«دیموكراسی ئامرازێك نییە بۆ داپۆشینی كێشەكانی كۆمەڵگە، یان دروشمێك بۆ بەدەستهێنانی بەرژەوەندیی سنوورداری تەسكی حزبی، یان كەسی، بەڵكو ئامانج لێی سەروەریی یاسا و یەكسانی و پاراستنی ماف و ئازادییەكان و ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكانە، هەروەها كردنەوەی مەیدانە، یان ڕێخۆشكردنە لەبەردەم ئەو هێزە كۆمەڵایەتی و سیاسییە دڵسۆزانەی كە خزمەتی گەل و نیشتمان دەكەن و توانای بەرزكردنەوەی ئاست و كارایی سامانی سیستەمی سیاسییان هەیە لە هەرێمی كوردستان، هەروەها بەرەنگاری گەندەڵیی دارایی و كارگێڕی دەبنەوە. پێویستە لەسەر حزبە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەكان لە هەرێمی كوردستان، پەیڕەوكردنی هەڵبژاردەی دیموكراتی بكەنە ئامانجێكی ستراتیژی بۆ خزمەتكردنی هەموو چینە كۆمەڵایەتییەكان، كاتی ئەوە هاتووە سیاسەت و ڕەفتار و هەڵوێستی نوێ بگیرێتەبەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو قەیرانانەی كە هەرێمی كوردستان پێیاندا تێدەپەڕێت، هەروەها بنیادنانی داهاتوویەكی باشتر لە ڕێگەی دامەزراندنی حكومەتێكی نیشتمانییەوە، كە ئامانجی سیاسیی بریتی بێت لە بەدیهێنانی ئاسایش و گەشەپێدانی بەردەوام و دابینكردنی كەرامەتی كۆمەڵگە و ڕێزگرتن لە یاسا و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی».

 

ئاشكرایە كە ناتوانرێت بانگەشەی دیموكراسی و بەشداریی سیاسی لە بانگەشەی چاكسازیی كۆمەڵایەتی و ئابووری جیا بكرێتەوە، چونكە بووژانەوەی ئابووری و كۆمەڵایەتی دوو مەرجی سەرەكیین بۆ چەسپاندن و سەركەوتنی دیموكراسی، ئەوەی كۆمەڵگەی كوردستان پێوەی دەناڵێنێت، لە بوونی پەیڕەوی دیموكراسی و فرەیی سیاسی، یان لە كێشەی ئازادیدا نییە، بەڵكو لە كێشەی گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی و ئابووری و دابینكردنی خۆراك و شوێنی نیشتەجێبوون و كار بۆ سەدان هەزار كەسدایە، كە بەدەست خراپیی بارودۆخی گوزەرانیانەوە دەناڵێنن. بۆیە دەبێت پرۆسەی دیموكراسی هاوشان بێت لەگەڵ چاكسازیی كۆمەڵایەتی و ئابووری و ڕۆشنبیریی بەپەلەدا بۆ كەمكردنەوەی جیاوازیی گوزەران لەنێوان چینەكانی كۆمەڵگەدا، ئەمەش بە دابینكردنی مەرجە بنەڕەتییەكانی ژیان بۆ نەوەكانی داهاتوو لە ڕووی ماددی و مەعنەوییەوە دەكرێت، چونكە ئازادی و دیموكراسی هیچ بەهایەكیان نییە، مەگەر كاتێك سیستەمی سیاسیی دەسەڵاتدار بۆ هاووڵاتی تاك كەمترین مەرجەكانی چێژوەرگرتن لە ژیانێكی ئارام و سەقامگیر دابین بكات، هەروەها پێداویستییەكانی هاووڵاتی لە خزمەتگوزارییەكانی ژیان و تەندروستی و ڕۆشنبیری و كۆمەڵایەتی جێبەجێ بكات. نەبوونی ئەم مەرجانە دەبێتە هۆی دووركەوتنەوەی لە هەر بایەخپێدانێك بە ئینتیمای نیشتمانی و نەتەوەیی، بەڵكو دەبێت چاوەڕوانی ئەنجامدانی یاخیبوون و پەیڕەوكردنی توندوتیژی بكات، بەم شێوەیە هاووڵاتی ئاسایی دەبێتە مایەی هەڕەشە بۆ سەر سەقامگیریی كۆمەڵگە و ئەو توێژانەی كە پێگەیەكی تایبەتیان لە سیستەمی حوكمڕانییدا هەیە، بەم پێیە دیموكراسی تەنیا دەبێتە بیروباوەڕی هەندێك دەستەبژێری باڵادەست كە بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆیان و پەراوێزخستنی زۆرینەی ڕەهای جەماوەر بەكاری دەهێنن، بێ ئاگا لەوەی كە ئەم جەماوەرە ڕۆژێك دێت ڕادەپەڕێت و خۆڵەمێشی ژیان و بوونی خۆی لە خۆی دادەتەكێنێت، هەروەك چۆن لە شۆڕشی فەڕەنسا و شۆڕشەكانی دواتردا تا ئەمڕۆ كردوویەتی.

قسەكردن لەسەر دیموكراسی و پێویستیی پەیوەستبوونی بە پرسەكانی گەشەپێدانی ئابووری و پرۆسەكانی چاكسازیی سیاسی و كۆمەڵایەتی و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و پەیڕەوكردنی شەفافییەت لە مامەڵەكردن لەگەڵ جەماوەردا، نابێت تەنیا فۆرمێكی سیاسیی ڕووكەش، یان دروشمێك، یان بانگەشەیەكی هەڵبژاردن بێت، بەڵكو دەبێت ئامانجی ڕاستەقینە و ستراتیژیی گەشەپێدانی سیاسی بێت بۆ دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنیش، ئەگەر ئەم دەستەبژێرانە پەلە نەكەن لە بەستنەوەی پرۆسەی چاكسازییەكان بە دیموكراسی و بەشداریی سیاسی و ئازادییەوە، هەروەها كاركردن بۆ بەرجەستەكردنیان لەسەر زەوی واقیع، بەڵكو بەردەوام بن لە پێدانی بەڵێن، بەبێ ئەوەی پابەند بن بە جێبەجێكردنیان، ئەوا بێگومان ئەمە دەرگا دەكاتەوە بۆ سەرهەڵدانی مەیلی یاخیبوون و سەرپێچی، ڕەنگە كار بگاتە ڕاپەڕینێكی خوێناوی.

چونكە بەردەوامیی قەیرانە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكان و پشتبەستنی زیاد لە پێویستی دەستەبژێری دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەكان بە دروشمەكان بەبێ كردەوە، واتای تێكشكاندنی هەستی نیشتمانی و نەتەوەیی و سیاسییە لای چینەكانی جەماوەر و، لەدەستدانی هیوایان بە ئەگەری گۆڕانكاریی سیاسی و ئابووری بە ڕێگەی ئاشتییانە و لە ڕێگەی دامەزراوە یاساییەكانەوە، ڕەنگە ئەمە ببێتە هۆی بەرەنگاربوونەوەی سیستەمی سیاسی بە شێوازی نایاسایی، لێرەدا مەترسیی پشتیوانیكردنی جەماوەری پەراوێزخراوی كۆمەڵایەتی و ئابووری، لەو دەستەبژێرە سیاسییانەی كە لە گۆڕەپانی سیاسی دوور خراونەتەوە، دێتە ئاراوە، كە هەوڵی كۆنتڕۆڵكردن و سەركردایەتیكردنی جەماوەری تووڕە و بەكارهێنانیان دەدەن لە پڕۆژە سیاسییەكانی خۆیاندا، ئەمەش ئەو دۆخەیە كە پێویستە لێی دوور بكەونەوە، یان خۆیانی لێ بپارێزن، چونكە كاولكاریی گشتی بە دواوەیە، لە شەڕی ناوخۆ و وێرانكاری و تیرۆر و لەناوچوونی قەوارەی هەرێم.

پێویستە ئەوەمان لەبیر نەچێت كە دیموكراسی تەنیا بۆ ئەوە نییە شەرعییەت بداتە بزووتنەوە سیاسییە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەكان، چونكە ئەگەر تەنیا ئەركی ئەمە بێت، ئەوا لە ماوەیەكی كورتدا كاریگەریی نامێنێت و بەسەر دەچێت، بەتایبەت كاتێك ناتوانێت بە بوێری و جددییەتەوە ڕووبەڕووی ئەو كێشە و قەیرانانە ببێتەوە كە كۆمەڵگە پێیاندا تێدەپەڕێت. چونكە پەیڕەوكردنی دیموكراسی واتای بەرپرسیارێتیی نیشتمانی و گفتوگۆ و پێشكەشكردنی چارەسەری كرداری و ژیرانە و دابینكردنی چوارچێوەیەكی باشترە بۆ باشتركردنی بارودۆخی پرۆسەی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی. ئەگەرنا، كاردانەوەی جەماوەر بەرانبەر بە شكستهێنانی (سیستەمەكە، یان نوخبەكە) لە جێبەجێكردنی بەڵێنەكانیدا توندوتیژ دەبێت.

دیموكراسی ئامرازێك نییە بۆ داپۆشینی كێشەكانی كۆمەڵگە، یان دروشمێك بۆ بەدەستهێنانی بەرژەوەندیی سنوورداری تەسكی حزبی، یان كەسی، بەڵكو ئامانج لێی سەروەریی یاسا و یەكسانی و پاراستنی ماف و ئازادییەكان و ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكانە، هەروەها كردنەوەی مەیدانە، یان ڕێخۆشكردنە لەبەردەم ئەو هێزە كۆمەڵایەتی و سیاسییە دڵسۆزانەی كە خزمەتی گەل و نیشتمان دەكەن و توانای بەرزكردنەوەی ئاست و كارایی سامانی سیستەمی سیاسییان هەیە لە هەرێمی كوردستان، هەروەها بەرەنگاری گەندەڵیی دارایی و كارگێڕی دەبنەوە.

پێویستە لەسەر حزبە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەكان لە هەرێمی كوردستان، پەیڕەوكردنی هەڵبژاردەی دیموكراتی بكەنە ئامانجێكی ستراتیژی بۆ خزمەتكردنی هەموو چینە كۆمەڵایەتییەكان. ئایا ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن لە بواری ئابووریدا خۆی لە پەیوەستكردنی ڕاستەوخۆی نێوان چاكسازییەكان و چارەسەركردنی قەیرانە ئابووری و دارایی و كۆمەڵایەتییەكاندا نابینێتەوە، یان لەگەڵ كاركردن بۆ بەدیهێنانی گۆڕانكارییە سیاسییەكانی دیموكراسی و مسۆگەركردنی قەوارەی هەرێم؟

بانگەشەی دەستگرتن بە دیموكراسییەوە دەبێتە دروشمێكی بێ بەها لە سۆنگەی ئازارچەشتنی كۆمەڵگە بە هۆی بەردەوامیی قەیرانە ئابووری و گوزەرانییەكانەوە، چونكە تەشەنەسەندنی كێشەی هەژاری و جیاوازیی زۆر لە ئاستی داهاتی دارایی هاووڵاتیان و پەراوێزخستنی زۆرینەی كۆمەڵایەتی و دوورخستنەوە لە ژیانی سیاسی، دەبێتە هۆی لەدەستدانی متمانە بە سیستمی دەسەڵاتدار و بە حزبە ئۆپۆزسیۆنەكانیش، لە كاتێكدا بەشداریی حزبە سیاسییەكانی ئۆپۆزسیۆن لە پشتیوانیكردنی سیستەمی سیاسیی هەڵبژێردراو لەلایەن گەلەوە بۆ ئەنجامدانی چاكسازیی كۆمەڵایەتی و ئابووری و ڕۆشنبیری و كەمكردنەوەی جیاوازیی چینایەتی و پشتیوانیكردنی پرۆسەكانی گەشەپێدان و بەرەنگاربوونەوەی بەفیڕۆدانی سامانی گشتی و گەندەڵی و پاراستنی ماف و ئازادییەكان و سەروەریی یاسا، ئاسۆی نوێ لەبەردەم گەشەپێدان و پەرەپێدانی ئابووریدا دەكاتەوە. بەم شێوەیە پەیڕەوی دیموكراتی دەچەسپێت، چونكە ناتوانرێت پەیڕەوی دیموكراتی لە چاكسازیی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری جیا بكرێتەوە، لەبەر ئەوەی تەشەنەسەندنی دواكەوتوویی ئابووری و كۆمەڵایەتی واتای تەشەنەسەندنی نەبوونی پەیڕەوی دیموكراتییە.

ئاشكرایە كە حزبەكان قورسایی و ڕۆڵی خۆیان لە گۆڕەپانی سیاسیدا لە مێژووی خەباتگێڕییان و لەو هێزە كۆمەڵایەتییانەوە وەردەگرن كە پشتیوانییان دەكەن، نەك لە ناوەكانیانەوە، زۆریش هەڵەیە وا بیر بكرێتەوە كە تەنیا هەوڵی هەندێك بزووتنەوەی سیاسی بۆ زیادكردنی هەژموونی خۆیان لە ڕێگەی دابەشكردنی پشك و بەرژەوەندی بەسەر هەندێك توخم و تاقمدا جەماوەریان زیاد دەكات، بەڵكو ئەمە دەبێتە هۆی نەمانی متمانە، كەواتە پێویستە ئەم حزبانە شێوازی مامەڵەكردنیان لەنێوان خۆیاندا و لەگەڵ جەماوەردا بگۆڕن و، لەپێناو خزمەتكردنی گەل و بەرگریكردن لە مافە ڕەواكانیان، دەستبەرداری بەرژەوەندییە تایبەتەكانیان بن.

كاتی ئەوە هاتووە سیاسەت و ڕەفتار و هەڵوێستی نوێ بگیرێتەبەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو قەیرانانەی كە هەرێمی كوردستان پێیاندا تێدەپەڕێت، هەروەها بنیادنانی داهاتوویەكی باشتر لە ڕێگەی دامەزراندنی حكومەتێكی نیشتمانییەوە، كە ئامانجی سیاسیی بریتی بێت لە بەدیهێنانی ئاسایش و گەشەپێدانی بەردەوام و دابینكردنی كەرامەتی كۆمەڵگە و ڕێزگرتن لە یاسا و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی.