بەدیجیتاڵیكردنی خزمەتگوزارییەكان و سوودوەرگرتن لە ئۆنڵاین بۆ بەڕێوەچوونی مامەڵەكان و كردنەوەی «هەژماری من» گرنگیی خۆی هەیە بۆ گەیشتن بە كاروانی پێشكەوتنی وڵاتان، كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش بۆ باشكردنی ئەدای دامەزراوەكانی و خێرا بەڕێوەچوونی مامەڵەكانی هاووڵاتیان لەم بوارەدا هەنگاوی گرنگی ناوە. گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ مامۆستا سۆران عەبدوڵڵا شارەزا و پسپۆڕی بواری دارایی و بانك لە كۆلێژی بەڕێوەبردن و ئابووریی زانكۆی سەڵاحەدین ساز دا، لێرەدا دەقی وەڵامەكانی بڵاو دەكەینەوە.

 

 

* سەرەتا وەك شارەزایەكی بواری كارگێڕی و دارایی و كەسێكی ئەكادیمی دەكرێت بزانین لە كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا لە بواری كارگێڕیی گشتی و گرنگیدان بە پێشخستنی كەرتی كارگێڕی و ئابووری و پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییەكان تا چ ڕاددەیەك هەنگاوەكانی گرنگ بووە؟

- لە كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە پاڵپشتیی سەرۆك بارزانی و ویست و ئیرادەی مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان هەنگاوی گەورە و ستراتیژی نراون، ئەمە وێڕای ئاستەنگ و بەربەستی سیاسی و ئابووری و قەیرانی دارایی و پەتای جیهانیی ڤایرۆسی كۆرۆنا و وشكەساڵی و نەیارانی چاكسازی. لەم كابینەیەدا چاكسازی لە سێكتەری كارگێڕی و ئابووری ئەنجام درا و هەنگاو بۆ فرەچەشنكردنی ئابووری نراوە، لەمەش گرنگتر وێڕای هەموو ئەو قەیرانانە توانرا مووچە لەكاتی خۆیدا دابەش بكرێت و، پەنا بۆ قەرزی دەرەكی نەبرێت، چەندین ملیار دۆلار قەرزیش درایەوە. ئەمە لە كاتێكدا كابینەكەی مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەت لە ناوخۆی كوردستان و لە عێراق و ناوچەكەدا نەیاری زۆر بوون، ئەوان دژی كەسایەتیی سەرۆكی حكومەت نەبوون، بەڵكو دژی پێگەیاندن و دەركەوتنی حوكمڕانیەكی بەهێز بوون، كە جێگای ئەو مشەخۆرو كەسە گەندەڵكارانەی تێدا نابێتەوە. بۆیە بە هەموو پێوەرەكان لە ڕووی بەرەوپێشچوونی كەرتەكانی كارگێڕی و ئابووری و بازرگانی و كەمكردنەوەی خەرجییە ناپێویستەكان و بەرزكردنەوەی داهاتی ناوخۆ گۆڕانكاری كراوە، تەنانەت لەكاتی دژایەتیكردنی هەناردەكردنی نەوت بۆ ئەوەی ئازاری مووچەخۆران و خەڵكی بەشمەینەتی كوردستان بدرێت، سەرۆكی حكومەت دەرگای دیكەی كردەوە و هەنگاوی بەرەو ڕێككەوتنە ستراتیژییە گەورەكە نا لەگەڵ عێراق و لە ناو بودجەدا زامنی مووچە و شایستە داراییەكانی كوردستان دەكات، بۆیە تا ئیرادەی سەرۆكی حكومەت هەبێت و كەسانی دڵسۆز و نیشتمانپەروەر پاڵپشتی بكەن، قەوارەی هەرێمی كوردستان بەهێزتر دەبێت و سەقامگیری و ئارامی بۆ خەڵكی دابین دەكرێت.

* لە چەند وتارێكدا ئاماژەت بە گرنگیی «هەژماری من» كردووە، ئایا تا چەند ئەم هەنگاوە بۆ بەدیجیتاڵیكردنی سیستەمی بانكی و پێشخستنی خزمەتگوزارییەكان گرنگە؟

- «هەژماری من» زنجیرەیەك چاكسازی و هەنگاوی گەورەی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانە بۆ چارەسەركردنی قەرەباڵغیی بانكەكان و كۆتاییهاتن بە مامەڵە نەختینەیی و سوودوەرگرتن لە مامەڵەی دیجیتاڵی لە 38 خزمەتگوزاریی بانكی، ئەم هەنگاوە لە سەرەتادا بۆ 810 فەرمانبەری نەخۆشخانەی لەدایكبوون لە هەولێر كرایەوە و دواتر سەرجەم فەرمانبەرانی دامودەزگاكانی حكومەت دەگرێتەوە، ناكرێت لە جیهانی دەرەوە هاووڵاتیان بە ڤیزا كارت مامەڵە بكەن و، لێرەش هەر بەشێوازە تەقلیدییەكە، سەرۆكی حكومەت خەمخۆری ئەوەیە لێرەش بە هاوشێوەی وڵاتانی جیهان و ناوچەكە و دراوسێ خەڵكی بە كارت مامەڵە بكەن و، بانكەكانیشمان لەو چەقبەستووییەی مامەڵەی كلاسیكی دەرباز بكات. خزمەتگوزاریی دیجیتاڵی بە شێوەیەكی زۆر خێرا مامەڵەی هاووڵاتیان بەرەو پێشەوە دەبات و بێ ڕۆتین و گرفت سوود لە خزمەتگوزارییەكان و پێدانی ڕسومات و سوودەكانی دیكەی خزمەتگوزاریی بانكی وەردەگرن، ئەمەش سەرەتای ڕێگایە بۆ بووژانەوەی كەرتی بانكی و بەئەلكترۆنیكردنی بانكەكانمان كە لە دونیای دەرەوە و هەنگاوی پراكتیكیشی بۆ نراوە، بۆیە بمانەوێت و نەمانەوێت، دەبێت پاڵپشتیی ئەو هەنگاوە بین و جێبەجێی بكەین.

* پێت وانییە ئەم هەنگاوەی بەدیجیتاڵیكردنی خزمەتگوزارییەكان و پێشخستنی سیستەمی بانكی و هەژماری من پێویستی بە یەكەی ئیدارە و فەرمانبەری بەتوانا و شارەزا هەیە، بە واتایەكی دیكە ئایا ئەمە پێویستی بە پەرەپێدانی مرۆیی نییە؟

- من بە قوتابییەكانی قۆناغی چوارەمی بەشی دارایی و بانكیم وتووە، خۆتان بۆ بەكارهێنانی كارت و ڤیزاكارت ئامادە بكەن، بانكەكان خزمەتگوزارییەكانیان زیاد دەكەن و پێویستیان بە كارمەندی لێهاتوو و شارەزا دەبێت و، هەلی كار بۆ دەرچووانی دارایی و بانك زیاد دەبێت، چەند خەڵكی شارەزا زیاد بێت و خزمەتگوزارییەكانی بانكی ڕوو لە زیادبوون بكات، زیاتر پێویستیمان بە كادیر و فەرمانبەرانی شارەزای بانكی و دارایی دەبێت، واتا لێرەدا مەرج نییە تەكنەلۆژیا هەلی كار كەم بكاتەوە، بەڵكو هەلی كاری نوێیش دابین دەكات، تەنانەت لە مەودایەكی دووردا گرفتی سیولەش چارەسەر دەبێت، كە ئێستا ناوبەناو لە ناوچەیەكی جوگرافیای كوردستان دروست دەبێت، بۆ نموونە كاتێك حكومەت نزیكەی 925 ملیار دیناری بۆ مووچە پێویستە، لە كاتی جێبەجێكردنی ئەو پڕۆژەیە گرفتەكە نامێنێت، چونكە فەرمانبەر دڵنیایە بڕە مووچەیەكی لەناو كارتەكە هەیە و لە ڕووی سایكۆلۆژیاوەش نایەوێت ڕەسیدی كارتەكەی بەتاڵ بێت، لە ئێستادا كێشەی سیولەی نەختینەیمان هەیە، ئەوەتا لە عێراق لە كۆی 96 تریلیۆن چاپی دیناری عێراقی 70 تریلیۆنی بە شێوەی پاشەكەوتی بەكارنەهاتوو لەناو ماڵ و لە بەردەستی خەڵكدایە و لە سووڕی دارایی و جووڵەی كڕین و فرۆشتندا نییە، لەلایەكی دیكەوە پاشەكەوت و كەمبوونەوەی خەرجی كەمالیات و زیادە مەسرەفی كەم دەبێتەوە، چونكە كاتێك هەموو مووچەكەت لە بەردەستدایە لە ڕووی سایكۆلۆژیاوە حەزت لە زیاد مەسرەفییە، بە پێچەوانەوە كاتێك كارتت پێ دەبێت، حەز دەكەیت ڕەسیدی كەم نەبێتەوە و بەپێچەوانەوە زیاد بێت. لەلایەكی دیكەوە ئەو 117 بانكە حكوومی و ئەهلییەی لە كوردستاندا هەن، ڕۆڵێكی ئەوتۆیان نییە، ئەوەتا سەرمایەدار هەیە تەنیا بۆ بەڕێكردنی كاروباری خۆی بانكی داناوە، بەڵام لە كاتی بەدیجیتاڵیكردنی بانكەكان و بەكارهێنانی كارت هان دەدرێن ڕوو لە پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی بانكی و قەرز و بەشداریكردن بكەن لە پرۆسەی وەبەرهێنان و گەشەكردندا، چونكە سیولەی نەختینەییان دەبێت و تەنانەت لەنێوان بانكەكاندا كێبڕكێ لەسەر بەكارهێنانی كارتەكانیان دروست دەبێت، ئەمەش لە بەرژەوەندیی خەڵكیدا دەبێت. قۆناغی داهاتوو حكومەت لە وەزارەت و دامەزراوەكانی و لە شوێنە گشتییەكان و لە ناو بانكەكان و لە كۆتاییشدا خەڵكی كاسب لە مۆڵ و شوێنە گشتییەكان ئامێری «ITM» دادەنێن و وردە وردە ڕێژەی ئەم ئامێرە زیاد دەبێت و مامەڵەكان دەبێتە كارت، ئێمەش لە زانكۆی سەڵاحەدین پاڵپشتیی ئەو پرۆسە گرنگە دەكەین .

* سەرەتای قسەكانت باسی گرنگیی ئەو ڕێككەوتنەی نێوان هەر دوو حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراقی فیدڕاڵت كرد، بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەكردنی نەوتی هەرێم لە ڕێگەی سۆمۆوە، وەكو پسپۆڕێكی دارایی و نەختینەیی چۆن لەم هەنگاوە دەڕوانیت؟

- ڕێككەوتنی نێوان هەر دوو حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراقی فیدڕاڵ بۆ هەناردەكردنی نەوتی هەرێم پێش هەموو شتێك مۆركێكی یاسایی بەدەرهێنان و فرۆشتنی نەوتی هەرێمی كوردستان دەدات، زامنی پشكی هەرێمی كوردستانیشە لە بودجەی گشتیی عێراق و ڕەوانەوەی ئەو گرێ كوێرەیەی گرفت و كێشەكانی چەند ساڵەی نێوان هەر دوو حكومەتە، خۆ ئەگەر ئیرادەی خێرخوازان و هەوڵ و ماندووبوونی سەرۆك بارزانی نەبووایە، هەرگیز نەدەتوانرا بەسەر ئەو هەموو ئاستەنگ و نەیار و دوژمن و گەندەڵكارانەدا سەر بكەوین كە دژی نزیكبوونەوە و ڕێكخستنەوەی سامان و دارایی هەرێمی كوردستان و عێراقن. تا ئیرادەی خێر و نییەت و دڵسۆزیی هەر دوو سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی و محەمەد شیاع سوودانی و پاڵپشتیی ئەمریكی و دەرەكی بۆ ڕێككەوتنەكە هەبێت، ناتوانرێت زیان بە ڕێككەوتنەكە بگەیەندرێت، یان ئاستەنگ و گرفت لە بەردەم جێبەجێكردنی دابنرێت. ڕێككەوتنەكە كۆنكرێتییە و دەستكەوتێكی گەورەی كابینەكە بوو، ئەمجارە گلەیی و ڕەخنەی ئەوانەش نەما كە باسی ناشەفافییەتی نەوتیان دەكرد، لە لایەكی دیكەوە زامنی هاتنی مووچە و بڕە پارەیەكی زۆرە، چیتر مافیای دەستبەسەرگرتنی كێڵگەی نەوت و دەستبردن بۆ سامان و داهاتی ناوخۆ نامێنێت كە یەكێكە لەگەورەترین ئاستەنگەكانی بەردەم چاكسازی و ڕاستكردنەوەی ڕێڕەوی ئابووری و جێبەجێكردنی هێڵە گشتییەكانی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانە.

* یەكێك لە مەرجەكانی بووژانەوەی سێكتەرە ئابوورییەكان سەقامگیریی سیاسی و ئارامیی ناوخۆیە، بەداخەوە لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردنەكان حزبەكان ململانێكانیان لەسەر حیسابی بەرژەوەندیی ئابووری و هێرشكردنە بۆ سەر دامەزراوەكانی حكومەت و خودی سەرۆك وەزیران، ئایا چی بكرێت بۆ ئەوەی ئەم ململانێ ناسرووشتی و ناعەقڵانییە كە زیان بە بەرژەوەندیی گشتی دەگەیەنێت، بوەستێنرێت؟

- بەردەوام حزبە سیاسییەكان ململانێ و ناكۆكییەكانی خۆیان لەسەر حیسابی حكومەت و بەرژەوەندیی گشتی خەڵك یەكلا كردووەتەوە، تەنانەت ویستیان نییە قەوارەی هەرێم بەهێز بێت و حكومەت بەردەوامی بە خزمەتگوزارییەكانی بدات، بەڵگەش بۆ ئەمە چەندین جار داوا لە حكومەت كراوە پشكی هەرێم و ئەو 200 ملیار دینارەی پێشتر دەدرا نەنێردرێت، خۆ ئەم حاڵەتە لە عێراقیشدا هەیە و، بەردەوام دژایەتیی هەنگاوەكانی حكومەتەكەی محەمەد شیاع سوودانی دەكرێت. بۆ نموونە پێشتر چەندین لایەنی سیاسی دەیانگوت، بۆچی نەوت تەسلیمی بەغدا ناكرێتەوە، كەچی كاتێك لە دانوستانێكی سەركەوتوودا نەك نەوتمان تەسلیم نەكرد، بەڵكو زامنی هەناردەكردنەوەی نەوت و هاتنی پارەی نەوت و پشكی هەرێمی كوردستانیشمان كرد، كەچی دوای ئەم ڕێككەوتنە هەوڵیان دەدا لە بایەخی ڕێككەوتنەكە كەم بكەنەوە و خۆڵ بكەنە چاوی خەڵكەوە. خۆشبەختانە ئەمڕۆ لە هەموو كات زیاتر گەل هوشیارە و چیتر دەزانن چ سەركردەیەك و چ پارتێكی سیاسی بەرپرسیارێتی لەئەستۆ دەگرێت و خەمخۆرە و بە كردەوە كار بۆ چارەسەرەكان دەكات. ئەمڕۆ دەستكەوت و پاراستنی ئارامی و ئەمنییەتی خەڵكی و بەدەستهێنانی هەلی كار و خۆشگوزەرانی بە دەوڵەتمەدار و سەركردەی گەورە دەكرێت، هاووڵاتی زۆر باش تێگەیشتووە حكومەتی هەرێمی كوردستان خەمخۆری ڕاستەقینەی مووچەخۆران و باشكردنی باروگوزەرانی خەڵكە، تا ئەم كابینەیە و بەرنامەكەی هەبێت، خەڵكی ئارامە و قەبارەی هەرێم بەهێزتر دەبێت.