“لە قەندیلەوە بۆ ئەنقەرە: پردی ستراتیژی بارزانی لە ململانێی کورد و تورکیادا”
محهمهد خانزاد
بە درێژایی هەموو قۆناغە سەرەکییەکانی پرۆسەی
ئاشتی، ناوێک بە ڕوونی و بەهێزەوە دیار بوو — ناوی سەرۆک مەسعوود بارزانی. سەرکردەیەک کە نەک هەر نازناوی سەرۆکی هەرێمی کوردستانی بەدەستەوە بوو بەڵکو هێمای بەرجەستەکردنی ئیرادەیەکی کوردی بە شکۆ و ناسیۆنالیستی بوو- دەنگێک لە سەرووی هێڵە حزبییەکانەوە، لە سەرووی فراکسیۆنەکانەوە، لە سەرووی سنوورەکانەوە. بارزانی بوو بە دەنگی نەتەوەیەکی بریندار کە بەدوای ئاشتییەکی شکۆمەندانەدا دەگەڕێت، نەک ئاگربەستی بێدەنگی کە بە زەبری هێز سەپێنرا، بەڵکو بڕیارنامەیەک کە لە ڕێگەی دیالۆگ و دانپێدانان و ڕێزەوە دروستکرابوو.
بارزانی، میراتێکی زیندوو لە خەبات و قوربانیدان، بە زیاتر لە شەش دەیە خۆڕاگری پێشمەرگە و حیکمەتی سیاسی و سەرکردایەتی پرەنسیپی لە پشتیەوە، ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی بینی لە داڕشتنی ئەگەری ئاشتی نێوان بزووتنەوەی کورد لە تورکیا و دەوڵەتی تورکیا. بوونی ئەو پەراوێزی نەبوو - ناوەندی بوو، بە ئەنقەست بوو و ڕەگ و ڕیشەی لە تێگەیشتنێکی قووڵدا بوو کە هۆکارە نیشتمانییەکان پێویستیان بە پردی نیشتمانی هەیە. ئەو وەک چاودێرێک یان ناوبژیوانێکی سادە لەوێ نەبوو، بەڵکو وەک گەرەنتییەکی نیشتمانیی گفتوگۆ و متمانە و هیوا لەوێ بوو.
لە لوتکەی پڕۆسەی ئاشتیدا بارزانی سەردانێکی مێژوویی بۆ تورکیا ئەنجامدا و لەگەڵ سەرۆک ئەردۆغان و داودئۆغڵو سەرۆکوەزیرانی تورکیا و کەسایەتییە سەرەکییەکانی حکومەتی تورکیا کۆبووەوە. پەیامەکەی حزبی نەبوو؛ نیشتمانپەروەرانە بوو. ڕۆحی کوردستانێکی گەورەتری گەیاند- نەک لە ئیدیعای خاکدا، بەڵکو لە بەرپرسیارێتی هاوبەشدا، لە هاوپشتی ئەخلاقیدا، و بەو حیکمەتەی کە ئازارەکانی کورد لە بەشێکی کوردستان لە دڵی کورد لە هەموو شوێنێکدا دەنگ دەداتەوە.
لە سەردەمێکدا کە ئەنقەرە دوودڵ بوو، کاتێک سەرکردایەتی پارتی پرسیاری لە دڵسۆزی پرۆسەکە دەکرد، دەنگی بارزانی جێی متمانەترین و ئارامترین و فەرماندەییترین دەنگی بوو. بۆ کوردانی دیاربەکر و سیزرێ، قسەکانی بە مانای شەرعیەت بوو. بۆ شەڕڤانانی چیای قەندیل، بانگەوازەکەی بە مانای وەستانێکی ستراتیژی بوو - دەرفەتێک بۆ بیرکردنەوە لە بەدیلەکانی شەڕ. بۆ حکومەتی تورکیا، تێوەگلانی بارزانی ئیعتباری و پەنجەرەیەکی بۆ داینامیکی نوێی ناوچەیی و سەرکردەیەکی کورد کە پێیوابوو دەمانچە دەبێت بێدەنگ بێت کاتێک عەقڵ دەبیسترێت، پێشکەش کرد.
بارزانی وەک پیاوێکی تەماحکار قسەی نەکرد، بەڵکو وەک پیاوێکی مێژوو قسەی دەکرد - کەسێک کە بینیبووی شەڕ چی بەسەر گوندەکان، بۆ نەوەکان، بە داهاتوودا دەگەیەنێت. بانگەشەى بۆ ناسنامەى کوردى کرد کە بە گوللە نەک بە کتێب و دەنگدان و کەرامەت لە قاڵب بدرێت. ئەو هەڵوێستەی ئەو هۆکارێکی بەخشی بە هەردوو دەوڵەتی تورکیا و پەکەکە بۆ ئەوەی ئەگەر بە شێوەیەکی کاتیش بێت بە جددی وتووێژ وەربگرن.
لە کۆتاییدا پرۆسەکە داڕما، وەک چۆن زۆرجار شەڕەکان کاتێک دروستی دەکەن کە متمانە ناسکە و حیساباتی سیاسی لە پابەندبوونە ئەخلاقییەکان زیاترە. پەرەسەندنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی هەردوولا، فشارە سیاسییە ناوخۆییەکان بۆ سەر ئەردۆغان و هێرشە تیرۆریستییەکان لە شارە گەورەکاندا، ئەو ئاشتییە ناسکەی کردە دوژمنایەتییەکی نوێ. بەڵام تەنانەت لە خۆڵەمێشی ئەو پرۆسەی شکاوەشدا، ڕۆڵی بارزانی وەک یەکێک لەو چەند توخمانەی دەمێنێتەوە کە هیچ لایەنێک بێناوبانگیان نەکردووە - چونکە هەردووکیان دەیانزانی کە بوونی دڵسۆزانە و ڕەگ و ڕیشەی لە ویژدانی نەتەوەییدایە.
ئەوەی بارزانی نیشانی دونیای دا، ئەوە بوو کە ئاشتی لاوازی نییە، کەرامەتی نەتەوەیی بە حیکمەت دەرببڕدرێت و پرسی کورد تەنیا پرسێکی ناوخۆیی نییە بۆ تورکیا، بەڵکو تەحەدایەکی ناوچەیی و مێژووییە کە پێویستی بە دەوڵەتداری هەیە، نەک تەنیا ستراتیژی.
ناوی بارزانی تا ئەمڕۆش وەک هێمای سەرکردایەتی هاوسەنگ دەمێنێتەوە. سەرکردەیەک کە هەرگیز دەنگ بەرزی لەگەڵ هێز تێکەڵ نەکرد، نە بێدەنگی لەگەڵ شکست. لە غیابی دەنگیدا جارێکی دیکە ئاشتی بوو بە بارمتەی ئاگر و تووڕەیی. بەڵام لە ئامادەبوونی دەنگیدا، دیالۆگ ئامانجی بەدەستهێنا.
ئەگەر ڕۆژێک هات کە ئاشتی ئاوڕ بدرێتەوە - لە چیاکانی قەندیل، شەقامەکانی دیاربەکر، یان ئۆفیسەکانی ئەنقەرە - ئەوە لە ڕێگەی دیدگا و میراتی سەرۆک بارزانیەوە دەبێت کە جارێکی دیکە ئاشتییەکی لەو شێوەیە دەکرێتەوە. چونکە بۆ ئەوەی ئاشتی لە خۆڵەمێشەوە سەرهەڵبدات، پێویستی بە دەنگی سەرکردەیەک هەیە - نەک کەسێک کە هاوار بکات، بەڵکو کەسێک کە تێبگات. وە بارزانی تێگەیشت.
