هێمن هەورامی: مانای عێراقیبوون بەرەو نەمان دەچێت
لەلایەن ئاژانسی ریانۆڤۆستی فەرمیی ڕووسیا، كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیی بەرفراوان بۆ (هێمن هەورامی) ئەندامی سەركردایەتی و بەرپرسی مەكتەبی پەیوەندییەكانی دەرەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان بەسترا.
(هەورامی) لە میانەی كۆنگرەكەدا كە ژمارەیەكی بەرفراوانی رۆژنامەنووسی ڕووسیایی و نوێنەری چەندین مێدیا تێیدا ئامادە بوون، دواهەڵوێستی باشووری وڵاتی لەسەر پرسی ریفراندۆم و پەیوەندیی نێوان هەولێر و بەغدا و پەیوەندیی نێوان هەرێمی كوردستان و رووسیا و قارەمانییەتیی هێزی پێشمەرگە و پرسی لەناوبردنی تیرۆریستانی داعش و، بە گشتی ئەو بیۆگرافیایەی كە ناوچەكەی تێكەوتووە، خستە بەر باس و گفتووگۆوە. (هەورامی) بەم شێوەیەی خۆارەوە تیشكی خستە سەر كۆی پرسەكان:
سەرەتا لەسەر پرسی تیرۆر لە ناوچەكەدا قسە دەكەم، كە لە ئەمڕۆدا بەشێكی زۆری پرسە سیاسی و سەربازییەكانی گرتووەتەوە، ڕوانگەی ئێمە لەو بارەیەوە بەم شێوەیەیە كە دەمانەوێت ئەو ناوچانە كۆنتڕۆڵ بكەینەوە كە لە ژێردەستی تیرۆریستانی داعشدان، ئەمە گورزێكی كوشندە دەبێت لەو رێكخراوە تیرۆریستییە. ئەمە ستراتیژییەتی هەرێمی كوردستانە بۆ ئەوەی تەواوی داعش بەپێی پلانێكی تۆكمە لەناو ببرێت و ناوچەكان بگەڕێنرێنەوە باری ئاسایی خۆیان. ئێمە زیاتر لە 1600 شەهیدمان لە ریزەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان بەرامبەر داعش هەیە، هەروەها زیاتر لە 400 لەو شەهیدانە فەرماندەی گەورەی نێو هێزی پێشمەرگەی كوردستان بوون، بەپێی ئەو زانیاریانەی كە لە بەردەستی ئێمە و هێزی هاوپەیماناندا هەن، زیاتر لە 24 هەزار داعش لە بەرامبەر هێرشەكانی پێشمەرگەدا كوژراون، بە تایبەتی لە 2 ساڵی ڕابردوودا، ئەمانە هەمووی لەسەر دەستی پێشمەرگە كراون. بە لای كەمەوە 2000 لەو تیرۆریستانەی كە كوژراون لە باشووری ڕووسیا و ئەو ناوچانەوە هاتوون، ئەگەر ئەمانە نەهاتبانایە ناو داعش و لەسەر دەستی هێزی پێشمەرگەی كوردستان نەكوژرابان، دەبێت پێشبینی ئەوە بكەین كە ئایا ئەو دوو هەزار كەسەی كە هەڵگری فكرەی داعشیزمن لە رووسیا مابانەوە، چی رووی دەدا؟ بۆیە زۆر پێویستە هەماهەنگی ئاساییشی لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا بەهێز بكەن، هەروەها لە رووی ئابووری و سیاسییشەوە، چونكە هەرێمی كوردستان ستراتیژییەتێكی بەهێزی هەیە و پاڵپشتی تەواوی ئەو هێزانە دەكەین كە شەڕ دژی داعش دەكەن، هەر كاتێك پێمان بكرێت و لە هەر شوێنێك بێت هاوكار و پاڵپشتیان دەبین بۆ سڕینەوەی تیرۆر، لە بەرانبەریشدا ئێمە پێشوازی لە هەموو هاوكارییەك دەكەین كە لە هەر وڵاتێكەوە پێمان بگات، چونكە ئێمە پێمان وایە ئامانجی سەرەكیی ناوچەكە و تەنانەت نێودەوڵەتییشە، ئەمە شەڕێكە شەڕی دژی داعشە، كە جیهانی گیرۆدە كردووە، بۆیە پێویستە ئەمە ئامانجی سەرەكیی هەموومان بێت، چونكە لەو باوەڕەدا نیم هیچ وڵاتێكی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەڕەشەی داعشی لەسەر نەبێت، بۆیە پێویستە شەری داعش وەك شەڕێكی جیۆپۆلۆتیكی سەیر بكرێت، ئەمەیش لەو هەڕەشەوە دێت كە داعش بۆ سەر جیهان هەیەتی.
ئێمە لە هەرێمی كوردستانی عێراق پێمان وایە، داعش زۆر نزیك بووەتەوە لە كۆتایی بە تایبەتی كە هێزی پێشمەرگەی كوردستان توانی 24 هەزار كیلۆمەتری دووجا كۆنترۆڵ بكاتەوە، ئەوە نزیكەی ساڵێكە داعش نەیوانیوە هیچ هێرشێكی گەورە ئەنجام بدات بەرامبەر پێشمەرگە، ڕاستە شەڕی لابەلا هەیە، بەڵام داعش ئەو توانایەی لە دەست داوە كە بتوانێت هێرشی گەورە بۆ سەر پێشمەرگە ئەنجام بدات، لە هەمان كاتدا ئەمە كۆتایی داعش ناسەلمێنێت، پێمان وایە گرتنەوەی مووسڵی پایتەختی خەلافەتەكەی داعش، گورزێكی گەورە دەبێت بۆ لەناوبردنی داعش، بەڵام دەبێت ئەوەیش بزانین كە مووسڵیش بگرینەوە داعش هەر دەمێنێت، دەبێت ئەوەیش بزانین كە شەڕی گرتنەوەی مووسڵ ئاسان نابێت، چونكە مووسڵ وەك رەمادی و تكریت و حەلەب نییە، بەڵكە مووسڵ شارێكە چەند مولیۆنییە و چەندین پێكهاتە و ئایینی جیاوازی لێیە، بۆیە دەبێت ئەمانە لەبەر چاو بگیرێن و پێش دەستپێكی گرتنەوەی مووسڵ، دەبێت رێكەوتنێكی سیاسی بۆ دوای گرتنەوەی مووسڵ واژۆ بكرێت، بە تایبەتی كامە هێز بەشداری لە شەڕی ئازادكردنەوەی مووسڵدا دەكەن، بەداخەوە تا ئێستا هیچ پلانێكی گەورە نییە بۆ ئازادكردنەوەی مووسڵ، چونكە هیچ رێككەوتنێك لە نێوان هێزەكاندا نییە بۆ ئەوەی دەست بكرێت بە ئازادكردنەوەی مووسڵ، ئێمە پێمان وایە دەبێت رێككەوتن لەنێوان هێزە شیعی و سونییەكان و سوپای عێراقدا هەبێت بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتییەوە. بەڵام تا بە ئێستا دەگات ئەم رێككەوتنە سیاسییە نییە، ئێمە وەك كورد هەموو كات ئامادەی ڕێككەوتنین بۆ ئەم مەسەلەیە، هەروەها هێزی پێشمەرگە دەتوانێت لە هەفتەیەكدا خۆی رێك بخات بۆ شەڕی مووسڵ، بەڵام بە داخەوە ئامادەكاری جیددی نابینین لەلایەن لایەنەكانی دیكەی عێراقەوە. لێرەدا پێویستە هەندێك پرسی گرینگ بخەینە ڕوو، هەرێمی كوردستان قبووڵ ناكات هیچ هێزێكی دەرەكی لەنێو عێراقدا شەڕی داعش بكات، هەموو ئەو دەنگۆیانەیش ڕەت دەكەینەوە كە باس لە دەستێوەردانی هێزی توركیا و ئێران دەكەن. ئەمەیش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە عێراقییەكان هیچ رێككەوتنێكیان نییە، بۆ رێگەگرتن لە دەستێوەردانی ئەو وڵاتانە، ڕاستە ئێمە پاڵپشتی و دەستخۆشی لە هەموو ئەو هێزانە دەكەین كە دژی داعش دەجەنگن، بەڵام پرسی ئازادكردنەوەی مووسڵ جودایە، پێویستە ئەو هێزە سونییانە بجنەوە ناوشارەكە بە هۆی تایبەتمەندیی شارەكەوە. كێشەیەكی دیكە كە لە پێشماندایە، پەیوەندیی نێوان هەولێر و بەغدایە، لێرەدا دەبێت زۆر ڕاستگۆیانە بدوێم، ئێمە لە هەرێمی كوردستان گەییشتوینەتە ئەو بڕوایە، ئەمەیش لەو ئەزموونەوە دێت كە لە دوو قۆناغی جیاوازدا هەمان بووە لەگەڵ بەغدا، قۆناغی یەكەم لە ساڵی 1920 تا ساڵی 2003 قوناغی دووەمیش لە 2003 تا ئێستا بەردەوامە، لە قۆناغی یەكەمدا كورد پێی وابوو پێكهاتەیەكی سەرەكییە لە عێراق و پێویست بوو ئێمە هاوبەش بین لە دەستەڵاتی عێراقدا، بەڵام هیچ شتێكیان پێ نەداین جگە لە كیمیابارانكردنی هەڵەبجە و ئەنفال و جینۆساید و كوشتنی كوردانی فەیلی و وێرانكردنی نزیكەی 5000 گوندی كوردستانی، جگە لەمە، هیچ جۆرە بەشێكی ترمان نەبوو لە عێراقی دوای 1920، لە قۆناغی دووەمدا كە لە دوای 2003ـوەیە ئێمە هیوامان خواست كە عێراقێكی نوێ بێتە كایەوە، ئەمەیش لەسەر پێنج خاڵ بوو، (دەستوور ـ هاوبەشی ـ فیدراڵی ـ ڕاگرتنی هاوسەنگی ـ سازان). بەڵام ئەوەی كە ئێستا دەیبینین لە دوای 2003ـوە هیچ پەیوەستییەكیان نەبووە بە جێبەجێكردنی دەستووری عێراقییەوە، لێرەدا نامەوێت بچمە نێوەڕۆكی كێشەكان بە دەیان نموونە هەیە، هەروەها هیچ شەراكەتێكیش نابینین لە عێراقدا و فیدراڵیش وەك دەبینرێت شكستی بردووە، چونكە تا ئێستا ئەقڵییەتی مەركەزی لە بەغدا باوە، سەبارەت بە هاوبەشیش، شەش هەزار پۆست هەیە لە عێراقدا كە پێویست بوو لە نێوان شیعە و سوننە و كورد دابەش بكرێت، بەڵام دەبینین لە ئێستادا لە 80%ـی ئەم پۆستانە لە دەستی لایەنێكی دیاری كراودان، كوردەكان تەنیا 3%ـی پۆستەكانیان بەركەوتووە، لێرەدا هیچ هاوسەنگییەك نابینرێت. سەبارەت بە سوپای عێراق، لە ساڵی 2004 كە سوپا نوێكەی عێراق لە دایك بوو، كورد تەنیا 4% بەشداری ئەو سوپایە بوو و ئێستایش 1%ـمان ماوە لەنێو ریزی ئەو سوپایەدا.
بەڕێزان.. ئەمە شتێكی زۆر ناخۆشە كە پێتان دەڵێم، داعش ئەنجامی ئەو بارە ناكۆك و نالەبارەیە كە لە عێراقدا هەیە، وەك قەیرانی ئەمنی و سیاسی و مەزەبیی نێوان سوننە وشیعە، ئەم قەیرانانە بوونە هۆی ئەوەی كە داعش دەركەوێت، بەداخەوە هیچ كۆتاییەك نابینین بەرەو كۆتایی قەیرانەكان بڕۆن و رووناكی لە كۆتاییدا نابینین. ئێمە لە هەرێمی كوردستان و (سەرۆك بارزانی)ـیش ئەمەی دووپات كردووەتەوە كە كورد بەشێك نابێت لە شەڕی مەزەبی لە نێو عێراقدا، بەڵكو دەبێتە بەشێك لە چارەسەر لە عێراقدا، بەم دواییەیش ڕووداوەكانمان بینی، كورد هاوسەنگ وەستا، چونكە دەزانین ئەمە كاری كورد نییە كێشە لە بەغدا دروست بكات و ببێتە بەشێك لە كێشەكان، بەغدایش تەنیا ئەم كێشانەی نەبووە، بەڵكو لە ساڵی 2014 بەشەبووجەی هەرێمی كوردستانیان بڕیوە، لە 1920 تا 2003 سەرەڕای ئەو هەموو نەهامەتییەی كە بەسەر كورددا هێنایان دەستەڵاتە یەك لە دوایەكانی عێراق، بەڵام بوودجەی كوردیان نەبڕی، بەڵام كە ئێمە ئێستا ئەو حكوومەتە دەبینین، پرسیار دەكەین ئایا ئێمە هاوبەش و شەریكین لەم حكوومەتەدا؟ ئەوە زیاتر لە ساڵێكە بووجەی هەرێمی كوردستانیان بڕیوە و فیدراڵییەت لە عێراقدا نەماوە. جگە لەوەیش، پێنج مەرجەكەی 2003 كە عێراقی لەسەر بنیاد نرایەوە، هیچكامیان بوونیان نەماوە، بۆیە مانای عێراقیبوونیش بەرەو نەمان دەچێت.
KDP
