هونەر و دەروون

پەیوەندیی مرۆڤ بە فۆڕمەوە، گواستنەوەی هەستی ئیستاتیكی لە فۆڕمەوە بۆ بینین، پێگەی سەرەكیی كارەكانی ئەم هونەرمەندەیە. ئەو دەیەوێت لە ڕێگەی بینین و بزواندنی هەستەكانەوە، بینەر وا لێ بكات كە باوەڕ بە پانتاییەكی ئیستاتیكی بهێنێت لە بەرهەمە هونەرییەكانیدا. ئەمەش بۆ خۆی ئامانجێكی بەهێزی هونەرە كە بتوانێت پەرچەكرداری بینین بگۆڕێت بۆ دیدەنی ئیستاتیكی و، لەوێڕا دەربڕین و گوزارشتەكانی ببەخشێت وەك ئایدیای دیاریكراو لە هونەردا.

مالمیمە پێی وایە كاری ئەبستراكت زووتر دەگاتە هەستەكانی مرۆڤ، چونكە لەو كاتەدا بینەر ئەركی ئاسانتر دەبێت، تەنیا چاو بەخشەری ئەو ڕەهەندە ئیستاتیكییانەن كە دەیانگەیەنن بە هەستی مرۆڤ. كەمێك دووركەوتنەوە لە ئایدیا و دەربڕین كارەكە ساكارتر دەخاتە بەردەمی بینەرەكانی.

لە كارەكانی ئەم هونەرمەندەدا هێڵ بارستاییەكی بایەخدارترە لە ڕەنگ، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەو لە میانەی گوێگرتن لە تۆنی مۆسیقا، هێڵ بەرجەستە دەكات، دواتر ڕەنگ دادەنێت. ئەم حاڵەتەش هیچ لە توانای كەم ناكاتەوە، لە كاتێكدا لە هەندێ كاری ئەبستراكتیدا هێزی ڕەنگ پەراوێز نەخراوە و پانتای تەواوی تابلۆكانی كەوتووەتە بەر دەسەڵاتی ڕەنگ.

ئەم تایبەتمەندییە نەگەڕانەوەیە بۆ شێوەی بینراو كە چاو پێی ڕاهاتبێت، و گەڕانەوەیە بۆ ئەو لێكەوتە دەروونی و هەستەوەرانەی كە لە قووڵییەكانی مرۆڤەوە بە ڕەهایی سەر هەڵدەدەن، سەرباری خستنەسەر و تەوزیفكردنی ئەو كەش و واقیعەی كە هونەرمەند تێیدا گوزەر دەكات، بۆ ئەوەی بگەینە فۆڕمێكی تاڕادەی بەریەككەوتنی چەمكگەریی، یان خستنە ڕووی فۆڕمی مەدرووس بۆ پانتایی بینراو، واتە كاردانەوەی هەستەوەری و دەروونی یەكانگیر دەبێ لەگەڵ كەشی ژیان و دەوروبەر و واقیعدا و هەموویان لە بۆتەی مانایەكی ئەبستراكتڤدا ئیستاتیكایەك دەخولقێنن، كە چاو شادومانیی پێ دەگات و دەروونی بینەر دەگاتە ئەو بایەخە چەمكگەرییە قووڵەی كە لە فۆڕمی كارێكی هونەریی داماڵراودا، بەر دیدەی دەكەوێت، بێگومان ئەمەش لە خۆیدا جۆرێكە لە كامڵبوون و هەڵێنجانی توانای هونەری لە ئەزموونی زۆردا.

ئەم تایبەتمەندییە گرنگی خۆی هەیە و كار دەكات لەسەر هاوسەنگی لە نێوان هۆشیاری و عاتیفەی هونەرمەنددا، یان ڕوونتر، بەراوردكارییەكە لە نێوان ڕۆحی ئینسان و ڕێكخستنی جەوهەری شتەكاندا بۆ ڕەزامەندی وەرگرتنی ئیستاتیكی. هۆشیاریی زیهنی لە بەرهەمی هونەرییدا كار دەكات بۆ ڕێكخستن و دابەشكردن و سیستەماتیككردنی شێوە و درووستكردنی پەیوەندی هۆمەشندانە لە نێوان جەوهەری بابەت و فۆڕمی بابەتەكە، كە ئەویش بریتییە لە دەرخستەی ئەزموون و ماتریاڵی بەكاربەر لە كارە هونەرییەكەدا، بەڵام هەستیاریی ڕۆحی كار دەكات لەسەر ئەو هەڵچوون و تەڤگەرانەی كە مرۆڤ لە دەروونیدا سەرهەڵدەدات و، لە شوێنێكدا پێویستی بە پەخشكردن دەبێت، كە فۆڕمی كارەكەیە بەبێ گوێدان بە جۆری ماتریاڵ و ئەندازەی پانتایی، بەڵام هۆشیاریی ڕێكخەر فریای دەكەوێت و ناهێڵێت بەهاكانی پێكهاتەی ئیستاتیكی و تا ڕادەیەك دەربڕینەكانیشی لەدەست بدات.

لە هەندێ كاتدا ئەم جۆرە ئەبستراكتە بە ئەبستراكتی میوزیكی ناو دەبرێت، چونكە ڕاستەوخۆ جۆرێك لە ئاواز و میلۆدیی ڕەنگی بۆ بینین و هەستەوەرە جوانبینییەكانی تەماشاكار دەخولقێنێت، ئەمەش بەشێكە لە توانستی ئیستاتیكی بۆ كارەكە بە جیا لە هێزی دەربڕینی حیسی بۆ كەسی تەماشاكار. هەندێ جاریش وەك هونەری پەڵەی ڕەنگی دەبینرێت، چونكە كار دەكات بۆ نمایشی گوزارشتێك لە ڕێگەی پەڵەی ڕەنگی و سنووری هێڵ و بارستاییەكانی لە كارەكەدا. ماتریاڵ و كەرەستەی بەكارهاتوو بایەخی زۆری هەیە لە تێكڕای فۆڕمی پیشاندراودا، چونكە هیچ مەرج نییە هونەرمەند دەستی بەسرتابێت لە بەكارهێنانی ماتریاڵی باوی هونەردا، بەڵكوو ئازادییەكی ڕەهای هەیە لە بەكارهێنانی هەر شتێك بۆ فۆڕمی كارەكەی، ئەوەی چەند زیاتر لە خزمەتی كارە هونەرییەكەیدا بێت. چالاكییە نەستییەكان، یان بڵێی چالاكیی لاشعوری هونەرمەند سنووری بەهێزی دەربڕینەكانە و، كارلێككاریی ئەو نەستەشە كە دەگاتە هەمان چالایكی شعوری بۆ بینەر و، لەوێڕا كە تەفسیر جیاواز و تەئویلی دەربڕینەكانی كارەكە شیتەڵ دەبێتەوە، خۆی دەرباز دەكات لە چاودێرییە هۆشیارییە سنوودارەكانی كە دادەتاشرێت بۆ كارەكە.