پڕۆفیسۆر مایكل نایت، گەورە توێژەری ئامۆژگای واشنتۆنە بۆ سیاسەتی رۆژهەڵاتی نزیك و پسپۆڕ و تایبەتمەندە لەسەر پڕۆگرامەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان لە هەمان ئامۆژگا و یەكێكە لەو توێژەرانەی كە بە شێوەیەكی مەیدانی توێژینەوەكانی ئەنجام دەدات، پاشان راسپاردە و رێنمایی دەداتە حكومەتی ئەمریكا. پڕۆفیسۆر نایت چەندین جار سەردانی هەرێمی كوردستانی كردووە و خاوەنی توێژینەوەی (كوردستان 25 ساڵ دوای ئەنفال)ـە و دەیان دیراسەت و توێژینەوەی مەیدانی دیكەشی لەسەر دۆخی عێراق و كوردستان و رۆژئاوا ئەنجام داوە. بۆ قسەكردن لەسەر بایەخی سەردانەكەی سەرۆك بارزانی بۆ واشنتۆن و گرنگیی پڕۆژە بڕیارەكەی كۆنگرێس بۆ پڕچەككردنی پێشمەرگە، ئەم وتووێژەمان لەگەڵ پڕۆفیسۆر نایت ئەنجامدا و بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

* سەردانی ئەمجارەی سەرۆك بارزانی بۆ ئەمریكا و كۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆك ئۆباما و ستافی ئیدارەی ئەمریكی و پێنتاگۆن لەم بارودۆخەدا گرنگیی خۆی هەیە. ئایا وەك چاودێر و تایبەتمەندێك لەسەر پرسی عێراق و كوردستان چۆن هەڵسەنگاندن بۆ ئەم سەردانە دەكەن؟
- گرنگترین ئاكام كە لەم سەردانەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ ئەمریكا بخوێندرێتەوە، ئەوەیە ئایندەی پەیوەندییەكانی نێوان كورد و ئەمریكا بەرەو باشتر دەچێت و دەچێتە قۆناخێكی دیكەوە، پێشتر پەیوەندییەكانی نێوان كورد و ئەمریكا كێشە و نیگەرانی بەخۆیەوە گرتبوو، بەتایبەتی كە لایەنی كوردی هەستی بەنائومێدی دەكرد لە ئاست ئەمریكادا بەوەی وەك پێویست پشتگیری كورد ناكات، دیارە كە ئەم هەستە بوونی هەبووبێت، ئەو چوارچێوە نەرێنییە یارمەتیدەر نەبووە بۆ بەرەوپێشەوە چوونی كێشەی كورد، تووڕەیی و نیگەرانی كورد بەرامبەر هەڵوێستەكانی ئەمریكا مایەی تێگەیشتن بوو، بەڵام لەم سەردانەی بارزانی بۆ ئەمریكا، لایەنی كوردی ئەوەی پیشاندا كە دەیەوێت ببێتە دۆستی ئەمریكا و سوپاسگوزاریی خۆشی راگەیاند بۆ ئەو هاوكارییە سەربازییانەی لەلایەن ئەمریكاوە بۆ پێشمەرگە دەستەبەر دەكرێت. هەروەها ئەم سەردانە، ئەوەی خستەڕوو كە كورد پشتیوانییەكی زۆر دەكرێن لە واشنتۆن و پەرەیان بە پەیوەندییەكی باشتر لەگەڵ كۆشكی سپی و ئیدارەی ئەمریكیدا داوە.
* كەواتە دەكرێت بڵێین: لە دوای ئەم سەردانە پشتگیریی ئەمریكا بۆ هەرێمی كوردستان دەچێتە قۆناخێكی دیكە و چەك و تەقەمەنی زیاتر دەگاتە دەستی پێشمەرگە بۆ ئەوەی لە شەڕی تیرۆریستانی داعشدا سەركەوتووتر بن؟
- پێش هەموو شت ئەمریكا و كورد بە شێوەیەك لە شێوەكان هاوپەیمانی سروشتین، دەتوانین ئەمە لەوەدا بەدی بكەین كە كۆنگرێسی ئەمریكا پشتیوانییەكی بەهێز لە كوردەكان دەكات، كۆنگرێسیش نوێنەرایەتی خەڵك دەكات لە ئەمریكا و لە ئێستاشدا خەڵك زۆر بە گەرمی پشتگیری لە كورد دەكەن. كەواتە لە رووی هاوسۆزییەوە ئەمریكا دەیەوێت پشتیوانییەكی زۆر لە كوردستان بكرێت، لەبەر ئەوەی كورد دۆستن و كەسانێكی دیموكراتین و لەگەڵ ئەمریكادان. لە رووی ستراتیژییەوە، كورد هاوپەیمانێكی گرنگ دەبن لە شەڕی دژ بە داعشدا، هەم لە موسڵ، هەروەها لە سووریاش. پێموایە لە چەند ساڵی داهاتوودا رۆڵی هەرێمی كوردستانی عێراق زۆر گرنگتر دەبێت لە شەڕی سووریادا. كوردی عێراق دەتوانن –هەروەك لە كۆبانێدا بینیمان- پشتیوانی كوردی سووریا بكەن. لە كۆتاییدا دەبێت داعش لە سووریاش تێكبشكێندرێت، هەروەك چۆن ئەوەی دەبێت لە عێراق تێكبشكێندرێت، ئەگەرنا سەركەوتنێكی نێوەناچڵ دەبێت.
* باس لەوە دەكرێت ئیدارەی ئەمریكا ئامادەیە لە هەر كاتێكی دیكە زیاتر داخوازییەكانی كورد لە بەرچاو بگرێت و كۆنگرێسیش پڕۆژەی یاسای هاوكاریكردنی سەربازی و ئابووری بۆ كوردان پێشكەش كردووە، بۆ ئەوەی راستەوخۆ پەیوەندی لەگەڵ كوردستاندا گرێ بدات، بەڵام ئیدارەی ئەمریكی بە تەواوەتی لەگەڵ ئەم بۆچوونەی كۆنگرێس تەبا نییە، ئایا هۆكاری ئەم جیاوازییەی نێوان كۆنگرێس و ئیدارەی ئەمریكا چییە؟
- گرفتی پڕۆژە یاساكەی كۆنگرێس (The natural defense authorization act)، ئەوەیە پێویستی بە دابینكردنی بودجە هەیە، ئەگەر هاتوو لەناو كۆنگرێس خرایە دەنگدان و پەسەندكرا، لەم پڕۆژەیەدا هەوڵەكان بۆ ئەوەیە كورد چەكی زیاتریان پێ بدرێت، بەڵام زەحمەتە بەم شێوەیە پڕۆژەیاساكە بخرێتە دەنگدانەوە و ئەگەری ئەوە هەیە هەندێك هەموار بكرێتەوە. بە بۆچوونی من لەوانەیە هەندێك بڕگە كە راستەوخۆ (بە ناو) باسی كوردستان دەكات، بە شێوەیەكی دیكە دابڕێژرێنەوە، بەشێكی ئەم پێداچوونەوەیە بە هۆی ئەوەیە كە بەغدا ناڕازییە و گوشاری زۆری خستۆتە سەر واشنتۆن، هەروەها لە بەشێكی دیكەشیدا بە هۆی ئەوەیە شێوازی نووسینی رەشنووسەكە زۆر ورد نییە، لەبەر ئەوە لەوانەیە پێش ئەوەی دوایین رەشنووسی پڕۆژەكە بخرێتە دەنگدانەوە لەناو كۆنگرێس، هەندێك بڕگەی هەموار بكرێتەوە، ئەوجا دەنگی لەسەر بدرێت، بەڵام ئەوەی گرنگترە لەم پرسەدا ئەوەیە كە سەرۆك بارزانی سیاسەتێكی حەكیمانەی لە بەرامبەر ئەم پڕۆژەیاسایە گرتەبەر و بەڵێنی ئەمریكای قبووڵ كرد بۆ گەیاندنی چەكی زیاتر بە دەستی پێشمەرگە لە رێی بەغداوە. هەروەها كارێكی باشە كە ئەو بەڵێنەی لە سەرۆك ئۆباماوە وەرگرت، ئەمەش رێیەكی باشترە لەوەی بەرەنگاری حكومەتی ئەمریكی ببێتەوە، كۆنگرێسیش هیوای ئەوە دەخوازێت حكومەت لەم ڕووەوە كارێك بكات، چونكە ئەگەر هەوڵ بدەیت، كەسێك ناچار بكەیت كە كارێك ئەنجام بدات، ئەوا هەمیشە بەرەنگارت دەبێتەوە، بەڵام سەرۆك بارزانی وای نەكرد و ئێستاش كورد پشوانییەكی زۆریان لە كۆنگرێسدا هەیە و ئەوەشیان بە سەرۆك ئۆباما راگەیاند كە ئەگەر چەكی زیاتر بگاتە دەستی پێشمەرگە، ئەوە كێشە نابێت كە ئەو چەكانە لە رێگەی بەغداوە بنێردرێن، ئەمەش هەنگاوێكی لۆژیكانە و زیرەكانە بوو كە كورد پیشانی دا.
* وەك ئاماژەتان پێكرد، گرنگ ئەوەیە چەكی زیاتر بگاتە دەستی پێشمەرگە، گەر لە رێگەی بەغداشەوە بێت، بەڵام پرسیاری سەرەكی لێرەدا ئەوەیە: ئایا ئەمە مانای ئەوە نییە ئەمریكا لەوە تێگەیشتووە كە مامەڵەكردن لەگەڵ پێكهاتە جیاوازەكانی عێراق پێویستی بە لەبەرچاوگرتنی جیاوازی نەتەوەیی و مەزهەبی هەیە؟
- ئەمە زۆر راستە، واقیعی ئێستای عێراق وایە و دەبێت لە چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ بارودۆخی عێراق، لایەنی مەزهەبگەرایی و ئیتنی لەبەرچاو بگیرێت. لەوانەیە لەمەو دوا ئەمریكا لەسەر ئەم بنەمایە مامەڵە لەگەڵ عێراق بكات، ئەمەش لەبەر ئەوەیە لە پێش ساڵی 2003ـەوە بە بەراورد بە ئێستا عێراق كەمتر گیرۆدەی كێشەی مەزهەبگەرایی بوو، بەڵام واقیعەكە لە ئێستادا ئەوەیە عێراق وڵاتێكی زۆر دابەش بووە و ئەمریكاش لەوە دەڕوانێت. ئێمە ئەمە لە سەردانەكاندا بەدی دەكەین، لە پێشدا عەبادی هاتە ئەمریكا، دواتر بارزانی و ئێستا سەركردە جیاوازەكانی عەرەبە سوننەكان سەردانی ئەمریكا دەكەن. ئەمەش مانای ئەوەیە لە رووی واقیعەوە عێراق دابەش بووە، هەر لەبەر ئەوەشە كۆنگرێسی ئەمریكا پرۆژەیاسای «The natural defense authorization act» پێشكەش دەكات، كە حەرەسی وەتەنی سوننە بەو بڕە هاوكاری بكرێت و خێڵە سوننەكان ئەو بڕە هاوكارییە وەربگرن و كوردەكانیش ئەم بڕە یارمەتییەیان پێ بدرێت. زۆرێك لە ئەمریكییەكان تێگەیشتنێكی تێر و تەسەلیان نییە لە بارەی عێراقەوە و دەیانەوێت مەسەلەكان سادە بكەنەوە بە چەشنێك قابیلی تێگەیشتن بێت، وەك باسكردن لە كورد و سوننە، دیارە باسكردنی كورد و عەرەبی سوننە بەجیا لە پڕۆژەیاساكەی كۆنگرێس تەفسیری ئەوەی بۆ دەكرێت، عێراق بەرەو دابەشبوونی كردەیی دەبات، بەڵام من وای دەبینم فاكتەری تەنگژە ناوخۆییەكانی عێراق، دەبێتە هۆی ئەوەی بە رەوتێكی لەسەرخۆ دەسەڵاتی مەركەزی لە عێراقدا لە ئارادا نەمێنێت. ئەگەر بە راشكاوی بدوێم، ئەوا مەرج نییە ئەم بە نامەركەزیكردنەی عێراق كارێكی خراپ بێت، بەڵكو بۆی هەیە دەرئەنجامی باشی لێ بكەوێتەوە. ئێوە لە كوردستان لەم راستییە تێدەگەن و پشتیوانێكی بەهێزی بە نامەركەزیكردنن، ئێستا سوننەكانیش پشتیوانی لێدەكەن. هەروەها بەسرەش پێیانوایە بەرژەوەندییەكانیان لەوەدایە كە نارمەكەزیەتی زیاتر هەبێت. باس لەوە دەكرێت ئەمە عێراق بەرەو دابەشبوون دەبات، بەڵام من دەڵێم حاڵی حازر عێراق بەرەو دابەشبوون چووە، پرسیارەكە ئەوەیە: چ جۆرە پەیوەندی و رایەڵێك بەشەكانی عێراق پێكەوە گرێدەدات؟ نەك ئەوەی ببێتە دەوڵەتێكی خاوەن مەركەزیەتێكی بەهێز و رەنگە جارێكی دیكەش نەبێتەوە بە دەوڵەتێكی خاوەن مەركەزیەتێكی بەهێز. ئەوەی دەبێت عێراقییەكان بڕیاری لەسەر بدەن، ئەوەیە چۆن پێكەوە بژین و لە سایەی چ هەل و مەرجێك و بە چ میكانیزمێك، هەر لەبەر ئەوەیە رەنگە بە نامەركەزی كردن و فیدڕاڵیزم رێگەیەكی باش بێت و ببێتە هۆی رزگاركردنی عێراق.
* ئایا ئەمریكا ئامادەیە لە ئایندەدا مامەڵە لەگەڵ سێ دەوڵەتدا لە عێراقدا بكات و لە پرسە سیاسییەكان و پرسەكانی دیكەشدا بە جیا مامەڵە لەگەڵ پێكهاتەكانی عێراقدا بكات؟
- لە ئێستادا كۆنگرێس بەڵێ بۆ ئەم كارە ناكات و رەنگە رۆژێك بێت، ئامادە بێت مامەڵە لەگەڵ بوونی دوو دەوڵەتدا بكات، عێراق و كوردستان. حكومەتی ئەمریكاش نایەوێت حكومەتی فیدڕاڵی عێراق دابەش بێت، هەر بۆیە ڕاستەوخۆ دوای پێشكەشكردنی پڕۆژەیاسای «The natural defense authorization act» حكومەتی ئەمریكا رایگەیاند كە لەگەڵ ئەوەدا نین باس لە حەرەسی وەتەنی سوننی بكرێت، دەكرێت باس لە حەرەسی وەتەنی بكرێت، نەك حەرەسی وەتەنی سوننی، لەبەر ئەوە حكومەتی ئەمریكا لەگەڵ ئەو پڕۆژەیاسایەدا نەبوو، چونكە تێڕوانینی حكومەتی ئەمریكا وابوو كە باس لە دابەشكردنی عێراق بكات و زۆرێك لەو كۆنگرێسمانانەی دایانڕشتووە، زۆر باش لە بارودۆخی عێراق تێناگەن.
* دوای رۆیشتنی بارزانی بۆ ئەمریكا باس لەوە دەكرا كە ئەمریكا پشتیوانی سەربەخۆیی كوردستان دەكات، ئایا هیچ گۆڕانكارییەك لە هەڵوێستی ئەمریكا لەم رووەوە بەدی دەكەن؟
- من ناتوانم باس لەوە بكەم كە لە ئایندەدا چی روودەدات، بەڵام ئەگەر ئەمریكا پشتیوانی سەربەخۆیی كورد بكات، ئەوا دەبێت دوو شت روو بدات، یەكەمیان دەبێت كوردستان لە رووی ئابوورییەوە سەربەخۆ بێت و خۆی داهاتی خۆی دەستەبەر بكات و داوای هیچ داهاتێك لە بەغدا نەكات. كەواتە هەنگاوی یەكەم سەربەخۆیی ئابوورییە كە توركیاش پشتیوانی لێ بكات، كە وڵاتێكی گەورەیە پێویستە ئامادەیی خۆی پیشان بدات بۆ ئەوەی سەربەخۆبوونی كوردستانی عێراق قبووڵ بكات. خاڵی دووەم ئەوەیە ئەم كارە لەگەڵ حكومەتی ئێستای ئەمریكا نەكرێت، بەڵكو لەگەڵ حكومەتی داهاتووی ئەمریكا هەوڵی بۆ بدرێت، لەبەر ئەوەی لە سەردەمی حكومەتی داهاتوودا هەمان كۆنگرێسی ئێستا لە ئارادا دەبێت كە زۆر لەگەڵ كورددایە. هەروەها سەرۆكێكی نوێ هەڵدەبژێرێت و دەسەڵاتێكی نوێ لە كۆشكی سپی بوونی دەبێت، كە رەنگە تێڕوانینێكی جیاوازی هەبێت و پێیوا بێت كورد هاوپەیمانی راستەقینەن و ناكرێت دەستبەرداریان بین و دەبێت پشتیوانییان بكەین. كەواتە ئەمە پێویستی بە سەربەخۆبوونی ئابووری، هەروەها پێویستی بە كاتیشە پێش ئەوەی بگەنە قۆناغێك تێیدا ئەمریكا تێڕوانینی خۆی لە بارەی سەربەخۆبوونی كوردەوە بگۆڕێت.
* دوا وتەتان چییە؟
- سەرۆك بارزانی سوپاسی خەڵكی ئەمریكا و سوپای ئەمریكای كرد بۆ قوربانیدانەكانیان و بۆ هاوكارییەكانیان، لەبەر ئەوە منیش دەمەوێت سوپاسی سەرۆك بارزانی و پێشمەرگە بكەم بۆ ئەو قوربانیانەی داویانە لە پێناو تێكشكاندنی داعشدا.