ئەوەی كە دوابە دوای ئازادی عێراق بینرا تەشەنەكردنی فیكری تونرەوەی لە عێراق و ناوچەكە بوو بە شێوەیەك تێكەڵ بە ژیانی هاوڵاتیانی عێراقی ببوو كە ئەو توندوتیژییە وەكوو كڵتورەك تەواوی جومگەكانی ژیانیانی داگیر كردبوو هەر بۆیەش بیری تۆڵە سەندنەوەی شیعە لەسوننە بە هۆی ئەو حوكمرانییەی كە لە سەردەمی سەدام هەیان بوو پەرەی سەندبوو.
هەربۆیەش دوای هاتنی داعش زۆر بە ئاسانی ئەو توندوتیژییانە پەرەیان سەند و زۆر تاوانی كۆمەڵكوژی و دەركردنی بە زۆرەملێی ئایین وئایینزاكانی لێكەوتەوە، هەربۆیەش ئەوە هۆكارەك بوو بۆ ئەوەی پرۆسەی پێكەوە ژیان لە عێراق پەكی بكەویت,داعش وەكوو گرێیەكی شێرپەنجە وبە بەرنامەیەكی دارێژراوی نێودەوڵەتی و كەرەستەی خۆماڵی ئامادەكرا، بۆ ئەوەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان بپچرێن و ئینكاری هەموو ئەو شتانەی كرد كە مرۆڤەكان بە یەكەوە گرێ دەدات و لە ئەساسیشدا ئەو پرۆگرامی ئەو گروپە تیرۆریستە بوو.
هەموو نەتەوە و ئائینزاكان بەكڵد وئاشوری و كریستیانەكان وەكوو یەك رووبەرووی توند و تیژی ئایینی و كۆمەڵكوژی و دەركردنیان لە سەر ماڵ وموڵكی خۆیان و بەهەزان فرۆش كردنیان و روخاندنی دێرو كڵیساكان هەموو ئەمانە هۆكار بوون بۆ ئەوەی ژیانەكی تر لەناوچەیەكی تر هەڵبژێرن.لە هەموو نەتەوە و ئائینزاكان روویان لە كوردستان كرد و لەژێر رێنماییەكانی سەرۆكی هەرێم، هەموو دەرگاكانیان بە روودا واڵا كران و بەگەرمی پێشوازییان لێكرا و سەكەن ومەعوایان بۆدابین كرا.
ئەوە ئەوكڵتورە بوو كە زیاتر لە سەدەیەكە لە لایەن شێخەكانی بارزان دارێژراو ولە سەر ئەو ئەساسەوە پەروەردەی شوێنكەوتوانی خۆیان دەكەن ئەوەش زەمینەیەكی وای رەخساند كە كریستیان و یەزیدی و موسڵمان و كڵد وئاشوور وەكوو یەك سروتە ئاییینیەكانیان بە بێ جیاوازی بە جێ‌ بگەێنن.
هەربۆیەش دەتوانین بڵین كە سەرۆك بارزانی نەتەنیا نەتەوە و ئایینەكانی تری لە دەستی داعش پاراست بەڵكوو كوردستانی كردە منزڵگەیەكی ئارام بۆ ئەوەی جارەكی تر نەوای پێكەوە ژیان لەو خاكە زۆڵم لێكراوە ببیستن.