شاری موسڵ دوچاری وێرانییەكی گەورە بووەتەوەو لەبەردەم تەحەددایەكی گەورەدایە، بەتایبەتی دوای ئەوەی حكومەتی عێراق هیچ پلان و بەرنامەیەكی بۆ بەڕێوەبردنی ئەم شارەو پاراستنی ئارامی و سەقامگیری تێدا نییە، ئەمەش هاوكاتە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی چەندین گرووپی چەكداری جیاجیای حەشدی شەعبی و جێبەجێكردنی ئەجیندەی مەزهەبی لە دژی پێكهاتەكانی پارێزگای نەینەوا؛ بۆ قسەكردن لەسەر موسڵی دوای داعش و چەند پرسێكی هەنوكەیی ئەم دیدارەمان لەگەڵ بەشار كێكی سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگاری نەینەوا سازكردو بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

هەڵسوكەوت و رەفتارە خراپەكانی هەندێك لە بەرپرسانی حەشد بەرامبەر خەڵكی دەشتی نەینەوا دەرئەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوە


* پرۆسەی ئازادكردنەوەی شاری موسڵ كە بە رێككەوتنی سەربازی لە نێوان هێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق دەستی پێكرد، وەرچەرخانێك بوو لە پەیوەندی نێوان كوردستان و عێراق، وەك سەرۆكی ئەنجوومەنی پارێزگای نەینەوا، پێتوایە ئەم پرۆسەیە چ گۆڕانكارییەكی لە كۆی پەیوەندییەكانی عێراق و كوردستان دروست كردووە؟

- موسڵ وەكو گەورەترین شاری عەرەبی سوننەی عێراق هەر لەدوای ساڵی 2003وە سەرچاوەی ناڕەزایەتی بووە بەرامبەر حوكمڕانیی ناوەند لە بەغدا، هەر بۆیە ئەم شارە ژینگەیەكی باش بوو بۆ دەركەوتنی چەندین گرووپی تیرۆریست كە لە هەموویان مەترسیدارتر لەم دواییەدا رێكخراوی تیرۆریستی داعش بوو، هەر لەوێشەوە گرووپە تیرۆریستییەكانی داعش بەرەو پارێزگاكانی دیكەی عێراق بەڕێكەوتن و تەنانەت هەر لەم پارێزگایەوە هێرشیان كردە سەر هەرێمی كوردستان، بۆیە لەناوبردنی ئەم رێكخراوە تیرۆریستییە بۆ هەریەك لە هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراق گرنگییەكی زۆری هەبوو، تەنانەت ئەوەشی دەخواست پەلە بكرێت بۆ ئازادكردنەوەی تەواوی ئەو ناوچانەی داعش داگیریان كردبوو، چونكە بە مانەوەی زیاتری داعش لەناو موسڵ و دەوروبەری مەینەتییەكانی خەڵكی ئەم شارەو پارێزگاكە زیاتر دەبوون و خەڵكێكی زۆریش ناچار دەبوون ملكەچی ئەو گرووپە تیرۆریستییە بن، لەلایەكی ترەوە پەو پێیەی هەردوولا (كوردستان و عێراق) پێكەوە چوونە ناو بەرەی هێزەكانی هاوپەیمانان لە دژی داعش، هەربۆیە پێشمەرگەو سوپای عێراق بۆ یەكەمینجار پێكەوە لەیەك سەنگەردا هێرشیان كردە سەر داعش و پێكەوە شەڕی دوژمنێكی هاوبەشیان كرد، كاتێكیش ئۆپەراسیۆنی ئازادكردنی موسڵ دەستی پێكرد، بێ هاوكاری و رێككەوتنی نێوان كوردستان و عێراق زۆر زەحمەت بوو بتوانرایە ئەو شارە ئازاد بكرێت، هاوكارییەكانی هێزی پێشمەرگەو بەشداربوونیان لەتێكشكاندنی داعش یارمەتییەكی گەورە بوو بۆ سوپای عێراق تاوەكو بەرەو سەنتەری شاری موسڵ پێشڕەوی بكەن، ئەم پەیوەندی و هاوكارییانە دەرگای بۆ ئەوە كردەوە كە دەكرێت كێشەكانی نێوان كوردستان و عێراق بە گفتوگۆ و لە رێگەی ئاشتییانە چارەسەر بكرێن، بێ ئەوەی بیر لەچارەسەری سەربازی بكەینەوە.


* لەدوای پرۆسەی ئازادكردنەوەی موسڵ، ئێوە وەك ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا كۆبوونەوەی خۆتان كردووە، ئایا پرۆگرامتان بۆ موسڵی دوای داعش چییە؟ ئایا بۆ پرۆسەی ئاوەدانكردنەوەی موسڵ، حكومەتی عێراق چ ئامادەباشییەكی پیشان داوە؟


- ئەمە پرسیارێكی گرنگە؛ جێگای داخیشە كە حكومەتی فیدرالی ئامادەباشی خۆی نەكردووە بۆ دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكان و ئاوەدانكردنەوەی موسڵ، تەنانەت عێراق نەیتوانیوە سەرچاوە داراییەكانی كە بۆ ئاوەدانكردنەوەی شارەكە تەرخان كراوە بە شێوەیەكی رێكوپێك رێك و یەك بخات، تا ئێستاش ئەو هاوكارییە داراییەی بۆ موسڵ دێت، رێك نەخراوەو لەیەك سەرچاوە كۆنەكراوەتەوە، تەنانەت رەچاوی ئەو پلان و بەرنامەیەیان نەكردووە كە ئێمە وەكو حكومەتی خۆجێی پارێزگای نەینەوا ئامادەمان كردووە، بۆ ئەوەی ئەو وێرانییەی ژێرخانی شارەكە و تەواوی پارێزگای موسڵ تووشی بووە، بە زووترین كات ئاوەدان بكرێتەوە، هەر لە وێرانكردنی شەقام و رێگاوبان و تێكدانی پرد، تاكو تەقاندنەوەی وێستگەی ناوەندی كارەبا و پرۆژە خزمەتگوزارییەكانی دیكە، بەتایبەتی ئەو وێرانییەی كە80%ی دیوی ئەوبەری لای راستی شارەكەی گرتووەتەوە. ئێمە بە رێگای فەرمانگەو بەڕێوەبەرایەتییەكانی خۆمان ریزبەندی جێبەجێكردنی پرۆژەكانمان داناوەو راپۆرتی گشتیمان لەسەر هەر كەرت و سێكتەرێك هەیە و پێشكەشی نەتەوە یەكگرتووەكان و سندوقی ئاوەدانكردنەوەی ناوچە ئازادكراوەكان لەسەر ئاستی عێراق و ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق كردووە. بەشێوەیەكی گشتی ئێمە وەكو حكومەتی خۆجێی نەینەواو ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا پێمان باشە پرۆسەی ئاوەدانكردنەوەی موسڵ خێرا بكرێت و شوێنەوارەكانی داعش لەناو ببەین، كە لە رووی هزرییەوە كاریگەری خراپیان لەسەر خەڵكەكە بەتایبەتی گەنجان هەبووە، جێگای نیگەرانیشە تەنانەت خودی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئاژانسەكانی وەكو پێویست و لە ئاست وێرانییەكە نەبوون، ئێستا زیاتر جەخت لەسەر ئۆپەراسیۆنە سەربازی و ئەمنییەكان دەكەنەوە، نەك گرنگیدان بە هۆشیاری و سڕینەوەی هزری توندڕۆیی ئیسلامی.
* ئێوە وەك ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا، پێشتر پەیوەندییەكی زۆر باشتان لەگەڵ هەرێمی كوردستان هەبووە، ئایا دوای ئازادكردنەوەی موسڵ، پەیوەندییەكانتان لەگەڵ هەرێمی كوردستان چۆن دەبێت؟
- نەك هەر لەبەر ئەوەی من وەكو كوردێك سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوام پەیوەندیمان لەگەڵ هەرێمی كوردستان باش بووە، بەڵكو هەر كەسێكی تریش لەم پارێزگایە هەر بەرپرسیارێتییەك وەربگرێت، دەبێت پەیوەندی باشی لەگەڵ هەرێمی كوردستان هەبێت، بۆ نموونە خودی ئەسیل نوجەیفی كە پەیوەندی زۆر خراپی لەگەڵ هەرێمی كوردستان هەبوو، هەر خۆی ناچار بووە سەردانی هەرێمی كوردستانی بكات و بەوەش پەیوەندییەكانی ئاسایی كردەوە، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە شاری موسڵ و پارێزگای نەینەوا لە رووی ئیداری و جوگرافیاو سیاسی و ئابوورییەوە بەستراوەتەوە بە هەرێمی كوردستانەوەو خەڵكەكەشی مامەڵەیەكی زۆریان لەگەڵ یەكتر هەبووە، ئێمە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا ئێستا لەجاران زیاتر پەیوەندیمان لەگەڵ هەرێمی كوردستان بەهێزە.
* پارێزگای نەینەوا بەشێكی زۆری لەسەر دەستی پێشمەرگە ئازادكراوە، لەو ناوچانەش كە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستانن، ئایا ئێوە وەك ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا، چۆن مامەڵە لەگەڵ ناوچە كوردستانییەكانی پارێزگای نەینەوا دەكەن؟ ئایا كاتێك ئەو ناوچانە بەشداری ریفراندۆمی كوردستان دەكەن، ئێوە هەڵوێستان چۆن دەبێت؟


- هەرچی ئەو ناوچانەیە كە لەسەر دەستی پێشمەرگە ئازاد كراون، هەمووی دەبێت ریفراندۆمی تێدا بكرێت، ئێمە وەكو سەرۆكایەتی ئەنجومەنەكە و لیستی هاوپەیمانی كوردستانی كە لەكۆی 30 ئەندام 12 ئەندامیان سەر بەلیستی هاوپەیمانی كوردستانن ئەوە بوو لەگەڵ ئەنجومەنی ئەو قەزاو ناحیانە كۆبووینەوەو گفتوگۆمان لەگەڵیان كرد، كە سەرجەم ناوچەكانی دەشتی نەینەواو شنگال و سنوونێ و رەبیعەو زومار و فایدەو ئەلقوش تا دەگاتە باشیك و بەرتڵەو حەمدانییەو مەخموور هەر هەموویان بەشێوەیەكی فەرمی بە واژۆی هەموو ئەندامانی ئەنجومەنەكانیان بە نوێنەرانی كوردو عەرەب و مەسیحی و ئێزیدییەوە داوایان لە ئێمە كردووە كە ریفراندۆم بیانگرێتەوە، ئێمەش وەكو سەرۆكایەتی ئەنجومەنی پارێزگا ئەمە مەسەلەیەكی رەسمییەو دەیخەینە بەردەم نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەگەر باسیان كرد، بۆچی ئەم ناوچانە ریفراندۆمی تێدا دەكرێت، هەر بۆیە ئێمە وەكو سەرۆكایەتی ئەنجومەنی نەینەوا رازی بووین لەسەر ئەو داواكارییانە، چونكە داواكارییەكی رەوایە، بەڵام داواكارییەكەیان لەناو ئەنجومەندا ناخەینە دەنگدانەوەو بڕیاری بۆ بدەین، چونكە بە هاوشێوەی ئەنجومەنی پارێزگای كەركووك زۆرینە نین و ئێمە وەكو لیستی هاوپەیمانی كوردستانی كەمینەین، هەربۆیە داواكارییەكەی ئەنجومەنی قەزاو ناحییەكان لەبەرچاو دەگرین و وەكو نووسراوی سەرۆكایەتی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا رازی بووین كە ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی كوردستان ئەو ناوچانەش بگرێتەوەو بەفەرمی ئاراستەی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنی كوردستانی دەكەین، ئێمە وەكو سەرۆكایەتی ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا سەردانی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكانی كوردستانمان كردو لەسەر ئەنجامدانی ریفراندۆم لەو ناوچانەی دەشتی نەینەوا كە دەكەونە چوارچێوەی ماددەی 140ی دەستووری عێراقەوە گفتوگۆمان كرد، خەڵكی دەشتی نەینەوا زیاتر لە خەڵكی ناوچەكانی تری كوردستان بە پەرۆشن كە ریفراندۆم لەناوچەكانیان بكرێت.
* ئێستا لەدوای پرۆسەی ئازادكردنی شاری موسڵ هێزەكانی حەشدی شەعبی بوونێكی بەرچاویان لە شاری موسڵ و دەوروبەری هەیە، ئایا تاچەند بوونی هێزەكانی حەشدی شەعبی جۆرێك لە نیگەرانی لای هاووڵاتیانی موسڵ دروست كردووە؟

- ئێمە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا لە رەفتاری هەندێك بەرپرس و چەكدارانی ناو حەشدی شەعبی ناڕازین، بەتایبەتی لەدەشتی نەینەوا و لەناوچەكانی حەمدانییەو بەرتڵەو تلكێف، ئەمە سەرەڕای ئەوەی بە شێوەیەكی ناشیرین و ناتەندروست مامەڵە لەگەڵ خەڵكی دەكەن، هاوكات لەسەر نەتەوەو مەزهەب رەفتاری خراپ دەكەن، تەنانەت لەهەندێك شوێن دەپرسن: (تۆ كوردیت؟ پێشمەرگەیت؟) ئەمە بەپێچەوانەی رەفتارو هەڵسوكەوتەكانی هێزی پێشمەرگەیە كە تا ئێستا خەڵكی ئەو ناوچانە لە پێشمەرگە هیچ گلەیی و رەخنەیەكیان نەبووە، چونكە پێشمەرگە بێ جیاوازی رێز لە هەموو پێكهاتە نەتەوەیی و ئایینزاكان دەگرێت، لەكاتێكدا حەشدی شەعبی لەناو شاری موسڵ و دەشتی نەینەوا نابەرپرسیارانە مامەلە لەگەڵ خەڵك دەكەن، ئێمە پێمانوایە ئەو هەڵسوكەوتە ناشیرین و رەفتارە خراپانە دەرئەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوەو خزمەت بە ئاساییبوونەوەی دۆخەكە ناكات، هیچ حیسابێك بۆ ئەوە ناكەن لە دواڕۆژدا ئەمە رق و كینی لێدەكەوێتەوە و تەشەنە دەكات بەرەو كرداری تۆڵەسەندنەوەو كەوتنەوەی نائارامی. هەر لەبەر ئەم هۆكارەیە خەڵكی دەشتی نەینەواو كوردستانییەكان بەهەموو پێكهاتەكانیەوە زیاتر لە خەڵكی سلێمانی و هەولێرو دهۆك دەخوازن ریفراندۆم لە ناوچەكانیاندا ئەنجام بدرێت، تەنانەت داوا دەكەن بەهیچ شێوەیەك ریفراندۆم دوانەخرێت، چونكە دواخستنی ریفراندۆم نائومێدی لەناو خەڵكەكەماندا دروست دەكات. لای ئێمە هەموو خەڵك نەك تەنیا هۆشیارن، بەڵكو لە نزیكەوە درك دەكەن بە مەترسییەكانی هەڕەشەو لەناوبردن و كۆمەڵكوژی دژی نەتەوەی كوردو كوردستانییەكان، ئەمڕۆ حاڵەتێكی دژ بەكورد دەستی پێكردووە لەم ناوچانەو هێزو دوژمنانی دەرەكیش دەستیان تێدایە، بەتایبەتی وڵاتی ئێران كە هەموو دنیا دەزانێت ئەو وڵاتە وەكو وڵاتێكی گەورەو خاوەن دەسەڵاتەو بە ئاشكراو نهێنی دەستێوەردان لە كاروباری ناوخۆی عێراق و كوردستان دەكات، ئەمڕۆ هیچ كوردێك ناتوانێت لەژێر دەسەڵاتی حەشدی شەعبی بمێنێتەوە، لەبەر ئەوەی كوردە و سوننەشە.


* چەند رۆژێكە شەڕی ئازادكردنەوەی تەلەعفەر دەستی پێكردووە، لەم شەڕەشدا هێزەكانی حەشدی شەعبی بەشدارییان كردووە، دیارە هاووڵاتییەكی زۆری ئەو قەزایەش لەلایەن هێزەكانی داعشەوە كراونەتە بارمتە، ئایا چۆن سەیری شەڕی ئازادكردنەوەی تەلەعفەر دەكەن؟ ئایا پێتانوایە خەڵكی تەلەعفەر بەتایبەتی توركمان و عەرەبی سوننە دوچاری دەربەدەری و ئاوارەیی و تۆڵەسەندەنەوە دەبنەوە؟
- لەگەڵ هاتنی داعش خەڵكێكی زۆری توركمان و كورد لە تەلعفەرو گوندەكانی دەوروبەری ئاوارەبوون و لەو ناوچەیە نەماون و تەنیا 20 هەزار هاووڵاتی تێدایە، ئەوەی لە تەلەعەفەر ماوە، نزیكەی 1000 چەكداری داعشە، تەلەعەفەر پێش ئەوەی چەكدارانی رێكخراوی تیرۆرستی داعش داگیری بكەن لە ساڵی 2003وە شوێنی حەوانەوەی تیرۆریستان بووەو تەنانەت یەكەمین شەڕەكانی مەزهەبی لە نێوان سوننەو شیعە لەم قەزایە سەری هەڵدا، هەربۆیە یەكلاكردنەوەی تەلەعەفەر گرنگییەكی تایبەتی هەیە بەو پێیەی لەلایەك ئەم قەزایە چەندین ناوچە پێكەوە دەبەستێتەوە، لەهەمان كاتیشدا پێویستە بیر لەوە بكرێتەوە چۆن پێكەوەژیانی نێوان توركمانی (سوننە و شیعە) بونیاد بنرێتەوە، چونكە لە تەلەعەفەر چەندین شەڕی خوێناوی لەنێوان سوننەو شیعە روویانداوەو قوربانییەكی زۆری لێكەوتۆتەوە. تەلەعەفەر ئەنجومەن و قایمقامی خۆی هەیەو ئێمە وەكو ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا لە نزیكەوە پەیوەندیمان لەگەڵیاندا هەیە و چاودێری بارودۆخەكە دەكەین، كە وا بڕیارە هەر لەگەڵ ئازادكردنی یەكە ئیدارییەكان دەست بەكار بكەنەوەو لێژنەكانی ئاوەدانكردنەوە رووبكەنە ئەم قەزایە، پێشتریش لێژنەیەكی تایبەت بە ئاوەدانكردنەوەی تەلەعەفەر هەبووە كە راستەوخۆ سەر بەبەغدا بووە بە ناوی (لێژنەی پشتیوانیكردنی تەلەعەفەر). ئەوەی جێگای نیگەرانییە، بەشداریكردنی حەشدی شەعبییە، ئەگەرچی خەڵكی مەدەنی لەم شارەدا دەرچوون، بەڵام ئەگەری گەڕانەوەی شەڕی مەزهەبیی نێوان سوننەو شیعە لەئارادایە، ئەگەر بە وردی و هەستكردن بە بەرپرسیارێتی مامەڵە لەگەڵ دۆخەكەدا نەكرێت، ئێمە لەو بڕوایەداین داعش توانای بەرگرییان نەماوە و بەكەمتر لە مانگێك شەڕی تەلەعەفەر كۆتایی دێت.