زۆر جاران كە باسی پەیماننامەی «سایكس- پیكۆ» دەكرێت، كە میراتی ئیمپراتۆریەتی عوسمانییان پێ دابەش كرد، باس لەوە دەكەن لەناو نەخشەكەی سایكس پیكۆدا دەوڵەتەكان بە ڕاستە «Ruler» دابەش كراون، بۆیە ئەندازەی دەوڵەتی نەتەوەیی هاوچەرخ نابینرێت، بەڵام لە پەیماننامەی ئێستای «نەتانیاهۆ – ترەمپ» كە كورتكراوەكەی دەبێتە «بی بی – ترەمپ»، مەزندەی ئەوە دەكرێت بۆ دووبارە داڕشتنەوەی نەخشە تازەكەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئامێری تی- سكوێر،»T-square» وێنەی ئەندازەیی بەكار بهێنرێت، بۆ ئەوەی دەوڵەتانی ناو ئەم نەخشە تازەیەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست،‌ ئەندازەی دەوڵەتی نەتەوەیی هاوچەرخی تێدا پیادە بكرێت.

لە ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، نەك هەر شتێك بە ناوی دەوڵەت و سەروەریی دەوڵەت بوونی نەماوە، بەڵكو كۆی سەرۆك و پادشاكانی ئەم ناوچەیە بە دۆست و نەیارەوە چاوەڕێی ئەوەن لە «مار ئا لاگۆ»ی فلۆریدا پەیامێكیان ئاراستە بكرێت و ئەو سەفقەیەی ترەمپ داوای دەكات، بە دڵی ئەو ئیمزای بكەن و مەترسیی ڕووخانی ڕژێمەكانیان لە خۆیان دوور بخەنەوە.

هاوسەنگیی هێز لەم ناوچەیە بە جۆرێك گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە، كە پێشتر مەزندەی بۆ نەكراوە. ئەو دەوڵەتانەی 5-6 مانگێك پێش ئێستا وەك سۆپەر پاوەری ئیقلیمی مانۆڕیان دەكرد و ماسوولكەی هێزیان پیشان دەدا، ئێستا هەر یەكەیان چاكەتێكی قۆڵ درێژیان لەبەر كردووە و ماسوولكەكانیان شاردووەتەوە، لەمەش زیاتر بە ئاشكرا بەیداخی سپیان هەڵكردووە و دەڵێن: «ئێمە شەڕ ناكەین».

ئەو دەوڵەتانەشی كە بە شێوەیەك لە شێوەكان خۆیان بە پاشكۆی دەوڵەتانی سوپەر پاوەری ئیقلیمیی ئەم ناوچەیە دەزانی، ئەوانیش خۆیان لێ ساحێب كراوە، هەر بۆ نموونە: بە بەرچاوی جیهانەوە ئیسرائیل لە یەك كاتدا غەززە و باشوری لوبنان و سووریا بە سەختی بۆمباران دەكات، بەڵام توركیا هیچ كاردانەوەیەكی نییە و بە ئاشكرا دەڵێت شەڕمان لەگەڵ ئیسرائیل پێ ناكرێت. ماوەی نزیكەی دوو هەفتەیە ئەمریكا زۆر بە سەختی شارەكانی ژێر دەسەڵاتی میلیشیا حوسییەكان لە یەمەن كاول دەكات، كۆماری ئیسلامیی ئێران ڕاشكاوانە ڕایگەیاندووە كە حوسییەكان سەربەخۆن و خۆیان بڕیار دەدەن و هیچ پەیوەندییەكیان بە كۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە نییە.

ئاگری ئەم شەڕەی ئێستا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گرتووەتەوە، جارێكی دیكە بە هێزی دیپلۆماتی چارەسەری بۆ نادۆزرێتەوە، بەڵكو ئاراستەكە بەو جۆرەیە دیپلۆماتیەتی هێز سەرلەبەری نەخشەی ئەم ناوچەیە بگۆڕێت و، ئەو دەوڵەتانەشی كە هاتە ئێستا ڕاستەخۆ لەم شەڕەوە تێوە نەگلاون، یان دەبێت ئەو ئەمری واقیعە تازەیە قبووڵ بكەن و بە ئاشتییانە خۆیان لەگەڵ نەخشە تازەكە بگونجێنن، یان ئاگری ئەم شەڕە ئەوانیش دەگرێتەوە.

ستراتیژیەتی بنبڕكردنی مەترسییەكان

دروستكردنەوەی هاوسەنگی لە هاوكێشە سیاسییە نوێیەكاندا

ئۆلاف شۆلز، ڕاوێژكاری ئەڵمانیا لە كانوونی دووەم – شوباتی 2023 لە گۆڤاری فۆرن ئەفێرز، وتارێكی بە ناونیشانی «خاڵی وەرچەرخانی جیهانی - The Global Zeitenwende» بڵاو كردەوە، لە كانوونی دووەمی 2024 ئۆرسۆلا ڤۆندەر لاین، سەرۆكی كۆمیسیۆنی یەكێتیی ئەوروپا لە كۆڕبەندی داڤوسەوە ڕایگەیاند: «ستراتیژیەتی تازەی یەكێتیی ئەوروپا ناو دەنێم «بنبڕكردنی مەترسییەكان - De-risking»، ئەم دوو پەیامەی ڕاوێژكاری ئەڵمانیا و سەرۆكی كۆمیسیۆنی یەكێتیی ئەوروپا، بە پلەی یەكەم ئاراستەی فلادمیر پوتین سەرۆكی ڕووسیا بوو، كە وەك مەترسیی سەرەكی بۆ ئاسایش و سەقامگیریی ئەوروپا و جیهان لە قەڵەمیان دەدا، بەڵام لە شوباتی 2025 لە ناو كۆنگرەی میونشن، جی دی ڤانس جێگری دۆناڵد ترەمپ، هەموو دەوڵەتانی ناتۆ و یەكێتیی ئەوروپای شۆك كرد، كاتێك گوتی: «مەترسیی ڕاستەقینە بۆ سەر ئەوروپا ڕووسیا نییە، یان فاكتەری دەرەكی نییە، بەڵكو مەترسیی ڕاستەقینە لەسەر ئەوروپا خودی ئەوروپایە كە لە ئاكامی هەڵبژاردنەكان دەترسن، لەوەی كە پارتە ڕاسترەوەكان دەنگ و كورسیی زیاتر بەدەست بهێنن، یان دوای ڕاگەیاندنی ئاكامەكانی هەڵبژاردن، ڕێگری دەكەن لەوەی ئەو پارتانە بەشداری لە پرۆسەی حوكمڕانیی وڵاتدا بكەن».

لێرەوە ئەگەر بەراوردێك لە نێوان پەیامەكانی «ئۆلاف شۆلز» و «ئورسۆلا ڤۆندەر لاین» لەگەڵ پەیامەكەی «جی دی ڤانس» بكەین، دەبینین ئەو «بنبڕكردنی مەترسییەی» سەرۆكی كۆمیسیۆنی یەكێتیی ئەوروپا باسی لێوە دەكرد، بەوەی گوایە لە دەرەوە مەترسی لەسەر ئەوروپا دروست دەكات، ئێستا لە سەردەم ئیدارەی ترەمپ گۆڕاوە بۆ خودی «سیاسەتی ناوخۆی دەوڵەتانی ئەوروپی»، هەروەها ئەو وەرچەرخانە جیهانییەی ڕاوێژكاری ئەڵمانیا ئاماژەی پێدەكرد، كە تیایدا ئەڵمانیا ڕۆڵی سەرەكیی تێدا بگێڕێت، ئێستا گۆڕاوە بۆ ئەوەی كە ئەمریكا دەیەوێت لەگەڵ تەواوی وڵاتانی یەكێتیی ئەوروپا و ناتۆ وەك یەكێك لە ویلایەتەكانی خۆی مامەڵەیان لەگەڵ بكات، لەمەش زیاتر دەست لە كاروباری ناخۆ و هەڵبژاردنەكانیشیان وەردەدات، بۆ ئەوەی ئەو حزبە سیاسییانە بگەنە دەسەڵات كەوەك ترەمپ و تیمی ئیدارە تازەكەی ترەمپ بیر دەكەنەوە.

لەم بەراوردەوە دەگەینە ئەو دەرنجامەی ئەو وەرچەرخانە جیهانییەی لە دوای 20ی كانوونی دووەمی 2025 و لە دوای دەستبەكاربوونەوەی ترەمپ وەك سەرۆكی ئەمریكا دروستی كردووە، بە مانای وشە دابڕانێكی مێژوویی ئەوتۆی دروست كردووە، كە هەرگیز سیاسەتی نێودەوڵەتیی 2025، سیاسەتی نێودەوڵەتیی 2024 نییە و، دەبێت كۆی دەوڵەتانی جیهان لەگەڵ ئەم وەرچەرخانە تازەیە خۆیان بگونجێنن، كە ئەم ئیدارە تازەیەی ئەمریكا دروستی كردووە.

ئەوجا ئەگەر كاریگەریی ئەم وەرچەرخانە جیهانییە لەسەر دەوڵەتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕاڤە بكەین، ئەوا وەك ڕەوتی ڕووداوەكان پیشانی دەدەن، دەوڵەتانی ئەم ناوچەیە بە تەواوەتی لە ئاراستەی ئەم وەرچەرخانە جیهانییە تێنەگەیشتوون، بەوەی لەسەر ئەرزی واقیع لە سیاسەتی ئەمریكادا، مەترسییەكانی سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن پێناسە كراوە، بۆ ئەوەی ئەو دەوڵەتانەی خۆیان بە دۆست و هاوپەیمانی ئەمریكا دەزانن لە ناوچەكە، بتوانن بە ڕایەڵەیەك خۆیان بە سیاسەتی تازەی ئەمریكاوە گرێ بدەنەوە، هەر بۆیە لەگەڵ هەر ڕووداوێك كە لەناوچەكە ڕوو دەدات، ڕووداوی  توندتر و خوێناویتر بەدوای خۆیدا دێنێت. هەر بۆ نموونە لەگەڵ دەستبەكاربوونی ترەمپ لە ئیدارە تازەكەیدا، داوای لە وڵاتانی عەرەبی كرد كە شاری غەززە ببێتە موڵكی ئەمریكا و دانیشتووانەكەی ڕابگوێزرێن بۆ وڵاتانی دیكە، بەڵام ئەم داوایەی ترەمپ، لەلایەن «شا عەبدوڵڵا»ی پادشای ئوردونەوە بەو جۆرە وەڵام درایەوە كە هەرسێ دەوڵەتی «ئوردون، میسر، سعودیە» پێكەوە كۆدەبنەوە و وەڵامێكی گونجاوی پێشنیارەكەی سەرۆكی ئەمریكا دەدەنەوە. ئەوە بوو هەر سێ دەوڵەتەكە لە ڕیازی پایتەختی سعودیە كۆبوونەوە و ڕازی نەبوون كە دانیشتووانی غەززە ڕابگوێزرێن، بۆیە هەر دوای چەند ڕۆژێك ئیسرائیل هاوكات لەگەڵ هێرشەكانی ئەمریكا بۆ سەر میلیشیای حوسییەكان لەیەمەن، ئەویش ئاگربەستی لەگەڵ حەماس شكاند و زۆر بە چڕی هێرشەكانی بۆ سەر غەزە دەست پێكردەوە و ژمارەیەكی هێجگار زۆری هاووڵاتی سڤیل و ژن و منداڵ بوون بە قوربانی. ئێستا بارودۆخی غەززە گەیشتووەتە ئەوەی دانیشتووانی شارەكە خۆیان بە ئارەزوومەندانە شارەكە جێ دەهێڵن و ئیسرائیلیش كارئاسانییان بۆ دەكات، لە باشووری لوبنانیش هیزەكانی حزبوڵڵا خەریكی دووبارە خۆڕێكخستنەوە بوون، جارێكی دیكە ئیسرائیل هێرشی كردە سەر باشووری لوبنان، توركیا ویستی بنكەیەكی سەربازی لە دیمەشق دابمەزرێنێت، ئەوا وەك دەبینین نەك هەر دەستی كردووە بە بۆمبارانكردنی دیمەشق و چەند شارێكی دیكەی سووریا، لە هەمان كاتدا بە قووڵایی چەندین كیلۆمەتر سوپای ئیسرائیل پێشڕەوی كردووە و چووەتە ناو خاكی سووریاوە و، چۆن كاتێك كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆی دەركەوت، چیتر ناتوانرێت بەرگری لە مانەوەی بەشار ئەسەد بكرێت و پشتی تێكرد، بە هەمان شێوە لە ئێستادا توركیاش لەو ڕاستیە تێگەیشتووە كە ناتوانێت بەرگری لە ئەحمەد شەرع بكات و ڕاشكاوانە دەڵێت: «شەڕی ئیسرائیل بە ئێمە ناكرێت».

كەواتە لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە چاویلكەی ئیسرائیل و ترەمپەوە، پێناسەكردنی مەترسی بۆ جێبەجێكردنی ستراتیژیەتی «بنبڕكردنی مەترسییەكان» لە ئێستادا زۆر بە ئاشكرا پیادە دەكرێت. ئەوەی بۆ سەركردەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەوڵەتانی ئیسلامی جێگەی ناحاڵیبوونە لەم ستراتیژە تازەیە، بەو جۆرەیە كە «جۆرج دەبلیو بۆش» دوای كارەساتی 11ی سێپتەمبەری 2001 ڕایگەیاند: «لە شەڕی دژی تیرۆردا بێلایەنی بوونی نییە، یان ئەوەتا لەگەڵ ئێمە لە سەنگەری دژە تیرۆر دەبن، یان ئەوەتا خۆتان ساغ بكەنەوە و لەسەنگەری تیرۆریستان دەبن و ئێمە وەك دوژمن مامەڵەتان لەگەڵ دەكەین». ئەوكات كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەسەر ئاستی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی ئاسایش، شەرعییەتی نێودەوڵەتییان بە ئیدارەی جۆرج دەبلیو بوش دا كە سەركردایەتیی «ئۆپەراسیۆنی هەڵۆ» بۆ ڕووخانی ئیمارەتی تاڵیبان دەست پێبكات، بەڵام ئەوەی ئێستای ئیدارەی ترەمپ لە ساڵی 2001ی ئیدارەی جۆرج دەبلیو بۆش جیا دەكاتەوە، ئەوەیە كە ئیدارەی ترەمپ بە ئاشكرا ڕایگەیاندووە كە نەك هەر پابەندی هیچ بڕیارێكی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی نابێت، بەڵكو لە چەندین ڕێكخراوی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بە فەرمی ئەندامیەتی ئەمریكای لەو ڕێكخراوانە كێشاوەتەوە و پشكی ئەمریكای لە بوودجەی ئەو ڕێكخراوانە بڕیوە، بەمەش ئەم هێزەی ئەمریكا ڕاشكاوانە ئەو پەیامەی بە جیهان ڕاگەیاندووە كە بڕیاری چارەنووسساز لەسەر ئایندەی جیهان لە ماڵەكەی خۆی لە «مار ئالا گۆ»ی فلۆریدا دەدرێت، نەك لە تەلاری نەتەوە یەكگرتووەكان لە مەنهاتن.

بڕیاری چارەنووسسازیش وەك لەم دوو سێ مانگەی دوای دەستبەكاربوونی ترەمپ تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سیماكانی دەركەوتوون، ڕاشكاوانە ئەوە بوو «لە چوارچێوەی ئەو سەرچاوانەی وەك سەرچاوەی مەترسی لەسەر بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل لەسەر ئاستی ناوچەكە هەژمار دەكرێت، تەنیا دوو بژارە بۆ تەواوی دەوڵەتەكان ماوەتەوە، كە ئەوەیە، یان دەبێت هاوپەیمانی ئەمریكا بیت، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییەكان، یان ئەوەیە ئەمریكا وەك دوژمن و هاوپەیمانی سەرچاوەی مەترسییەكان مامەڵەیان لەگەڵ دەكات.

عێراق لەناو گێژاوی وەرچەرخانەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا

سیاسەتی ئەمریكا بەرانبەر بە عێراق وەك دەوڵەت، بەو ئاراستەیەیە كە عێراق دەوڵەتێكی مەدەنی فیدڕاڵی و پەرلەمانی و فرەیی بێت، بەڵام بە كردەیی لە دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە كۆتایی ساڵی 2010 و سەرەتای 2011، عێراق بەرەو دەوڵەتێكی مەزهەبگەرایی شیعە هەنگاو هەڵدەگرێت، وەك ئەو بارە دیفاكتۆیەشی ئێستا لە شێوازی بەرێوەبردنی ئەم دەوڵەتە دەبینرێت، حوكمڕانی لە عێراقدا بەدەستی لایەنەكانی «چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە»وەیە كە ناتوانن نە بە فەرمی و نە بە نافەرمی خۆیان لەگەڵ سیاسەتی ئەمریكادا بگونجێنن و خۆیان لە ئاگری ئەم شەڕەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوور بخەنەوە.

ئاراستەی خوێندنەوەی سیاسەتی ئەمریكا كە ئێستا بە شێوەیەكی نافەرمی نامەی بۆ كۆماری ئیسلامیی ناردووە بۆ دانوستاندن و كۆماری ئیسلامیی ئێرانیش بە ڕێگەی سەڵتەنەتی عومان وەڵامی نامەكەی سەرۆكی ئەمریكای داوەتەوە، بەو شێوەیە كە لە ماوەی ئەم یەك دوو مانگەی داهاتوو كە ئیدارەی ئەمریكی وەك مۆڵەت بۆ دەستپێكردنی دانوستاندنەكان بۆ كۆماری ئیسلامی دایناوە، لە چوارچێوەی دەسەڵاتەكانی سەرۆك كۆماری ئەمریكا كە هێرشی ئاسمانی و ڕۆكێت بە ڕاگەیاندنی جەنگ لە دەستووری ئەمریكادا لە قەڵەم نادرێت، ئەوا هێرشەكان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی سەرۆكن و پێویستیان بە ڕەزامەندی كۆنگرێسی ئەمریكا نییە، هەروەك چۆن ئێستا دەبینین كە هێرشكردنە سەر میلیشیای حوسییەكانی یەمەن پێویستی بە ڕەزامەندیی كۆنگرێس نەبووە، بۆیە مەزندەكان بەو ئاراستەیەن كە دوای هێرشی حوسییەكان، نۆرەی ئەو لق و پۆپانەی دیكەی میلیشیاكانیش دێت كە لە سیاسەتی ئیدارەی ترەمپدا وەك حوسییەكان پۆلێن كراون، بەم حیسابەش بێت، پێش ئەوەی دانوستاندنی ئەمریكا و ئێران دەست پێبكات، ئەمریكا، یان ئیسرائیل هێرش دەكەنە سەر ئەو گرووپە چەكدارانە كە خودی حكومەتی عێراق بە «لە یاسا دەرچوو» ناویان دەبات. ئەم لێدوانانەش بە ئاشكرا لەسەر شاشەی ئەو كەناڵانە بڵاو دەكرێنەوە، كە هەندێكیان زۆر نزیكن لە لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگی.

لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد و لەبەر یەك هەڵوەشانی توانا سەربازییەكانی حەماس و حزبوڵڵا، كۆماری ئیسلامیی ئێران بە ڕاشكاوانە ڕایگەیاندووە، ئەو گرووپە چەكدارانە بە هیچ جۆرێك پاشكۆی كۆماری ئیسلامی نین و خۆیان سەربەخۆن لە بڕیارەكانیان و درێژەدانیان بە مقاوەمەی ئیسلامی. ئەم پەیامە ڕاشكاوانە مانای ئەوەیە ئیسرائیل و ئەمریكا هێرش بكەنە سەر هەر گرووپێكی چەكداری، ئەوا ئێران هیچ كاردانەوەیەكی لە سەریان نابێت، هێرشی چڕی دوو هەفتەی ڕابردووی ئەمریكاش بۆ سەر حوسییەكان جارێكی دیكە ئەو ڕاستییەی سەلماندەوە كە كۆماری ئیسلامیی ئێران هیچ كاردانەوەیەكی بەرانبەر ئەو هێرشە توندەی ئەمریكا بۆ سەر حوسییەكان نەبووە، كە وەك خودی ترەمپ لە تویتەكانی ڕاشكاوانە ئاماژەی پێدەكات، ئەوەی لە هێرشەكانی ئەمجارەدا زیانیان بە میلیشیا حوسییەكان گەیاندووە، هیچی لەو هێرشانە كەمتر نییە كە هێرشەكانی ئیسرائیل بەسەر چەكدارانی حزبوڵڵای لوبنانی هێناوە و، زۆر ڕاشكاوانەش ئاماژە بەوە دەكرێت، ژمارەیەكی زۆری بەرپرسانی حوسییەكان لە ڕیزەكانی یەكەم و دووەم و سێیەم لەم هێرشانەدا كوژراون.

كەواتە عێراق وەك دەوڵەت دەبێت خوێندنەوەیەكی زۆر ورد بۆ سیناریۆی وەرچەرخانە نزیكەكانی ئەم ستراتیژە بكات، بەوەی ناتوانرێت بە وەرگرتنی هەڵوێستی بێلایەنانەی ڕووكەش تاسەر بۆی بچێتە سەر و دەبێت ڕاشكاوانەتر هەڵوێستی خۆی ڕابگەیەنێت، بەتایبەتی كە ئێستا مەزندەكان بەو ئاراستەیەن دوای حزبوڵڵا و حەماس و حوسییەكان، ئەوەی لە لیستی مەترسییەكانی ئەمریكادا پۆلێن دەكرێن، گرووپە چەكدارەكانی عێراقن، كە زۆر بێباكانە هەتا مانگی تشرینی دووەمی 2024 بە ئاشكرا بەشێك بوون لە شەڕی نێوان ئیسرائیل و غەززە و حزبوڵڵا، لەمەش زیاتر هاوكات هەر لەو سەروبەندەدا حكومەتی ئیسرائیل بە فەرمی لە نەتەوە یەكگرتووەكان شكاتی لە حكومەتی عێراق كردووە، بەوەی لەسەر خاكی عێراقەوە هێرشی دەكرێتەسەر.

هەرێمی كوردستان لەناو عێراقێكی ناسەقامگیردا

لە سەروبەندی كەوتنی ڕژێمی ئەسەد، بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، گفتوگۆی مانگی كانوونی یەكەمی 2024ی تەرخان كرد بۆ «دەرهاویشتەكانی كەوتنی ڕژێمی ئەسەد و ئاكامەكانی لەسەر عێراق و هەرێمی كوردستان». بۆ ئەم گفتوگۆیە «شێخ حەیدەر لامی» سەركردە لە دەوڵەتی یاسا و «سەرمەد ئەلبەیاتی» ئەفسەری پێشووی پۆلی زرێپۆشی عێراق و «موخەلەد حازم» ڕاوێژكاری ئاسایش و یاسایی حكومەتی عێراق ئامادە بوون. لەم گفتوگۆیەدا شێخ حەیدەر لامی، وەك نوێنەری دەوڵەتی یاسا و بەشێك لە چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە، هەڵوێستی لەسەر كەوتنی ڕژێمی ئەسەد دەربڕی و گوتی: «بشار ئەسەد بە شێوازێكی منداڵانە و هەرزەكارانە حوكمڕانیی سووریای كردووە. بەڕێوەبردنی دەوڵەت پێویستی بە لۆژیكی دەوڵەتمەدارێكی وەك سەرۆك بارزانی هەیە، كە دەتوانێت هەموو عێراقییەكان پێكەوە كۆبكاتەوە»، سەرمەد ئەلبەیاتییش وەك پسپۆڕێكی سەربازی زۆر ڕاشكاوانە گوتی: «بەپێی ئەو نەخشەیەی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل بڵاوی كردووەتەوە، عێراقیش بەشێكە لە هیلالی شیعی، ئەوەی لەو نەخشەیەدا ناوی لێ نراوە «دەوڵەتە بێزراوەكان – دول النقمة»، موخەلەد حازمیش وەك پسپۆڕێكی سەربازی و ئەمنی، هەڵوەستەی لەسەر نەخشەی تازەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كرد و گوتی: «نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەمجۆرەی ئێستا نامێنێتەوە و دەوڵەتەكان دابەش دەبن بۆ دەوڵەتی بچووك «ویلات»، بەڵام هەرێمی كوردستان لەناو ئەم سیناریۆ تازەیەدا سەلامەت و سوودمەند دەبێت».

هەموو ئەم لێدوانانە لە گفتوگۆیەكدا گوتراون كە تەنیا یەك هەفتە بوو، ڕژێمی ئەسەد ڕووخا بوو، هەموو ئەوانەشی ئەو قسانەیان كردووە، زۆر نزیكن لە بڕیاربەدەستانی حكومەتی ئێستای عێراقەوە و هەمووشیان عەرەبی شیعە بوون. ئەمە ئەوەمان پێ دەڵێت، كە عەرەبی شیعەی عێراق بە گشتی و لایەنەكانی چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە كە ئێستا دەسەڵاتیان بەدەستەوەیە، زۆر باش لە مەترسی ئەو سیناریۆیە تێدەگەن، كە دوای كەوتنی ڕژێمی ئەسەد لە ناوچەكە دەركەتووە، دەشزانن تەنیا بە یەك ڕێگە دەتوانن خۆیان لە ئاگری ئەم سیناریۆیە بە دوور بگرن، ئەویش ئەوەیە كە هەوڵ بدەن لەو خاڵەدا خۆیان لەگەڵ سیاسەتی ئەمریكا بگونجێنن كە ڕەهەندەكانی لە ڕێككەوتنی ئیدارەی دەوڵەت بۆ پێكهێنانی حكومەتەكەی محەمەد شیاع سوودانی لە 2022 بە لۆژیكی سەرۆك بارزانی داڕێژراوە، ئەویش بریتیە لە گەڕانەوە بۆ جێبەجێكردنی بەندەكانی دەستووری عێراقی ساڵی 2005 وەك یەك سەفقە هەموو دەستوورەكە پێكەوە، ئەگەر لە ئێستاشدا چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بە دروستی ئەم ڕێگەیە بگرن و دەستوورەكە وەك خۆی جێبەجێ بكەن و هەیكەلەی دەوڵەتی عێراق وەك دەوڵەتێكی فیدڕاڵی ڕاستەقینە بونیاد بنێننەوە، ئەوا هەرێمی كوردستان چۆن پێشتریش لایەنێكی خێر بووە بۆ پاراستنی دەوڵەتی فیدڕاڵی عێراق، ئەوا لە ئێستاشدا هەمان ئەو ڕۆڵە دەگێڕێت كە ئەبومیساق ئەلمساری ئەندامی مەكتەبی سیاسیی ڕێكخراوی بەدر لە مارتی 2024 پێی گوتین: «ئەگەر ڕۆڵی هەرێمی كوردستان نەبوایە، ئیدارەی بایدن بەو ئاستە پێشوازی لە شاندی حكومەتی عێراق بە سەرۆكایەیی محەمەد شیاع سوودانی نەدەكرد»، بەڵام بە پێچەوانەوە ئەگەر هەر سوور بن لەسەر ئەوەی دەستورەكە وەلا بنێن و بەو جۆرە حوكمڕانی بكەن، كە ئێستا دەیكەن، ئەوا لە دەرەوەی چوارچێوەی ئەو دەستوورە، هەرێمی كوردستان ناتوانێت هیچ ڕۆڵێك بگێڕێت و، دەبێت چوارچێوەی هەماهەنگیی شیعە بەختی خۆی لەسەر ئەگەرە نادیارەكانی ئەو سیناریۆیە تاقی بكاتەوە كە ئێستا لە ناوچەكە پیادەكرێت.