سیستمی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە جۆرێك بونیاتنراوە كە هەمیشە تووشی كێشمەكێش ‌و قەیرانی جۆراوجۆر دەبیت، ئەوەش بە حوكمی باری جوگرافی ‌و ئیقلیمی ‌و رەوشی ناوچەكە بەگشتی. ئیتر ئەو قەیرانانە دەرهاویشتەی هەڵسوكەوت ‌و سیاسەتی لایەنە سیاسییەكانی ناوخۆ بێت لە هەر وڵاتێك، یاخود بەركەوتەی گۆڕانی سیاسی و دەواری ئیقلیمی بێت، دواجار سیستمەكان تووشی شۆك دەبن لە زەمەنێك لە زەمەنەكان.عێراق و كوردستانیش بەدەر نین لەو بەشەی هەیە لە كێشمەكێش و قەیرانی سیاسی و دەرهاویشتەكانی ئەو قەیرانانە، كە دواتر كاری نیگەتیڤی خۆیان دروست كردووە لە كۆمەڵگادا. گەلی كورد و بزاڤی رزگاریخوازی كورد بە درێژایی مێژوویی خەبات شاخ و نێو شار هەموو كات هەوڵی داوە لە رێگەی گفتگۆو پەیوەندیی ئاشتیانە لەگەڵ حكومەتە یەك لە دوای یەكەكان كێشەكانی چارەسەر بكات و مافە زەوتكراوەكانی بە دەست بێنێتەوە ، بەڵام مێژوو شاهید كە ئەو رژێم و كەسایەتیانەی دەسەڵات هەموو كات ویستیویانە بە خیانت و ناپاكیی كورد و دۆزەكەی لە ناوببەن .بە ئاوردانەوەیەك لە مێژووی پێوەنییەكانمان لەگەڵ كەسایەتییەكانی بەرانبەر، ئەڵقەكانی ئەو زنجیرەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە، لە دووبارەبوونەوەی دیمەنی خولانەوە بەدەوری ئەڵقە و گەڕانەوە بۆ دەسپێك۰ بۆ نموونە، لە دوای شۆڕشی 1958، خەباتی كورد لە عێراق چووە قوناغێكی تر، بەڵام هیوا هەڵچنینی كورد لەسەر كەسایەتیی عەبدولكەریم قاسم بەوەی یەكسانی و ئاشتی بۆ عێراق بەرقەرار دەكات و لە ژێر سایەیەوە كوردیش بە مافەكانی دەگات۰ هێندەی نەبرد هاوكێشەكان پێچەوانە بووەوە و شۆڕشی ئەیلوول هەڵگیرسا۰ دواتر بە واژووی رێكەوتنامەی ئۆتۆنۆمی لەگەڵ سەدامی دكتاتۆر لە 1970، كورد كەوتەوە دۆخی خوشباوەڕی و خەریكبوون بە پلە و پۆست، تا لە پڕێكدا دووبارە خۆی لە بەردەم شەڕێكی گەورەی رژێمی عێراقدا بینییەوە۰هەمان سیناریۆ، بەڵام بە جۆر و شێوازی تر، لە پرۆسەی بنیاتنانەوەی عێراق 2003 زەق بووەوە، بەتایبەت لە پشتیوانی كورد لە دووبارە دانانەوەی نووری مالیكی بە سەرۆك وەزیرانی عێراق بەگوێرەی رێكەوتننامەی هەولێر 2010 كە ئاكامەكەی بۆ كورد پێكهێنانی هێزی دیجلە و ئەنجوومەنەكانی ئیسناد و بڕینی بودجە بوو لەلایەن حكوومەتی عێراقەوە۰ یا پاڵپشتیكردنی حكوومەتی حەیدەر عەبادی و شۆكی داگیركردنەوەی كەركووك لەلایەن هێزەكانی عێراق و حەشدی شەعبییەوە.لە ئێستاشدا هیوایەكی زۆر هەیە بە كەسایەتیی عادل عەبدولمەهدی لە چارەسەری پرسگرێكە قووڵ و ئاڵۆزەكانی كورد لەگەڵ عێراق، ئەویش بەردەوام داكۆكی لە هەوڵەكانی بەو ئاراستەیە دەكاتەوە، بەڵام پرسیاری سەرەكی ئەوەیە، ئاخۆ عەبدولمەهدی توانای ئەوەی ماوە قسە و دیدەكانی لە واقیعدا كردەیی بكات؟.
سەرٍەرایی ئەوەی مێژووی عادل عەبدولمەهدی پڕە لە خاڵی ئەرێنی، خەباتی درێژ، ئاستی ڕۆشنبیری، ئەزموونی خۆگونجاندن، هاوسەنگی، دنیابیینی و بیرفراوانی۰ لە هەمووی گرنگتر تێگەیشتنی ئەو لە دۆزی كورد، بەڵام ئەم خاڵانە بەس نین بۆ گرەنتی و بەردەوامی هەڵوێستەكانی بەرانبەر كورد، بەتایبەت دوای تەسكبوونەوەی دەسەڵاتەكانی وەك سەرۆك وەزیرانی كاربەڕێكەر، هەڵكشانی ململانێی ئەمەریكا و ئێران لە عێراق، بەردەوامی خۆپێشاندان و پشێوییەكان، قووڵتربوونەوەی ململانێی نێوان هێزە عێراقییەكان بەگشتی و هێزە شیعییەكان بەتایبەتی.هەموو ئەمانە ئاماژەی ڕوونن كە كێشە و بەرژەوەندییەكان زۆر لەوە فراوانتر و قووڵتر و ئاڵۆزترن تا بتوانین بیخەینە سەبەتەی كەسێكەوە.بۆیە، دەبێ‌ پەند لە مێژوویی خۆمان و پەیوەندییەكانمان لە گەڵ هەموو دەسەڵاتدارانی بەغدا وەربگرین و دەبێ‌ چارەسەری كێشەكانمان لە بیركردنەوەی خۆمان و لە ناو خۆمانەوە دەبێ، لە بنیاتنانەوەی ژێرخانی ئابووری و كۆمەڵایەتی و توانای بەرگرییەوە دەبێت، لە نزیكبوونەوە و یەكگرتنی هێزەكان و لە تەواوكاری نێوان بنكردایەتی و سەركردایەتیمانەوە دەبێت، لە خوێندنەوەیەكی بابەتییانەی ورد و گشتگیر بۆ پێشهات و پاشهاتە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكانەوە دەبێ.
نابێ‌ هیچ كات متمانەی تەواومان بە دەسەڵاتدارانی بەغدا هەبێ‌ ، چونكە هەر چەندە نییەت و هەنگاوەكانی ئێمە ئەرێنی بووە ، بەڵام ویستی و مەرامی دەسەڵاتدارانی بەغدا بۆ ئەوە بووە كە هەمیشە گەلی كورد بچووك بكرێتەوە و رێگە نەدرێت هەنگاوەكانی بەرەو پێشەوە بروات . سوودەكانی دابەشبوونی عێراق دەبێتە هۆی تواندنەوەی بەستەڵەكی نێوان پارتە سوننی و پارتە شیعەكان، دواتر كاڵبوونەوەی ئەو بۆچوونەی كە ئێستا لای هەندێك كەس و كەسایەتی و سەركردەی سوننە دروست بووە لە دژی شیعەكان و بەپێچەوانەشەوە شیعەكان بۆ سوننەكان.هەر نەتەوەیەك لە هەرێمەكەی خۆیدا حكومەتی خۆجێی خۆی دەبێت، ئەوكات وەكو كورد، سوننە دەسەڵاتی خۆی دەبێت لەناوچەكانی خۆی و شیعەش دەسەڵاتی خۆی دەبێت لە ناوچەكانی خۆیدا، بە رەچاوكردنی هەموو نەتەوە و پێكهاتەكانی تری كۆمەڵگا. چونكە ئەوەی لە ماوەی چەندین ساڵەی دروستبوونی عێراق بە زۆر لكێنراو و حكومەتە یەك لەدوای یەكەكان بینراوە شكستی عێراقی بە زۆر یەكگرتووە و باشترین شێواز بۆ كەمكردنەوەی مڵمڵانێ‌ و كێشەكان دابەشبوون لەدۆخی ئێستادا ..