دروست دەكات و، لەوانەیە ببێتە هۆی ڕق و ئەنجامدانی ڕەفتاری دوژمنكارانە.

٢- زیادبوونی جیاوازیی چینایەتی و جیاوازی لە ئاستی ژیاندا و، دەركەوتنی چینێكی مشەخۆر كە سامانەكەیان بە ڕێگەی ناشەرعی بەدەستهێناوە، كە ئەمەش دوژمنایەتی و هەستكردن بە ستەم لەلای كەسانی دیكە دروست دەكات.

چوارەم: هۆكارە پەروەردەییەكان و لاوازیی هۆشیاریی ڕۆشنبیری

١ - بڵاوبوونەوەی كەلتووری توندوتیژی بۆ چارەسەركردنی كێشەكان و نەبوونی بەرنامەی كۆمەڵایەتی كە هانی پەنابردن بۆ گفتوگۆ و ڕەتكردنەوەی توندوتیژی و ڕێزگرتن لە بۆچوونی جیاواز بدات.

٢- كەمیی ناوەندەكانی چاكسازی و پشتیوانیی دەروونی بۆ ئەو گەنجانەی كە تووشی نەخۆشیی دەروونی بوون و ئەوانەی ئالوودەی ماددە هۆشبەرەكان بوون.

٣- كاریگەریی نەرێنیی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، كە هەندێكیان هاندەری توندوتیژین.

٤- كاریگەریی نەرێنیی هەندێك كەناڵی تەلەفزیۆنی كە فیلمی توندوتیژی و تیرۆر پیشان دەدەن و هاوسۆزی لەگەڵ پاڵەوانی فیلمەكەدا نیشان دەدەن، وەك فیلمەكانی كاوبۆی، مێژوویی، پۆلیسی، یان ترسناك.

سەبارەت بە مامەڵەكردن لەگەڵ دیاردەی توندوتیژی و دۆزینەوەی چارەسەری كردەیی، ئەمە پێویستی بە ئیرادەیەكی سیاسیی ڕاستەقینە و هاوكاری و هەماهەنگی لەنێوان دامەزراوە حكوومییەكان و حزبە سیاسییەكان و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی هەیە، بۆ دۆزینەوەی ژینگەیەكی سەلامەت و ئارام بۆ گەنجان كە یارمەتیان بدات لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕەفتاری دوژمنكارانە و توندوتیژی، سرووشتییە كە ئەمە پێویستی بەوە هەیە كە حزبە سیاسییەكان و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی ڕۆڵێكی كارا لەم بوارەدا بگێڕن.

 یەكەم: ڕۆڵ و ئەركی حكومەت

١- گرتنەبەری ستراتیژیەتێكی گشتگیر بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی لە ڕێگەی تەرخانكردنی بوودجەیەكی گونجاو كە توانای جێبەجێكردنی بەرنامەكانی خۆپارێزی و چاكسازیی دەروونی و دامەزراندنی ناوەندی دەروونی و كۆمەڵایەتی لە هەموو ناوەندەكانی خوێندندا هەبێت.

٢- كاراكردنی یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیی خێزانی و توندكردنی سزاكان.

٣- ئاراستەكردنی میدیاكان بۆ بڵاوكردنەوەی كەلتووری لێبووردەیی و دەستپێكردنی هەڵمەتی ڕۆشنبیریی بەردەوام و دروستكردنی گفتوگۆی تایبەت بە پەروەردەی دەروونی و كۆمەڵایەتی لە پڕۆگرامەكانی خوێندندا.

٤- كاراكردنی پۆلیسی كۆمەڵایەتی لە گەڕەكەكان و ئاسانكردنی ڕێكارەكانی هەموو نووسینگەكانی نێوەندگیریی كۆمەڵایەتی.

٥- پشتگیریكردنی پڕۆژەی پێشەنگی گەنجان بە پێدانی كۆمەكی بچووك، یان قەرزی درێژخایەن.

٦- هاندانی كەرتی تایبەت بۆ دابینكردنی هەلی كار.

٧- دامەزراندنی یانەی وەرزشی و ڕۆشنبیری بۆ گەنجان.

٨- تەرخانكردنی هاندانی دارایی بۆ ئەو كەسانەی كە تاوانەكانی توندوتیژی بە هەموو جۆرەكانیەوە ئاشكرا دەكەن، لەگەڵ پاراستنیان.

دووەم: ڕۆڵی حزبە سیاسییەكان

١- گرتنەبەری ستراتیژیەتێكی ڕوون كە بانگەشە بۆ یەكڕیزیی كۆمەڵایەتی و ڕەتكردنەوەی توندوتیژی و ڕەفتاری دوژمنكارانە و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی، تاوان و ماددە هۆشبەرەكان بكات.

٢- خۆبەدوورگرتن لە بەكارهێنان و دامەزراندنی گەنجان لە كێشە سیاسی و حزبییەكاندا.

٣- دامەزراندنی ڕێكخراوی گەنجان وەك ئامرازێك بۆ گەشەپێدان و پێشخستنی كۆمەڵگە، نەك بۆ كۆكردنەوەی سیاسی.

٤ - سازكردنی خولی ڕاهێنان بۆ پاراستنی ناتوندوتیژی و خولی فێربوونی پیشە.

سێیەم: ڕۆڵی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی

١- ئەنجامدانی هەڵمەتی بەردەوام لە ناوەندەكان، قوتابخانە پەروەردەییەكان و زانكۆكان بۆ هۆشیاركردنەوەی گەنجان سەبارەت بە ڕەتكردنەوەی توندوتیژی و بانگەوازكردن بۆ ناتوندوتیژی بۆ چارەسەركردنی كێشە كۆمەڵایەتییەكان، بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەكان و جەختكردنەوە لەسەر پێویستیی ڕێزگرتن لە بەها و دابونەریتە كۆمەڵایەتییەكان و خۆشەویستیی گەل و نیشتمان.

٢- ئەنجامدانی پڕۆژە بۆ گەڕاندنەوەی ئەو كەسانەی كە لە كاری توندوتیژیدا تێوەگلاون و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی پشتیوانیی دەروونی و یاسایی بۆ قوربانیان.

٣- ئەنجامدانی دەستپێشخەریی ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی، بەتایبەتی لە گەڕەكە هەژارنشینەكان، یان پەراوێزخراوەكاندا.

٤- سازكردنی خولی ڕاهێنانی پیشەیی بۆ ئەو پیشانەی كە لە بازاڕی كاردا پێویستن.

لێرەوە دەردەكەوێت كە بەرپرسیارێتیی چارەسەركردنی دیاردەی توندوتیژی، تەنیا پێویستی بە دەركردنی یاسا نییە، بەڵكو پێویستی بە ئیرادەیەكی سیاسی و بەشداریی كۆمەڵایەتی هەیە، بۆ بەهێزكردنی پێكهاتەی دەروونی و كۆمەڵایەتیی گەنجان لە هەرێمی كوردستان و پشتگیریكردنیان تا ببنە توخمێكی كاریگەر لەبری ئەوەی ببنە لایەنێكی پەراوێزخراو و تووڕە.