ئەگەر باسی ئەو هۆكارە زۆرەی پیسبوونی ژینگە بكەین، كە ژینگە خۆی لە خاك و ئاو و هەوا پێك دێت و هەر ماددە و كایەیەك ئەمانە پیس بكات و لێكەوتەی هەبێت، پێی دەوترێت پیسبوونی ژینگە. خۆ ئەگەر باسی پیسبوونی ئاو بكەین، كە زۆر گرنگە چارەسەری پیسبوونی ئاو بكەین، چونكە كاریگەریی لەسەر خاك و هەواش هەیە، ژینگە تێكەڵكێشە لەگەڵ یەكتر و دەبێت هەمووی پێكەوە چارەسەر بكرێت، خۆ ئەگەر یەكێكیان چارەسەر بكەیت بە جددی، ئەوانەی دیكەش چارەسەر دەبێت. ئێمە لە كوردستاندا كێشەیەكی زۆر گەورەی پیسبوونی ئاومان هەیە، كە سەرەڕای ئەوەی ئاو كەم بووەتەوە، لە كوردستاندا ژمارەیەكی زۆری شار و شارۆچكەمان هەیە كە خاشاك دروست دەكەن، بەتایبەتی خاشاكی شل كە بەداخەوە چارەسەری هەردوو كێشەی شارەكان لە خاشاكی ڕەق و خاشاكی شل نەكراوە، ئەم ماددە نامۆیە كاتێك دێتە ناو ژینگەوە بە تەواوەتی پیسی دەكات. خاشاكی شل (ئاوەڕۆ) یەكێكە لە سەرچاوە بنەڕەتییەكانی پیسبوونی ژینگە، لە شارەكان زۆرترین سەرچاوەی پیسبوونی ژینگە دەردەچێت هەر لە ئاوەڕۆوە تاوەكو خاشاكی كارگە و ناوچە پیشەسازییەكان و نەخۆشخانەكان و چالاكییە مرۆییەكان، ئەمانە هەمووی ئەگەر چارەسەر بكرێت، بە یەكێك لە چارەسەرە بنەڕەتییەكانی ئاو دادەنرێت. بەداخەوە زیاتر لە 19 كەناڵی ئاوەڕۆ دەچێتە دەرەوەی شارەكان و دواجار بە یەكێك لە میكانیزمە ژینگەییەكان بۆمان دەگەڕێتەوە و كاولكاریمان بۆ دەهێنێت. ئەم ئاوەڕۆیە كە لە شار دەردەچێت، هەمووی دەچێتە ناو سەرچاوە ئاوییەكانمان، تەنیا بە جیاوازی بینینی ئاوی تانجەرۆ لەگەڵ 20 ساڵ لەمەوبەر لە ئێستادا بەهۆی بۆنی ناخۆش و پیسبوونی ئاوەكەوە دەبینیت چ كاولكارییەكمان لەسەر ئاوی پاكی خواردنەوە كردووە، جاران لە تانجەرۆ ماسی تێدا ڕاو دەكرا، كەچی ئێستا بۆتە ئاوەڕۆ.

 بە سوپاسەوە لەم چەند ساڵەی دوایی بەنداو و پۆند كاری گەورەی لەسەر كرا و كاریگەریی لەسەر كەمكردنەوەی لەناوچوون و پیسبوونی ئاو هەبووە، بەڵام لە بواری تێكەڵبوونی ئاوەڕۆكان بۆ ناو سەرچاوە ئاوییەكان دووبارە وێرانمان دەكاتەوە و ژینگەی ئاو و زیندەوارەكان و قەوزەكانمان تێكداوە و دواتر هەر بەو بەرهەمە كشتوكاڵییەی ئاومان داوە بە خۆراكێكی ناتەندروست دێتەوە سەر سفرەی خوانی ماڵەكانمان، بەكارهێنانی ئەم ئاوانەش لە كشتوكاڵ و بەرهەمهێنانی خۆراك بەكارهێنانی ئەو ماددە ژەهراوییانەیە كە لە مێژوودا بۆ قڕكردنی كورد بەكاردەهێنران، ئەم ماددانە لە ڕێگەی ئاو و خاك و كشتوكاڵ دەڕژێتەوە ناو لەش و تەندروستی ئێمەوە، بەمەش كەرتی كشتوكاڵ و خۆراكی زیانی گەورەی بەر كەوتووە. باشە ئەگەر چارەسەری بكەین و بیپاڵێوین بە هاوشێوەی وڵاتە پێشكەوتووەكانی وەكو بەریتانیا كە لە 70%ی ئاوی خواردنەوەكەی پاڵێوراوە، ئەو كات ئێمەش دەتوانین ئەم ئاوەڕۆیە بە لانی كەمەوە بە شێوەیەك پاكی بكەینەوە بۆ كەرتی كشتوكاڵی بەكاری بهێنین، لەكاتێكدا لە ئێستادا لە 65%ی ئاوی ئێمە كشتوكاڵ دەیبات، ئەو كات وەرچەرخان و شۆڕشێك لە پاراستنی ژینگە و ئاو و خۆراك ئەنجام دەدەین و دواجاریش بۆ لەشساغی و تەندروستیی مرۆڤ گرنگی لە ڕاددە بەدەری دەبێت.

خاشاكی ڕەقیش كە لە پاشماوەی پیشەسازی و ماڵەكان فڕێ دەدرێت، ئەمە كارەساتێكی گەورەی دیكەیە و زۆربەی ئەو پیسبوونی ژینگەییەی كە دەستی مرۆڤی تێدا نییە و سرووشت و كەشوهەوا خۆی دروستی دەكات، دواجار ژینگەی سرووشتی خۆی پاكوخاوێنی دەكاتەوە، بەڵام پیسبوونی دەستی مرۆڤ لەو هەموو خاشاكەی كە لە 80%ی چارەسەر ناكرێت و لە 20% كەی دیكەشی بە هۆی پێداویستیی هەندێك خەڵكەوە كۆدەكرێنەوە و پاك دەكرێتەوە بەڵام بە بەرنامە و پلان و زانستییانە كۆناكرێنەوە و چارەسەر ناكرێن، تەنانەت چارەسەری ژێرخاككردنیش ئەگەر بە شێوەیەكی زانستی نەبێت، دیسان بە هەمان شێوە نیشتمان و خاك و ئاو و هەوا پیس دەكات، ئەمە دووەم سەرچاوەی پیسبوونە كە تا دێت خاشاكەكان ڕووی لە زیادبوونە و بە چارەسەرنەكردنیشی تووشی بەڵامان دەكات. ڕەنگە ئەم پلاستیك و بۆیاخ و كۆمەڵێك پاشەڕۆی دیكەی ماددەی ژەهراویی لێ دروست دەبێت و بە لافاو و ڕاماڵین دەچێتەوە ناو خاك و ئاوی ژێر زەوی و سەر زەوی پیس دەكات، لە كاتێكدا ئەمانە سامانە و دەتوانین پلاستیك و پەینی كشتوكاڵی و چەندین بەرهەمی دیكەی لێ دروست بكەین. یەكێكی دیكە لە سەرچاوەكانی پیسبوون لە كوردستاندا دەردانی دووكەڵە، من ناتوانم بڵێم ئەوەی یەكەم و دووەم لە ئاوەڕۆ و خاشاكی ڕەق مەترسی نییە، بەڵام ئەمەیان بۆ پیسبوونی ژینگە و خاك و ئاو و هەوا و تاوەكو بە زنجیرەی خۆراكی دەڕوات و دەڕژێتەوە ناو لەشی ئێمە و دەیان دەرد و نەخۆشیمان تووش دەكات. لێرە بەراورد بە وڵاتانی پیشەسازیی و بەرهەمهێنەران، ئاستی پیسبوونی ژینگە ڕەنگە كەمتر بێت، بەڵام كاتێك چارەسەری بۆ نەكرێت، ئەوا مەترسییەكە لێرەوە زیاتر دەبێت.