هەرێمی كوردستان بە كۆمەڵێك ئالنگاریی ئیقلیمی و نێوخۆیی عێراق تێپەڕ دەبێت كە جێگای مەترسییە، بەتایبەتی كە عێراق وەكو دەوڵەتێكی فیدڕاڵی مامەڵە ناكات و زۆر لە مافە دەستووری و یاساییەكانی خەڵكی كوردستان پێشێل دەكات، ئەمەش بە مەبەستی لاوازكردنی قەوارەی هەرێم بووە. لەم بارودۆخەدا سەرۆك بارزانی وەكو مەرجەعی كورد بۆ ئاشتی و دەستەبەركردنی مافەكانی گەلی كوردستان ڕۆڵ و پێگەی دیار و لەبەرچاوی هەیە. گۆڤاری گوڵان لەسەر ئەم پرسە و بۆ تاوتوێكردنی چەند تەوەری دیكەی پەیوەندیدار دیمانەیەكی لەگەڵ دڵشاد میران سیاسەتمەدار و شرۆڤەكاری سیاسی ئەنجام دا.

 

 

بارزانی كۆكەرەوەی هەموو هێز و

ئایدیۆلۆژیا و پێكهاتەكانی هەر چوار پارچەی كوردستانە

دڵشاد میران، سیاسەتمەدار و شرۆڤەكاری سیاسی سەبارەت بە گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ڕووخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد و كەمبوونەوەی هەژموونی ئێران لە ناوچەكەدا وتی: «دوابەدوای ڕووداوەكانی ئەم دواییەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە لە ئاكامی شەڕی نێوان ئسرائیل و حەماس ڕووی دا و كۆمەڵێك سەركردەی گەورەی هێزە شیعەكان و حەماس كوژران و، ئاڵۆزی و ئاگری شەڕەكە زۆر وڵات و هێزی گرتەوە، كە دواجار ڕژێمەكەی بەشار ئەسەد و بەعسی ڕووخاند، كە حزبێكی لە گۆڕەپانی سیاسی نەك هەر تەنیا دوور خستەوە، بەڵكو لە ڕیشەوە هەڵیكێشا، ئەمەش هاوكات بوو لەگەڵ هەڵكشانی هەژموونی هێزە ئیسلامییە توندڕەوەكانی تەحریر شام كە زیاتر لە 25 گرووپی چەكداری توندڕۆی لەخۆی دەگرت، ئەمە وێڕای هەوڵەكانی ئیمڕاڵی و سەری بڵند و ڕۆڵی سەرۆك بارزانی بۆ ئاشتەوایی و پاراستنی كوردی هەر چوار پارچەی كوردستان، لە ئەگەری ئەو تێوەگلانەی ناو شەڕ و ئاڵۆزییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە. هەموو ئەم ڕووداو و گۆڕانكارییانە وادەكات، كورد لەبەردەم هەلێكی مێژووییدا بێت، ئەگەر بە لۆژیك و حیكمەتی ئاشتەوایی سەرۆك بارزانی مامەڵە بكات. بەتایبەتی دوای سەردانەكەی شاندی ئیمڕاڵی و مەزڵووم عەبدی بۆ لای سەرۆك بارزانی و پەیامی ئۆجەلان بۆ سەرۆك بارزانی ڕابەری كورد. لەم بارودۆخ و هەلومەرجە نێودەوڵەتی و ئیقلیمییەدا، كورد و وڵاتانی ناوچەكەش هەموویان پێویستیان بە لۆژیك و میانڕەویی سەرۆك بارزانی هەیە، بۆ ئەوەی كورد و نەتەوەكانی دیكە بە هاوشێوەی غەززە و لوبنان لەو شەڕە كاولكارییەوە تێوەنەگلێن، چونكە مێژوو سەلماندوویەتی ئەوەی بە ئاشتی بەدەست دەهێنرێت، زۆر زیاترە لەوەی كورد بەشەڕ بە دەستی دەهێنێت، بۆ ئەمەش سەرۆك بارزانی زۆر بە شارەزایی و پڕ لە ئەزموونەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم دۆخە هەستیارەدا دەكات، كە بێگومان بەدەر نییە لە ئاستەنگ و ئالنگاری لە بەردەم هەوڵەكانی، بەتایبەتی كە هێزگەلێكی زۆر هەن كە خێریان بۆ كورد ناوێت و شۆڤێنییانە مامەڵە لەگەڵ بارودۆخە هەستیارەكەدا دەكەن، هەروەكو چۆن لەناو كوردیشدا هێزی پۆپۆلیست و نەزان و كەم ئەزموونی زۆر هەیە كە لە ئاوی لێڵدا مەلە دەكەن و كاریان پشێوی و نانەوەی كێشە و گرفتە لە پێناو بەدەستهێنانی دەستكەوتێكی كاتی و شەخسی و حزبی. سەرۆك بارزانی خوازیارە كورد بەشدارییەكی ڕاستەقینەی لە حوكمڕانی و سیاسەت و ئابووریی پایتەختەكانی هەر چوار دەوڵەتی توركیا و سووریا و عێراق و ئێران هەبێت. بەڕێزیان عەرابی شەڕ و پشێوی و زیانگەیاندن بە كورد و نەتەوەكانی دیكە نییە. ڕێباز و عەقیدەی بارزان و مەلا مستەفا بارزانی بۆ ئەم ئەزموونە زۆر گرنگە كە بڕوای بە گفتوگۆ و دیالۆگ و هێوركردنەوەی دۆخەكان هەیە، لەم چوارچێوەیەشدا هاتنی شاندی ئیمڕاڵی بۆ سەری بڵند و چاوپێكەوتن و گفتوكۆكانیان لەگەڵ مەرجەعی كورد سەرۆك بارزانی، زۆر گرنگە بۆ چارەسەركردنی پرسی كورد بە شێوەیەكی ئاشتی و عەقڵانی، بەتایبەتی كە دۆخی كورد لە هەر چوارپارچەی كوردستان لەناو گێژاوی هەموو ئەم بەرژەوەندی و ململانێ نێودەوڵەتی و زلهێزانەی جیهان و ناوچەكەدا زۆر هەستیارە، بۆیە دەبێت یەكڕیزی و تەبایی بەرەی ناوخۆ بەهێز بكرێت، بەپێچەوانەوە زیانمەندی سەرەكی و گەورە هێزە كوردییەكانە».

بیروبۆچوونێكی نوێ بۆ سیاسەتی جیهانی دروست بووە

سەبارەت بەو گۆڕانكارییانەش كە لە ناوچەكەدا ڕوویان داوە و و لە وەڵامی ئەو پرسیارەشدا كە پێشهات و بێشبینییەكان بەرەو كوێ دەچن؟ میرانی ڕای وابوو: «ئەو گۆڕانكارییانە كەم نەبووە كە لە غەززە و بەیرووت و دیمەشق ڕوویان داوە، گۆڕانكارییەك بووە كە 50 ساڵە لەو ناوچەیەدا بەو شێوەیە ڕوویان نەداوە و لە چاوەڕوانی زۆر لە سیاسەتمەدار و شرۆڤەكار و چاودێری سیاسیشدا نەبووە. لەگەڵ هاتنی ترەمپ و ئیدارەی نوێی ئەمریكاش هەمووی وا دەكەن، بیر و بۆچوونێكی نوێ سەبارەت بە سیاسەتەكانی نوێی جیهان دروست بێت، بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، كە ئەم گۆڕانكارییانە عێراقیش لەخۆ دەگرێت، چونكە عێراق تا ئێستا لە هەژمووی ئێران خۆی دەرباز نەكردووە، تەنانەت سیاسەتێكی وا ناڕاست و تەندروست پیادە دەكات كە لە ڕووی ئابووری و سیاسییەوە جێی پێشوازیی نییە، بۆیە وا چاوەڕوان دەكرێت، ئیدارەی نوێی ئەمریكا ڕاستەوخۆ لە دوای هێوركردنەوە یان چارەسەركردنی پرسەكانی (ئیسرائیل و حەماس) و (ڕووسیا و ئۆكرانیا)، پرسی هەژموونی ئێران لەسەر عێراق یەكلا بكاتەوە و بیروبۆچوونی نوێ ڕوو لەم وڵاتە بكات».

ئەمریكا هەژموونی ئێران لە عێراق

كەم دەكاتەوە و چاكسازی لە سیستەمی بەناو دیموكراسیی عێراق دەكات

سەبارەت بەو گۆڕانكارییانەی كە ئەگەری هەیە لە عێراقدا ڕوو بدەن، دڵشاد میرانی ئاماژەی بەوە كرد «بارودۆخی عێراق و ئەو سیستەمە دیموكراتییەی كە لەدوای ڕووخانی سەدام حوسێن ئیدارەی ئەمریكا دروستی كردووە، بارودۆخێكی جیاواز بەم وڵاتە دەدات»، وتیشی: «سیستەمێكی فیدڕاڵی بۆ كورد لە چوارچێوەی قەوارەی هەرێمی كوردستان لەژێر چاودێری و پاراستنی ئەمریكادایە، ڕاستە بەپێی هەموو ئەو ڕەخنە و كەموكورتییانەی كە لەم فیدڕاڵییەتە دەگیرێت، بەڵام دواجار پرسی فیدڕاڵییەت و قەوارەی هەرێمی كوردستان بۆ ڕاگرتنی باڵانسی حوكمڕانیی زۆرینەی شیعە بۆ ئیدارەی نوێی ئەمریكا گرنگە، و ئیدارەی نوێی ئەمریكا نایانەوێت بە هاوشێوەی لوبنان و یەمەن و غەززە و سووریای جاران هەژموونی ئێران و بوونی میلیشیاتە نایاساییەكانی پاڵپشتیكراو لە لایەن ئێرانەوە لە عێراقیشدا هەبن، بەڵام بەو پێیەی تا ئاستێكی زۆر پرسی دارایی و ئابووری و سیادەی عێراق لەژێر چاودێریی ئەمریكادایە، تەنانەت لە چەندین فڕۆكەخانەی سەربازی هێزەكانی ئەمریكا لەم وڵاتەدان، بۆیە گۆڕانكارییەكان لە عێراق جیاواز دەبێت، بە ئاراستەی گۆڕانكاری، یان چاكسازیی لەم ڕژێمەی كە هەیە لە عێراقدا، بە ئاراستەیەكی وا لە هەژموونی ئێران دوور بكەونەوە و بە ئاراستەیەكی دیموكراتیی ڕاستەقینە هەنگاو بنێن. ئیدارەی نوێی ئەمریكا باش دەزانێت كە تێوەگلانەكانی هێزە شیعە باڵادەستەكان لە بابەتەكانی جێبەجێ نەكردنی گەمارۆی سەر ئێران و كڕینی غازی ئێرانی و ئاودیوكردنی دۆلاری ئەمریكی بۆ ئێران و گواستنەوەی چەك و تەقەمەنی و تەنانەت هێرشكردنە سەر هێزەكانی ئەمریكا و دامەزراوەكانی پیشەسازی و غاز لە هەرێمی كوردستان و هێرشكردنە سەر ئیسرائیل، هەمووی بە خواست و ویستی ئێران ئەنجام دراون، لەڕێگای ئەو هێزانەی كە ناوی خۆیان ناوە موقاوەمە، تەنانەت گوشارخستنە سەر پێكهاتەكانی سوننە و كورد و مەسیحی و ئێزدی و پێكهاتەكانی دیكە هەمووی لەپێناو ئەم ئەجیندەیە ئەنجام دەدرێت، بۆیە ئامانجی داهاتووی ترەمپ كەمكردنەوەی ئەزموونی میلیشیاتەكان دەبێت لە عێراق».

چاكسازیی لە بەڕێوەبردنی عێراق وەكو دەوڵەت

ترەمپ و ئیدارەی نوێی ئەمریكا زۆر جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە كە دەبێت عێراق وەكو دەوڵەتێكی فیدڕاڵی و هاوچەرخ مامەڵە بكات و لە میحوەری ئێران بێتە دەرەوە، لەم بارەیەوە میرانی وتی: «ئیدارەی نوێی ئەمریكا و ترەمپ لە پەیام و قسەكانیدا جددییە، ئەوان خوازیاری بوونی هیچ هێزێكی میلیشیاتی سەر بە ئێران نین و كۆنتڕۆڵی نەوت و داهات و سوپا و سیاسەتی ئەو هێزانە ڕەت دەكەنەوە لەناو جومگە سەرەكییەكانی دەوڵەتی عێراقدا. ئێران ئەم هێزانەی بە سەنگەری پێشەوەی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمریكا دادەنێت، بۆیە ئەمریكا دەیەوێت بە هاوشێوەی غەززە و فەڵەستین و لوبنان و سووریا و ناوچەكە لەو هێزانەی كە ناویان دەبەن دەستدرێژییەكانی ئێران لە عێراقیش نەمێنێت. بۆیە من پێم وایە هەر لە ئەمساڵدا فشارە ئابوورییەكان لەپێناو كۆنتڕۆڵكردن و هەڵگرتنی هەژموونی ئێران دەبێت لە عێراقدا، بێگومان هێزە میلیشیاتەكانیش كاردانەوەیان دەبێت، بەڵام ئەگەر كاردانەوەكەیان بە لۆژیكی عەقڵ و مەنتیق بێت، پێكدادانەكان بەو شێوە مەترسییە نابێت و دۆخەكە تێپەڕ دەبێت، بەڵام دواجار هەر بە لاوازیی هەژموونی ئەو هێزانەی سەر بە ئێران تەواو دەبێت.

نەخشە ڕێگایەكی ڕوون بۆ داهاتووی كورد لە سووریا دیار نییە

لەگەڵ ئەم گۆڕانكارییانە كەچی هێزێكی توندڕەوی ئیسلامی وەكو ئەوەی لە سووریا ڕووی دا، جڵەوی دەسەڵاتیان لەدەستە. ئایا ئەمە تا چەند جێگای مەترسییە بۆ كوردەكان بەتایبەتی كوردەكانی ڕۆژئاوا؟ لەم بارەیەوە دڵشاد میرانی وتی: «نابێت ئەوە پشتگوێ بخەین كە ئەم هێزەی ناوی (تەحریر شام)ـە و 25 گرووپی چەكداریی توندڕەو لەخۆ دەگرێت، جیاوازە لەوەی كاتێك ئۆپۆزسیۆنی بەشار ئەسەد بووە، لە ئێستادا گۆڕانكاریی لە ئایدیۆلۆژیا و بیروباوەڕ و بۆچوونەكانی دەبینرێت، بەڵام ئەمە بە شەو و ڕۆژێك ڕوو نادات و كارێكی وا ئاسان نییە، ئەمانیش لەژێر هەژموونی توركیا و فكرەی توندوتیژیی ئیسلامی وا بە ئاسانی دەربازیان نابێت، هەر بۆیە ئەو گۆڕانكارییە گەورە و خێرایەی ئەحمەد شەرع نابینین، بەتایبەتی لە بەشداریی كورد لە حكومەتی دیمەشق و جێگیركردنی مافەكانی كورد لەو وڵاتە و دەستكردن بە نووسینەوەی دەستوور و فراوانكرنی دیموكراسیدا، دەبووایە پێش ئەوەی داوای دانانی چەكی لە كورد بكردایە، هەنگاوی بەرەو كۆنگرەیەكی نیشتمانی بنایە و ئاراستەی سووریای تێدا دیاری بكرایە، تەنانەت هێرشەكانی سوپای نیشتمانیی سووریا و دەستتێوەردانی توركیای لەو وڵاتە ڕابگرتایە و دەبوو سنوورێكی بۆ دابنێت، هەر هیچ نەبێت، هەوڵێكی بدایە، خۆ لەلایەكی دیكەوە (قەسەد و هەسەدە)ش بە مەنتیقی و لۆژیكانە مامەڵە ناكەن و هەژموون و بوونی چەكدارانی پەكەكە كە وەكو هێزێكی نامەرغووبە لەلای توركیا و هێزە ئیسلامییەكان و تەنانەت پارتی دیموكراتی كوردستانیش، پەكەكە زیانی گەورەی بە ئەزموون و داهاتووی كورد لە ڕۆژئاوا گەیاندووە، كە نەخشە ڕێگایەكی ڕوون لای ئەم هێزانە بۆ داهاتووی كورد لە سووریا نییە، تەنیا ئەوە نەبێت پشتی بە هێزەكانی ئەمریكا بەستووە كە دیدگای ئەوانیش بەپێی ئیدارەیەكی نوێیە كە بەرژەوەندیی وڵاتەكەیان لەپێش هەموو ئایدیۆلۆژیا و سیاسەت و ئاراستەیەكەوەیە. بۆیە (مەزڵووم عەبدی)یش ئەم مەترسییەی نەشاردووەتەوە و كاتێك سەردانی سەرۆك مسعود بارزانی كرد، ئەم سەردانەش هەروا لەخۆڕا نەهاتووە و بە ویست و ئاگاداریی ئەمریكا هەموو ئەم بابەتانە وتووێژی لەسەر كراوە. تێگەیشتنێكی هاوبەش بۆ سەركەوتنی پرۆسەی ئاشتی و پێكەوەژیان و یەكڕیزی لە كوردستانی ڕۆژئاوا خەریكە لەدایك دەبێت كە هاوكاتە لەگەڵ سەردانی شاندی ئیمڕاڵی بۆ لای سەرۆك بارزانی كە هەمووی كۆمەڵە خاڵێكی ئیجابیی نەتەوەیی و گەشبینییە.