پێم وایە هێشتا ئیدارەی ترەمپ كار لەسەر ئەوە دەكات كە بە چ شێوەیەك مامەڵە لەگەڵ هەندێ لە كێشە و ناكۆكییە گەورەكانی ناوچەكەدا بكات. ئیدارەی ترەمپ بەو ئومێدە دەسەڵاتی گرتەدەست كە بتوانێت بە هاوكاریی رووسیا دۆخی سووریا سەقامگیر بكات، كە پێدەچێت ئەو ئومێدەش لەبارچووبێت لە ئێستادا كە هەڵكشانی گرژی لە نێوان ئەمەریكا و ڕوسیادا بەدی دەكەین. لەبەر ئەوە پێویستە ئیدارەی ئەمەریكا بە ڕێگاچارەكەی خۆیدا بچێتەوە. لەلایەكی دیكەوە تەنگژەی قەتەر ئەمەریكای خستۆتە پێگەیەكی ئاڵۆزەوە، كە لەسەرەتادا وا دەردەكەوت ئیدارەی ترەمپ پشتیوانی لەو هەنگاوانە بكات كە دژ بە قەتەر هەڵگیران، بەڵام پێدەچێت لە ئێستادا هەندێ گومان هەبێت لەو ڕووەوە. كەواتە لە پرسی سووریا و قەتەردا وا دەركەوت كە ئەمەریكا خوازیاری ئەوە بێت لەگەڵ وڵاتانی دیكەدا كار بكات، كە ڕوون بۆوە ئەمەش كارێكی قورسە. هەروەها لە سەروەختی هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا ترەمپ بانگەشەی زۆر توندی دەكرد لە دژی ڕێككەوتنەكە ئەتۆمیەكەی نێوان ئێران و ئیدارەی ئۆباما، بەڵام لەم ساتەوەختەدا پێدەچێت پابەند بێت بەو ڕێككەوتنەوە. بەڵام ئێمە لێدوانی زۆرمان نەبیستووە لەلایەن ئیدارەی ترەمپەوە لەبارەی عێراقەوە، ئەگەرچی وا دیارە كە ئەمەریكا هەوڵەكانی چڕكردۆتەوە لە دژی داعش لەم وڵاتەدا، بەتایبەتی ئەوەی لە شاری موسڵدا بەدیكرا.

* چۆن سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی ترەمپ لە ئاست رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەڵدەسەنگێنیت؟
- پێم وایە هێشتا ئیدارەی ترەمپ كار لەسەر ئەوە دەكات كە بە چ شێوەیەك مامەڵە لەگەڵ هەندێ لە كێشە و ناكۆكییە گەورەكانی ناوچەكەدا بكات. ئیدارەی ترەمپ بەو ئومێدە دەسەڵاتی گرتەدەست كە بتوانێت بە هاوكاریی رووسیا دۆخی سووریا سەقامگیر بكات، كە پێدەچێت ئەو ئومێدەش لەبارچووبێت لە ئێستادا كە هەڵكشانی گرژی لە نێوان ئەمەریكا و ڕوسیادا بەدی دەكەین. لەبەر ئەوە پێویستە ئیدارەی ئەمەریكا بە ڕێگاچارەكەی خۆیدا بچێتەوە. لەلایەكی دیكەوە تەنگژەی قەتەر ئەمەریكای خستۆتە پێگەیەكی ئاڵۆزەوە، كە لەسەرەتادا وا دەردەكەوت ئیدارەی ترەمپ پشتیوانی لەو هەنگاوانە بكات كە دژ بە قەتەر هەڵگیران، بەڵام پێدەچێت لە ئێستادا هەندێ گومان هەبێت لەو ڕووەوە. كەواتە لە پرسی سووریا و قەتەردا وا دەركەوت كە ئەمەریكا خوازیاری ئەوە بێت لەگەڵ وڵاتانی دیكەدا كار بكات، كە ڕوون بۆوە ئەمەش كارێكی قورسە. هەروەها لە سەروەختی هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا ترەمپ بانگەشەی زۆر توندی دەكرد لە دژی ڕێككەوتنەكە ئەتۆمیەكەی نێوان ئێران و ئیدارەی ئۆباما، بەڵام لەم ساتەوەختەدا پێدەچێت پابەند بێت بەو ڕێككەوتنەوە. بەڵام ئێمە لێدوانی زۆرمان نەبیستووە لەلایەن ئیدارەی ترەمپەوە لەبارەی عێراقەوە، ئەگەرچی وا دیارە كە ئەمەریكا هەوڵەكانی چڕكردۆتەوە لە دژی داعش لەم وڵاتەدا، بەتایبەتی ئەوەی لە شاری موسڵدا بەدیكرا.


* هەمیشە ئەو ڕەخنەیە لە ئیدارەی ئۆباما دەگیرا كە لە ناوچەكە پاشەكشەی كردووە و خۆی بەدوورگرتووە لە ئەگەری رووبەڕووبوونەوە بە مەترسی و لە ئاست بەرپرسیارێتی سەركردایەتیكردندا نەبووە، پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئیدارەی ئێستای ترەمپ تا چەند ئامادەیە بۆ ئەوەی ئەم ڕۆڵە بگرێتە ئەستۆ و سەركردایەتی هەوڵێكی جیددی بكات بۆ چارەسەركردنی تەحەددی و تەنگژە جیددیەكانی ناوچەكە؟
- زەحمەتە ئەمە لەم ساتەوەختەدا یەكلابكەینەوە، پێم وایە ئیدارەی ترەمپ دوو ئامانجی ناكۆك بەیەكی گرتۆتەبەر، یەكەمیان خواستی ئەوەی هەیە كە ڕۆڵێكی بەهێز و ڕۆڵی سەركردایەتی بگێڕێت، كە ئەندامانی ئیدارەی ترەمپ نائومێد بوون لەو ڕێچكەیەی ئۆباما گرتییەبەر، كە هەروەك ئێوە ئاماژەتان پێكرد –ڕێچكەی ئۆباما- بریتی بوو لە خۆبەدورگرتن لە مەترسی و سەركێشی، دووەمیان ئەوەیە ئەوان بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكایان كردۆتە ئەولەویەتی یەكەم و خواستی ئەوەیان نییە كە هێزێكی گەورەی سەربازیی ئەمەریكا ڕەوانەی ناوچەكە بكەن بۆ ئەوەی بڕێكی گەورەی هاوكاری دەرەكی دەستەبەر بكەن. كەواتە دەبێت چاوەڕێ بكەین و ببینین ئایا ئیدارەی ترەمپ هەڵدەستێت بە هەمواركردنەوەی چۆنییەتی مامەڵەكردن لەگەڵ شەریكەكانی ناوچەكەدا، كاتێك دەبینێت كە ئەو ڕێگاچارەیەی گرتویەتیە بەر بە شێوەیەكی یەكلاكەرەوە ئەو دەرئەنجامە بەدەست ناهێنێت كە خوازیاری بوو.
* ئێوە لە وەڵامی پرسیاری یەكەمدا باست لە شەڕی موسڵ كرد، ئایا مەترسیی لە دەستدانی ئاشتی لە ئارادایە دوای ئەوەی توانرا لە شەڕەكەدا سەركەوتن بەدەست بهێنرێت؟
- لە ڕاستیدا ئەوە هەمیشە نیگەرانییەكە و لە ئارادایە. لەم ساتەوەختەدا ئیدارەی ترەمپ متمانەی بەوە هەیە كە داعش نەتوانێت ئەو خاكە بەدەست بێنێتەوە كە لە دەستی دەدات. لەگەڵ ئەوەشدا –هەروەك ئەوەی لە عێراقدا و لە دوای زیادكردنی هێزەكانی ئەمەریكا لەم وڵاتەدا بینیمان- گرنگە كە بونیادێكی حوكمڕانی سەقامگیر بێتەئاراوە. بەڵام بە بێ بوونی ژمارەیەكی گەورەی هێزی سەربازیی ئەمەریكا، نیگەرانی ئەوە هەیە كە میلیشیاكانی سەر بە ئێران ئەو ناوچانە بە چەشنێك كۆنترۆڵ بكات كە ببێتەهۆی قووڵكردنەوەی گرژی و ناكۆكیی تایەفەگەری لەبری ئەوەی خاویان بكاتەوە.


* كەواتە پێت وایە بۆ ئەوەی هەوڵەكانی سەقامگیركردنەوە سەركەوتوو بن ئەوا دەبێت ژمارەیەكی زۆری هێزی سەربازی ئەمەریكا لەم وڵاتەدا جێگیر بكرێن و لە هەمان كاتدا چاكسازی لە بونیادی حوكمڕانیدا بكرێت؟
- لە ڕاستیدا مەرج نییە هێزێكی سەربازی گەورەی ئەمەریكا جێگیر بكرێت و بۆ من مایەی سەرسوڕمان دەبێت ئەگەر بێتو ترەمپ پێشنیارێكی لەم چەشنە بكات، ئەگەرچی مایەی سەرسوڕمانی من نابێت، ئەگەر بێتو ترەمپ ژمارەی هێزەكان بە چەند سەت یان هەزار سەربازێك زیاتر بكات. ڕاستە ترەمپ نیگەرانە لە ئەگەر گەڕانەوەی ناسەقامگیری یان زیادبوونی ئاستی ناسەقامگیری لەو ناوچانەی لەژێر دەستی داعش ڕزگاركراون، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا پێم وانییە لە ئەمەریكا ئامادەیی ئەوە هەبێت كە چاوپۆشی لەوە بكرێت ئەمریكا بە شێوەیەكی بەردەوام قوربانی بدات و ئەگەری ئەوەش نییە كە ترەمپ خۆی بخاتە دۆخێكەوە كە ئەوە ڕووبدات.
* ئێوە لەگەڵ هەردوو پرۆفیسۆر ستیڤن بیدڵ و جەیكۆپ شاپیرۆدا چەند وتار و توێژینەوەتان نووسیوە لەبارەی عێراقەوە، ئێستاش ڕەوشەكە لە عێراقدا بە چەشنێكە كە بێ متمانەییەكی قووڵ لەنێوان پێكهاتە سەرەكییەكانی ئەم وڵاتەدا هەیە، ڕا و بۆچوونی ئێوە چییە لەم بارەیەوە و ئایا ئایندەی عێراق چۆن دەبینن؟
- لە ڕاستیدا یەكێك لە پەند و وانەكانی زیادكردنی ژمارەی هێزەكان لە ساڵی 2007 و 2008دا بریتییە لە گرنگی بەدەستهێنانی هاوكاری پێكهاتەی سوننە، سەركەوتنی ستراتیژیەتی زیادكردنی هێزە لە بەشێكی سەرەكیدا بۆ ئەوە گەڕایەوە كە سوننەكانی ئەنبار و شوێنەكانی دیكە، ئامادەبوون كار لەگەڵ ئەمەریكا و حكومەتی عێراقدا بكەن بۆ دەركردنی ئەل قاعیدە. بەڵام دوای ئەوە مالیكی پاشگەز بۆوە لە بەڵێنەكانی بۆ ئاوێتەكردنی ئەو سوننانە لە هێزە ئەمنییەكانی عێراقدا یاخود پاشگەزبۆوە لەوەی بەردەوام بێت لە پشتیوانیكردنیان. كە دەركەوت ئەوەش هەڵەیەكی گەورە بوو. كەواتە دوای ڕزگاركردنی موسڵ لەژێر دەستی داعش ئومێدەكە ئەوەیە پەیوەندی لەگەڵ هەندێ لە گروپە مەحەلییەكان دروست بكرێت و ئەو دەستكەوتانە بچەسپێنرێن كە بەدەست هاتوون. ئەگەرچی ئەمە وا دەردەكەوێت كە پێویستی بە بنیاتنانەوەی متمانە هەیە لە نێوان سوننە و دەوڵەتدا، كە دەركەوتووە ئەمە ئەركێكی زۆر زەحمەتە.
* ئایا پێشبینی و خوێندنەوەت چییە بۆ پەیوەندییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و حكومەتی مەركەزی عێراق، بەتایبەتی كە دەزانین هەرێمی كوردستان بڕیاری ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی داوە و ئایا هەڵوێستی ئەمەریكا چی دەبێت لەم ڕووەوە؟
- ئەوە ڕوونە كە ئەمەریكا بە ڕاددەیەكی گەورە پشتی بە كوردستان بەست بۆ ئەنجامدانی كردەوەی سەربازی لە دژی داعش، واشنتۆن ئەمە بە پەیوەندییەكی گرنگ دەزانێت كە بوونی هەیە لەسەر ئەرزی واقیع، لە دەرئەنجامدا پێم وایە ئیدارەی ترەمپ بایەخ بە برەودان بە بەرژەوەندیی كورد بدات، ئەگەرچی سەربەخۆیی تەواو هەنگاوێكی تەواو مشتومڕئامێز دەبێت و ئیدارەی ترەمپیش ڕاینەگەیاندووە كە پشتیوانی ئەو هەنگاوە دەكات.
* ئێوە لە یەكێك لە وەڵامەكانتاندا باستان لە مەترسیی میلیشیاكانی سەر بە ئێران كرد لە عێراقدا، ئایا مەترسی ئەوە هەیە ئەم میلیشایانە ببنە بەربەست و هەوڵەكانی ئاشتەوایی و سەقامگیری لەبارببەن؟
- پێم وایە میلیشیا شیعە پشتیوانیكراوەكان لەلایەن ئێرانەوە كێشەیەكی گەورەی بەردەم بەرەوپێشچوونی سیاسین، ڕاستە ئەوان باسكێكی سەربازی گەورەن لەسەر زەوی و پێناچێت ئەمەریكاش بیەوێت بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ رووبەڕوویان ببێتەوە، هەروەها زەحمەتە وێنای ئەوە بكەین كە حكومەتی عێراقیش خوازیاری ئەوە بێت ئیستفزازیان بكات. یەكێك لە پەند و وانەكانی ستراتیژییەتی زیادكردنی هێز لە ساڵی 2007 و 2008دا ئەوەبوو كە هێزێكی ئەمنی مەحەلی بنیات بنرێت كە تێیدا شیعە و سوننە بتوانن بە شێوەیەكی كارا پارێزگاری لە شوێنەكانی خۆیان بكەن، كە لەو كاتەدا دەوڵەتی عێراق و هاوپەیمانانی توانیان ئاگربەستێك بەسەر ئەو گروپانەدا بسەپێنن - كە ئاگربەستێكی ئاسانیش نەبوو-، كە ئەمەش بواری ڕەخساند هێزە ئەمنییە مەحەلییەكان بتوانن بەرگری لە پێكهاتەكانیان بكەن بەبێ ئەوەی دوژمنایەتی و دژایەتی لە نێوانیاندا بورووژێت، بەڵام ئەوەش پێویستی بە ئیدارەدانێكی كارا هەبوو لەلایەن هاوپەیمانانەوە، كە لە ئێستادا ئەمەریكا بوون و ئامادەبوونێكی لەو چەشنە نییە لە عێراقدا بۆ ئەوەی ببێتە میانگیرێكی بێلایەن، بەو پێیە ئەم ئەركە دەكەوێتە ئەستۆی دەوڵەتی عێراق.


* ئایا هاوڕایت لەگەڵ ئەوەدا كە ئەو بارودۆخەی لە ناوچەكەدا باڵادەستە بواری بۆ ئێران ڕەخساندووە كە پەرە بە باڵادەستی خۆی بدات و ئایا باشترین ڕێگاچارە چییە بۆ ئەوەی ئەمەریكا ئیحتیوای دەستڕۆیشتوویی ئێران بكات؟
- هەندێ جار من لەگەڵ ئەوەدام كە ئێران سوودمەندە لەو بارودۆخەی لە ئارادایە، سووریا لە زۆر ڕووەوە پشت بە ئێران دەبەستێت، عێراقیش پاڵنەری هەیە بۆ ئەوەی لە نزیكەوە كار لەگەڵ ئێراندا بكات. بەڵام هەندێ جاریش ئەمە زیادەڕەوی تێدا كراوە، بۆ نموونە، ڕاستە شەڕی سووریا پێگەی ئێرانی لە سووریا بەهێزكردووە، بەڵام پێناچێت رژێمی ئەسەد – لە دەوڵەتێكی لاوازدا- سامانێكی ستراتیژی بێت بۆ ئێران. ئەوەی پەیوەست بێت بە ئیحتیواكردنی دەستڕۆیشتوویی ئێرانەوە، ئەوا پێدەچێت ئەمەریكا پاشگەزبووبێتەوە لە لابردنی ئەسەد لە دەسەڵات، واتە ڕوون نییە ئایا پلانی ئەمەریكا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئێران چییە لەو وڵاتەدا، لە عێراقیشدا ئەم بەرەنگارییە بەوە دەبێت كە پەرە بە پەیوەندییەكی پتەو و سەقامگیر لەگەڵ دەوڵەتی عێراقدا بدرێت بە چەشنێك كە عێراق پێویستی بە هاوكاری ئێران نەبێت. بەڵام كە هێزێكی گەورەی سەربازی جێگیر نەكرێت لە عێراقدا، ئەوا ئەو هاوكارییە لە شێوەی یارمەتیی ئابووری و ئاڵوگۆڕی هەواڵگری و مەشقی سەربازیدا دەبێت. بەڵام هێشتا ڕوون نییە كە ئیدارەی ترەمپ تا چەند ئامادەیە ئەو هاوكارییانە زیاتر بكات.


* ئەوەی پەیوەندی بە دۆخی سووریاوە هەبێت، ئەوا ئاشكرایە كە دۆخێكی دژوار و ئاڵۆز باڵی بەسەر ئەو وڵاتەدا كێشاوە، ئایا پێویستە چی بكرێت بۆ ئەوەی بەلای كەم دۆخەكە هێوربكرێتەوە و دەست بە گفتوگۆیەكی جیددی بكرێت؟
- من لەگەڵ ئەوەدا هاوڕام كە سەقامگیركردنەوەی دۆخی سووریا پێویستی بە جۆرێك له هاوكاری لە نێوان ئەمەریكا و رووسیا هەیە، چونكە پشتیوانی رووسیا بۆ ئەسەد دەبێتەهۆی ئەوەی ئەسەد پاڵنەرێكی كەمی هەبێت بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆی بەسەر ئەو ناوچانەدا كە لەژێر دەستی یاخیبوواندان. بەڵام ڕوون نییە لەم سیاقەدا كە چۆن ئەمەریكا بتوانێت لە ڕوسیا نزیك بێتەوە بێ ئەوەی ئەمە تیشكی نەخرێتەسەر ووردبوونەوەی لەبارەوە نەكرێت، مەبەستم ئەوەیە لە میانەی ئەو مشتومڕە بەردەوامەی پەیوەستە بە ئەگەری دەستتێوەردانی ڕوسیا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكاوە، ئەوا تەنانەت هەوڵێكی بچووكی ئەمەریكاش بۆ كاركردن لەگەڵ رووسیادا وەك پیلانگێڕی لێكدەدرێتەوە. لەبەر ئەوە پێم وایە لەم ساتەوەختەدا و لە ڕووی سیاسییەوە هەڵگرتنی هەنگاوێكی لەم چەشنە زۆر زۆر زەحمەتە. ڕەنگە ئەمە بە تێپەڕبوونی كات گۆڕانكاری بەسەردا بێت، بەڵام پێم وایە دۆخی سووریا لە ماوەی شەش مانگ بۆ ساڵی داهاتوودا وەك خۆی دەمێنێتەوە.
* زۆرجار باس لەوە دەكرێت كە ڕكابەریی نێوان سعودیە و ئێران هۆكارێكە بۆ زیاتر ئاڵۆزبوونی ڕەوشی ناوچەكە و قووڵبونەوەی ناكۆكی و ناسەقامگیرییەكان، بۆچوونی ئێوە چییە لەم رووەوە؟
- ئەوە ڕاستە كە ئەو بارگرژییەی ماوەیەكە لە ئارادایە دەبێت بابەتێكی سەرەكی بێت لە هەر لێكدانەوە و شرۆڤەكارییەك كە بۆ ناوچەكە دەكرێت. بەڵام لای من ڕوون نییە كە چۆن ئەم ڕكابەرێتییە هێوردەبێتەوە، چونكە ئەوە وەك كێشەیەكی جیوپۆلەتیكی بەردەوام دەمێنێتەوە. لە رووی مێژووییەشەوە ڕۆڵی ئەمەریكا لەم ڕووەوە ئەوەبوو كە هەوڵبدات هانی دەوڵەتە سونییەكان بدات تاوەكو خۆیان لە ڕوبەڕوبونەوەی ڕاستەوخۆی ئێران لابدەن. بەشێكی كێشەكە لە ئێستادا و لە پەیوەندیدا بە ئیدارەی ترەمپەوە ئەوەیە كە لە سەروەختی هەڵبژاردنەكاندا ترەمپ بەڵێنی بە ئەمەریكییەكان داوە كە دەستێوەردان لە كاروباری وڵاتانی دیكەدا نەكات. نیگەرانییەكە ئەوەیە ئایا ئەمە هانی تموحەكانی سعودیە دەدات، كە پێدەچێت ئەمە كەیسەكە بێت لە پەیوەندیدا بە سەپاندنی سزاكانی سەر قەتەرەوە.

* ئەی پێت وایە ڕۆڵی توركیا چی دەبێت ئایا ئەم وڵاتە دەتوانێت چ كاریگەرییەكی هەبێت لەسەر ڕەوتی ڕووداو و پەرەسەندنەكانی ناوچەكەدا، بە تایبەتی لە سووریادا؟
- بەڵێ توركیا ڕۆڵێكی گەورەی هەیە. بەڵام ئاست و ئەندازەی پشتبەستنی ئەمەریكا بە گروپە كوردییەكان بۆ ئەوەی ئەركی شەڕكردن لە دژی داعش، بۆتەهۆی ئەوەی بارگرژی لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكادا دروست بكات لەو ڕووەوە كە تا چ ڕاددەیەك ئامادەیە پشتیوانی كورد بكات كاتێك توركیا بەرهەڵستی ئەم كارە دەكات. بەڵام واقیعەكە لە ساڵی ڕابردوودا و لە سایەی هەردوو ئیدارەی ئۆباما و ترەمپدا ئەوەیە ئەمەریكا درێژەیداوە بە هاوكاری لەگەڵ كورددا سەرەڕای بەرهەڵستیی توركیا، بەڵام ئەمە تەنگژەیەكە كە دەبێت ئەمەریكا ئیدارەی بكات.
* ئەگەر پێشبینی ئایندەی ئەم ناوچەیە بكەین، ئایا پێت وایە رۆژگارێكی دورودرێژی ناسەقامگیری و نادڵنیایی چاوەڕوانی ئەم ناوچەیە دەكات یاخود پێت وایە ئاماژە و پەرەسەندنی ئیجابی لە ئارادان؟
لە ڕاستیدا ئەوانە چەمكی رێژەیین، چونكە لەلایەك دەتوانین بڵێین كە دەرفەتی سەقامگیری ڕاستەقینە نییە نە لە عێراق و نە لە سووریا و بگرە لە ناوچەكەشدا، بەڵام لەلایەكی دیكەشەوە جیاوازی هەیە لەنێوان ناكۆكییەك كە گەیشتبێتە بنبەست و هاوشان بێت بە توندوتیژییەكی كەم لەگەڵ شەڕێكی گەورە كە قوربانییەكی زۆری لێبكەوێتەوە، هەروەك ئەوەی لە سووریا و یەمەندا بەدی دەكرێت. لەبەر ئەوە دەكرێت كار بۆ هێوركردنەوەی دۆخەكە بكرێت، ئەگەرچی ئەمە بە مانای هاتنەئارای ئاشتی و ئاسایش نایەت، بەڵام هەرچۆنێك بێت باشترە لەو دۆخەیە لەم چەند ساڵەی دواییدا بەدیمان كرد.