پرۆفیسۆر كینس پۆڵاك پسپۆر و تایبەتمەندە لەسەر كارویاری سیاسی و سەربازیی وڵاتانی رۆژەەڵاتی ناوەڕاست بە تایبەتیش پسپۆرە لەسەر عێراق و ئێران و سعودیە و دەوڵەتانی كەنداو، پۆڵاك ەەتا ساڵی 2012 سەرۆكی سەنتەری سابان بووە بۆ دیراسەتی سیاسەتی رۆژەەڵاتی ناوەڕاست لە ئامۆژگای بەناوبانگی برۆكینگز، ەەروەەا لەماوەی ساڵانی 1988 - 1995 شرۆڤەوانی سیاسەتی سەربازیی عێراق و ئێران بووە لە ئاژانسی ەەواڵگری ئەمریكا، لە ساڵانی 1995 -1996 بەڕێوەبەری ستافی رۆژەەڵاتی نزیك و باشووری ئاسیا بووە لە ئەنجوومەنی ئاسایشی ئەمریكا، پرۆفیسۆر پۆڵاك ئێستا گەورە تۆژەری سەربازی و سیاسییە لە ئامۆژگای بەناوبانگی برۆكینگز، لەمیانی سەردانی هەفتەی رابردووی بۆ كوردستان، گوڵان ئەم دیمانە تایبەتەی لەگەڵ ئەنجامداو بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

لە دیمانەیەكی تایبەتی گوڵانداكینس پۆڵاك گەورە تۆژەری ئامۆژگای برۆكینگز و تایبەتمەند لەسەر كاروباری سیاسی و سەربازیی عێراق:مسعود بارزانی گرنگترین كەسایەتییە لەكوردستان و عێراق و ناوچەكە وبۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەك پاریس وایە بۆ فەڕەنسا

* عێراق بە بارودۆخێكی سەخت و دژواردا تێدەپەڕێت و رواڵەتەكانی دەوڵەتێكی خاوەن سەرورەی لەدەست داوە، ەۆكارەكانی ئەوەی عێراقیان گەیاندە ئەم رۆژە چی بوون؟
- پرسیارێكی گەورە و ئاڵۆزە، ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ هەڵەكانی ئەمریكا كاتێك لە ساڵی 2003دا ئەو وڵاتەمان داگیر كرد و دەسەڵاتی سەددام حوسێنمان رووخاند، كە بە دڵنیاییەوە ئەمە نیعمەتێكی گەورە بوو بۆ سەرجەم عێراقییەكان، هەروەها بۆ مرۆڤایەتیش، بەڵام ەیچ شتێكمان بنیاد نەنا و بۆشاییەكی ئەمنیمان خوڵقاند، دواتر بۆمان دەركەوت لەو بۆشاییە ئەمنییەدا شیعە و سوننە ترسێكی گەورە و بێزرانێكی قووڵیان لە بەرامبەر یەكدا بۆ دروست بوو، كە دواتر شەڕیان لە دژی یەكتر بەرپاكرد. ئەو بارودۆخە هەموو ئەو گرژییانەی بەدوای خۆیدا هێنا، بەڵام لە راستیدا دەرئەنجامی ئەو بۆشاییە بوو كە دروست بوو. بە دڵنیاییەوە ئەمریكا لە ساڵی 2007 و 2008دا ەێزەكانی بۆ عێراق زیاد كرد و بۆشاییە ئەمنییەكەی پڕكردەوە و سوپای جێگیركرد و خەڵكەكەی پاراست و توانی شیعە و سوننە پێكەوە كۆبكاتەوە.
* بەڵام دواتر ئەمریكا ئیدارەیەكی خراپی بارودۆخەكەی كرد؟
-دەقا و دەق وایە بە دڵنیاییەوە لە ساڵی 2011دا جارێكی دیكە كشاینەوە و پێشوەختە پشتمان كردە عێراق پێش ئەوەی بتوانین متمانە لە نێوان عەرەبە سوننە و شیعەكان دروست بكەین.
*سەرەڕای ئەوەی ئێران ئەندامی ئەو هاوپەیمانێتییە نێودەوڵەتییە نییە كە لە شەڕدایە دژی داعش، بەڵام بەشدارە لە شەڕەكە و شان بە شانی میلیشیا شیعیەكان شەڕ دەكات، كاریگەریی خراپی ئێران لە عێراقدا چۆن لێكدەدەیتەوە و ئایا ئەمە نابێتە هۆی دووبارە سەرەەڵدانەوەی شەڕی ناوخۆیی تایەفەگەری؟
-ئەمە پرسیارێكی زۆر گرنگە. سەرەتا با لەو بەشەوە دەست پێبكەم كە پەیوەستە بە ئێرانەوە. پێموایە یەكەم و دیارترین كێشە لە پەیوەندی بەو كاریگەرییە قووڵەی ئێران-بەم دواییە بەدەستی هێناوە- لە ناو عێراقدا، ئەوەیە كە زۆربەی عێراقییەكان خوازیاری ئەوە نین ئێران هێندە كاریگەر بێت، ئەمە خۆی لە خۆیدا كێشەیە. خاڵی دووەم ئەوەیە ئێران دەیەوێت باڵادەست بێت بەسەر عێراقدا، كە مەرج نییە ئەو باڵادەستییەش لە بەرژەوەندی عێراقدا بێت، ئێران بۆ بەرژەوەندی خۆی ئەو كارە دەكات، ئەمەش ەۆكارێكە كە زۆربەی عێراقییەكان نایانەوێت ئێران هێندە دەستڕۆیشتوو بێت بەسەر عێراقەوە. خاڵی سێیەم ئەوەیە- من كەسێكی ئەمریكیم- و ئەگەرچی وای نابینم كە ئێران سەرچاوەی هەموو كێشەكان بێت لە جیەاندا، بەڵام ئاشكرایە ئێران ناساز و ناتەبایە لەگەڵ ئەمریكا و بە شێوەیەكی سیستماتیكی بەرەەڵستی هەوڵەكانی ئەمریكا دەكات بۆ لێكنزیكبوونەوە لە ئێران، هەروەها بە شێوەیەكی مەبەستدار هەوڵی زیانگەیاندنی بە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا -لە ناوچەكە و لە دەرەوەی ناوچەكەش- داوە. كەواتە كاتێك دەبینین ئێران -وەك وڵاتێك كە جاڕی دوژمنایەتی خۆی داوە دژی ئەمریكا، هێندە كاریگەر و دەستڕۆیشتووە لە عێراقدا، ئەوا ئەمە مایەی نیگەرانییەكی زۆرە بۆ من وەك كەسێك كە بایەخ بە عێراق و بە ئەمریكا و پەیوەندیەكانی ئەمریكا لەگەڵ عێراق دەدەم.
* پرسیارە راستەقینەكە ئەوەیە دەبێت، یان دەكرێت چی بكرێت لەم بارەیەوە؟
- بەداخەوە، ئەوە پرسیارێكی زۆر قورسە، چونكە واقیعەكە ئەوەیە- جارێكی دیكە دەگەڕێمەوە بۆ وەڵامی پێشووم- ئەمریكا بۆشاییەكی دروستكرد و ئێرانیش یەكێك بوو لەو ەێزانەی ەاتە نێو ئەو بۆشاییەوە، جارێكی دیكە ئێمە لە ساڵی 2011دا ئەو بۆشاییەمان دروستكرد و جارێكی دیكە ئێران هاتەوە نێو ئەو بۆشاییە. ئەوەی دەیبینم لە ساڵانی داهاتوودا ئەوەیە باشترین رێگە بۆ دوورخستنەوەی ئێران لە عێراق و بۆ سنوورداركردنی دەستڕۆیشتوویی ئێران لە عێراقدا، ئەوەیە عێراقێكی بەەێز و كوردستانێكی بەهێز ەەبێت و پەیوەندییەكی بەهێز لە نێوان عەرەبە شیعە و سوننەكاندا دروست بێت، ئەگەر عێراق بەەێز و یەكگرتوو بێت، ئەوا دەتوانێت ئێران دووربخاتەوە. پێموایە باشترین نموونە لەم رووەوە ئەوە بوو كە ساڵی 2008 و 2009دا روویدا، كاتێك سەرۆك وەزیران مالیكی، بۆ ماوەیەكی كورت، وەك سەركردەیەكی نەتەوەیی راستەقینە دەركەوت و بە راستی بەرژەوەندی عێراقی خستە پێش بەرژەوەندیەكانی دیكەوە و دەستی دایەی پرۆسەی «صولە الفرسان» لە بەسرە و میلیشیا ئێرانییەكانی لە عەممارە و قورنە و شاری سەدر دەرپەڕاند، ئەمە بێئەندازە گرنگ بوو، ئەو ئەم كارەی كرد- راستە ئەمریكییەكان ەاوكارییەكی زۆریان كرد-، بەڵام ئەو كارەی بە پشتیوانی خەڵكی عێراق كرد، كاتێك بەتالیۆنە سوننەكانی سوپای عێراق بەرەو بەسرە بەڕێكەوتن، خەڵكی بەسرە پێشوازییان لێكردن بۆ هاوكاریكردنیان لە دوورخستنەوەی -دەستڕۆیشتوویی- ئێران. كەواتە كاتێك سیاسەت لە عێراقدا سەركەوتوو بێت، ئەوا دەتوانن باشتر مامەڵە لەگەڵ ئێراندا بكەن و دەتوانن كاریگەری ئێران سنووردار بكەن. لەبەر ئەوە دەبێت بگەڕێینەوە بۆ بارودۆخێك كە عێراقییەكان و كورد ەەست بە ئاسوودەیی بكەن و ەەست بە بەەێزبوون و بە یەكێتی بكەن، ئەوان دەتوانن مامەڵە لەگەڵ – ئەو بارودۆخە بكەن-، من پێم خۆشە ئەمریكا ئەو رۆڵە ببینێت و لە بەەێزكردنی عێراق و كوردستاندا ەاوكار بێت.
*كەواتە پێتوایە ئێران رۆڵێكی ناسەقامگیركار دەبینێت و چارەسەرەكەش بنیادنانەوەی متمانەیە لە نێوان پێكەاتەكانی عێراقدا؟
-رەنگە من نەڵێم ئێران رۆڵێكی ناسەقامگیركار دەبینێت، بەڵكو ئێران هەوڵی كۆنتڕۆڵكردنی عێراق دەدات لە بەرژەوەندی خۆی. ئەمە مشتومڕێكە ئیدارەی ئۆباماش دەیڵێتەوە-من بە ناوی ئیدارەی ئۆباماوە قسە ناكەم و بۆچوونی من جیاوازە لە بۆچوونی ئەوان-، بەڵام ئەم ئیدارەیە دەڵێت ئێران هاوكارە لە تێكشكاندنی داعش و داعش دووردەخاتەوە، ئەمە مایەی سەقامگیرییە. كاتێك لێی دەڕوانم، دەڵێم ئەمە لە ئاستێكدا مایەی سەقامیگرییە، بەڵام لەلایەكی دیكەوە ناسەقامگیری لێدەكەوێتەوە.
*مەبەستت ئەوەیە لە مەودای دووردا ناسەقامگیری لێدەكەوێتەوە ؟
-دەقا و دەق، چونكە دەبێتە ەۆی ئەوەی سوننە ترسیان لێ بنیشێت و عێراقیش دەخاتە ژێر كۆنتڕۆڵی ئێرانەوە و ئەمەش كارێكی باش نییە.
*سەرەڕای ئەوەی بۆ ەەشت مانگە ەێزەكانی پێشمەرگە لە شەڕێكی سەختدان لە دژی داعش و سەركەوتنی گەورەشیان بەدەست هێناوە، بەڵام وەك پێویست پڕچەك نەكراون، ئایا كاتی ئەوە نەەاتووە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بیر لەم مەسەلەیە بكاتەوە و راستەوخۆ چەك بە ەێزەكانی پێشمەرگە بدات؟
-بەڵێ، من خوازیارم رۆژئاوا ەاوكاری زیاتری پێشمەرگە بكات، بەتایبەتی چەكی قورسی دژە تانكیان بۆ دەستەبەر بكەن، كە ئەمە وەك پێویست نەبووە و خوازیارم ئۆتۆمۆبێلی- سەربازی- زیاتر بدرێتە پێشمەرگە لە نێویاندا هامفی زرێپۆشكراو، پێموایە ەاوكاریگەلێكی گەورە و جیاواز هەن كە دەكرێت و دەبێت بۆ پێشمەرگە دەستەبەر بكرێت، هەروەها دەبێت لە یادمان بێت، پێشمەرگە چەندین كاری بەرچاوی ئەنجامداوە و دەبێت خەڵكی ناوچەكە سوپاسگوزار بن لەبەرامبەر ئەو شەڕەی دژ بە داعش دەیكەن، هەروەها دەبێت باس لەوە بكەین كە سەركەوتنەكانی سەرەتای داعش بۆ چەند كێشەیەك گەڕانەوە كە بواریان دا -داعش- پێشڕەوی بكات، كەواتە گرنگە ەەرێمی كوردستان كاتێك بیر لە بەرەوپێشچوون دەكاتەوە، ئەوەی لەبەرچاو بێت كە پێویستی بە هەندێ چاكسازی نوێ هەیە، واتە سەرەڕای –ئەوەی پێشمەرگە- پێویستیان بە چەكە، بەڵام پێویستییەكی زۆریان بە مەشقپێكردن هەیە، پێویستە پێشمەرگە بگەڕێتەوە ئەو دۆخەی لە ساڵانی شەستەكان و حەفتاكاندا ەەیبوو. بەداخەوە چەندین مەسەلەی دیكەش هەبوون- هەرچەندە ئەمە قابیلی لێكتێگەیشتنە-، چونكە كوردە سەرقاڵی دروستكردنی وڵاتێكی نوێ بوون و لە زۆر رووەوە كاری زۆر بەرچاویان ئەنجام داوە لە پەیوەندی بە دروستكردنی وڵاتێكی نوێیەوە، بەڵام نابێت لایەنەكانی دیكەش فەرامۆش بكەین.
*خەڵكی كوردستان و سەركردایەتی كورد شانازی بەوەوە دەكەن كە ئەفسانەی داعش لەسەر دەستی ەێزەكانی پێشمەرگە تێكشكاوە، تا چەند لەگەڵ ئەمەدا هاوڕایت و ئایا ەۆكارەكانی ئەوە چییە كە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی سڵ دەكاتەوە لەوەی راستەوخۆ چەك بداتە پێشمەرگە نەك لە رێی بەغدا و لە رێی حكومەتی مەركەزییەوە؟
- با بە جیا لە باس لە هەر یەكێكیان بكەم، چونكە چەند شتێكی زۆر گرنگتان باس كرد. یەكەمیان ئەوەی ئێوە دەیڵێن تەواو راست و دروستە، جارێكی دیكە پێشمەرگە سەلماندیەوە كە هێزێكی سەربازی زۆر گرنگ و بە توانان، لەلایەكی دیكەوە وەك ئەمریكییەك دەیڵێم كە نابێت رۆڵی ئەمریكا و ەێزی ئاسمانی ئەمریكا لە یاد بكەن كە ئەویش رۆڵی زۆر گرنگی بینی، واتە زۆرێك لە سەركەوتنەكان بەەۆی بوێری و ئازایەتی پێشمەرگە لەسەر زەوی و توانا و كارامەیی هێزی ئاسمانی ئەمریكاوە بەدەست هێنران. لەوەی دووەمیشیاندا هاوڕام، با بەم شێوە گوزارشتی لێبكەم، پاساوی ئەوەی ئەمریكا و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هاوكارییەكی زیاتریان دەستەبەر نەكرد، دوو لایەن بوو، یەكەمیان ئەوە بوو كە هاوكارییەكی دارایی زۆر و هاوكارییەكی زۆری چەك هەبوو كە دەبێت بەشی زۆری بدرێت بە بەغدا و ئەوەی دەشمێنێتەوە بدرێت بە كورد، پێموایە ئەوە هەڵەیە و ئەمە ساتەوەختێكی هەستیارە و داعش هەڕەشەیەكی گەورەیە و لەم ەەلومەرجانەشدا دەبێت چەكی زیاتر و پارەی زیاتر دەستەبەر بكرێت. پێویستە بەغدا ئەو چەكەی پێ بدرێت كە پێویستی پێیەتی و دەبێت كوردیش ئەو چەكەی پێ بدرێت كە پێویستی پێیەتی و نابێت لە یەكێكی بگرینەوە و بیدەین بەوی دیكە ئەوە ەەڵەیەكی گەورەیە. هۆكارێكی دیكە ئەوەیە ئێمە نامانەوێت بەغدا ناڕەحەت بكەین-ئەگەر ئەمە قابیلی تێگەیشتنیش بێت- ئەوا هەڵەیە، پێویستە ئێمە بچینە بەغدا و بە بەغدا بڵێین كە ئێوە رێگەتان داوە كورد سوپای خۆی ەەبێت كە پیشمەرگەیە و ئەمەش لە یاسای عێراقیدا چەسپێندراوە و بەشێكە لە سیستمی حكومەتی عێراق و پێشمەرگەش پێویستی بە هاوكاری هەیە و دەبێت ئەو ەاوكارییەش بە شێوەیەكی راستەوخۆ دەستبەربكرێت، ئەگەر ئەم پرۆسەیە لە رێی بەغداوە ئەنجام بدرێت، ئەوا بەغدا رێگریمان لێدەكات لە گەیاندنی چەك و هاوكارییەكانی دیكە بە پێشمەرگە بۆ شەڕكردن لە دژی ئەم دوژمنە.
*لە سەردانەكەیدا بۆ پەیمانگەی برۆكینز، ئێوە وا باسی (سەرۆك بارزانی)تان كرد كە وەك پاریس وایە بۆ فەڕەنسا، ئێستا ئەو 10 مانگە لە بەرەكانی پێشەوەی شەڕی داعشە و سەركەوتنی گەورەی بەدەست هێناوە، ئایا هێشتا لەسەر ئەو باوەڕەیت كە بارزانی بۆ رۆژەەڵاتی ناوەڕاست وەك پاریس وایە بۆ فەڕەنسا؟
-هێشتا باوەڕم وایە كاك مسعود كەسایەتی مەزن و جێی ئیعجابە «iconic figure» و كەسایەتییەكی بێ ئەندازە گرنگە هەم لەسەر ئاستی كوردستان و هەم لەسەر ئاستی عێراق و هەم لەسەر ئاستی ناوچەكەش، هێشتا باوەڕم وایە بەدڵنیاییەوە ئەمە حاڵەتەكەیە. كوردستان رووبەڕووی چەند كێشەیەك بۆتەوە، پێموایە كاك مسعود ەەڕەشە سەربازی و هەڕەشە ئەمنییەكەی كردە ئەولەویەت، كە باوەڕم وایە داعش هەڕەشەیەكی زۆر راستەقینەیە، من بە تەواوەتی لەوە تێدەگەم كە ئێستا گوڕ و تینی خۆی بۆ ئەم بوارە تەرخان كردووە، من هیوادارم رەوشە سەربازییەكە بە چەشنێك هێور ببێتەوە كە كاك مسعود بتوانێت بگەڕێتەوە و مامەڵە لەگەڵ كێشە ئابووری و سیاسییەكانی كوردستاندا بكات، چونكە وەك دەزانن دابەزینی نرخی نەوت كاریگەری وێرانكاری هەبووە، كێشەكانی نێوان بەغدا و هەولێر كێشەی زۆر دژوارن. لەبەر ئەوە كاتێك تەپ و تۆزی رەوشە سەربازییەكە دەنیشێتەوە، ئەوا پێموایە خەڵكی كوردستان خوازیاری ئەوەن سەرۆكەكەیان گوڕ و تینی خۆی بۆ ئەو بوارانە تەرخان بكات.
*كەواتە ئێوە ەاوڕان لەوەی هەوڵێكی مەزن دەدات و رۆڵێكی یەكلاكەرەوە دەبینێت؟
-بە دڵنیاییەوە، پێم وایە كاك مسعود سەركردیەكی مەزنە، بەلای منەوە كارێكی باشە ئەگەر بەراوردی بەغدا بە هەولێر بكەیت، لە ەەولێر كاك مسعود هەیە كە كەسایەتییەكی بێ ئەندازە گرنگە و دەتوانێت بڕیار بدات و حكومەت بخاتەگەڕ، ئەمە لە بەغدا نابینین لە دەرئەنجامیشدا بەغدا گرفتارە. عەبادی كەسێكی زۆر باشە و من مانگی رابردوو بۆ ماوەی دوو سەعات لەگەڵیدا بووم، پێی سەرسام بووم، ئەو كەسێكی باشە و ئەركێكی زۆر سەختی لە پێشە، بەڵام ئەو دەسەڵاتەی كاك مسعودی نییە، پێموایە ئەوە جیاوازییەكی زۆر گەورەیە لە نێوان هەولێر و بەغدا.
*لەم بارودۆخە سەختەی عێراقدا دەبینین كە كێشەی جددی هەیە لە نێوان بەغدا و هەولێر و ئەوە بۆ ماوەی 15 مانگە بەشە بودجەی كوردستان لەلایەن بەغداوە بڕدراوە، ئایا دەكرێت كوردستان لە شەڕدا بێت لە دژی داعش و لە هەمان كاتدا سزای ئابووری بەسەردا بسەپێندرێت؟
-مەسەلەی بڕینی مووچە كە بیرۆكەی مالیكی بوو مایەی كارەسات بوو، كاریگەری وێرانكاری لێكەوتەوە لەسەر خەڵكی كوردستان، بەڵام پێموا نییە لە قازانجی بەغداش بووبێت، پێموایە هەموو كەس درك بەوە دەكەن كە ئەمە هەڵەیە، ئەمە پرسێكی لە رادەبەدەر ئاڵۆزە. پێموایە ئەو رێككەوتنەی گفتوگۆی لەسەر كرا لەلایەن كاك نێچیرڤان و كاك قوبادەوە لەگەڵ عادل عەبدولمەەدی، رێككەوتنێكی باشە. ئێمە لە جیەانێكی بێ كەم و كوڕیدا ناژین و باوەڕم وایە رێككەوتنێكی باشە بە لەبەرچاوگرتنی ئەو جیەانەی تێیدا دەژین. ەەستی من ئەوەیە كاتێك قسە لەگەڵ وەزارەتە جیاوازەكان دەكەم، ئەوەیە كە بە راستی هەردوولا هەوڵی زۆر سەخت دەدەن كە پابەندبوونەكانی خۆیان جێبەجێ بكەن، هەردوولا- رەنگە بەغدا بەتایبەتی- پەلەیان كرد لەوەی پەنجەی تۆمەت بۆ یەكتر درێژ بكەن- بەوەی لایەنەكەی دیكە نەیتوانیوە ئەركی خۆی جێبەجێ بكات- و لەوەی نیازێكی خراپ بەدی بكەن لەوەی دەگوزەرێت. پێموایە كێشەكان لە پەیوەندی بە بەغدا و هەولێرەوە كێشەی بونیادین، كە پەیوەستن بە كێڵگەكان و بە رەوانەكردنی نەوت لەو كێڵگانەوە، بەغداش كێشەی دارایی و كێشەی بیرۆكراتی هەیە. ئەوەندەی من بزانم هەردوولا دەیانەوێت رێككەوتنەكە جێبەجێ بكەن، لە دیدارەكەی سلێمانی د. ئاشتی هەورامی وتی ئێمە دەمانەوێت ئەم رێككەوتنە سەربگرێت و د. عادل عەبدولمەەدی وتی ئێمە دەمانەوێت ئەم رێككەوتنە سەربگرێت، هەروەها بەڕێز هوشیار زێباری وەزیری دارایی عێراق رایگەیاند هەردوولا دەیانەوێت ئەم رێككەوتنە سەربگرێت. بەڵام ئەمە سەختە بۆ هەردوولا، ئەویش بەەۆی نرخی نەتەوە و بەەۆی كێشەی بونیادییەوە، كە دووچاری دژواری دەبنەوە لەوەی پابەندبوونی خۆیان بە رێككەوتنەكەوە جێبەجێ بكەن. كە دەبێت هەردوولا ئارام بگرن و من دەزانم خەڵكی ئاسایی كوردستان زۆر پێویستیان بەوەیە مووچەكانیان پێبدرێت، بەڵام پێموا نییە وەڵامە راستەكە ئەوە بێت تەنەا ئۆباڵەكەی بخەینە ئەستۆی بەغدا، بەغدای ئێستا بەغدای نوری مالیكی نییە و دەیەوێت كاری راست و دروست بكات، بەڵام رووبەڕووی دژواری بۆتەوە.
*كەواتە گەشبینیت؟
-بە حەزەرەوە گەشبینم، من بۆ ماوەی 27 بۆ 28 ساڵ كارم لەسەر عێراق كردووە و هەمیشە ەەوڵمداوە گەشبین بم، بەڵام فێربووم كە دەبێت زۆر بە حەزەر بم.
*باوەڕت وایە هەردوولا بیانەوێت و بتوانن ئەم رێككەوتنە جێبەجێ بكەن؟
- بە دڵنیاییەوە دەیانەوێت و هەروەها دەتوانن، بەڵام بە ئاسانی نا، ئەمە كارێكی ئاسان نابێت بۆ ئەوەی ئەنجامی بدەن، هەناردەكردنی نەوتی كوردستان بەو خێراییە نەبوو كە بەغدا ویستی، لەبەر ئەوە بەغدا راستەوخۆ رایگەیاند ئێوە پاشگەزبوونەتەوە لە رێككەوتنەكە و بەغداش بە قەیرانێكی دارایی قورسدا تێدەپەڕێت، بەو پێیە پارەكە بەو خێراییە نەگەیشت كە راگەیەندرا، لەبەر ئەوە ەەرێمی كوردستان رایگەیاند كە ئێوە مووچە نادەن. كەواتە پێموایە ویستەكە لە هەردوولاوە هەیە، بەڵام كێشەكە لە توانادایە. پێموایە ئەگەر هەردوولا پانتاییەك بەوی دی بدەن، ئەوا دەگەنە ئەوەی دەیانەوێت. مەترسییە راستەقینەكە ئەوەیە رەوشەكە بەرەو هەڵكشان بچێت و هەر لایەك رایبگەیەنێت كە لایەنەكەی دیكە پابەندبوونەكانی خۆیی جێبەجێ ناكات، ئیتر بۆچی ئێمە هەوڵ بدەین پابەندبوونەكانی خۆمان جێبەجێ بكەین، ئەمە رێككەوتنەكە لە ناو دەبات.
*واتە ئاماژە بە قسەكەی هوشیار زێباری دەدەیت كە لە دیدارەكەی سلێمانیدا وتی لە پێشبینییەكانیاندا هەردوولا هەڵەن ؟
-بەڵێ من دەقاو دەق ئاماژە بەوە دەكەم.
*ئەمریكا دەیەوێت بە هەر نرخێك بێت یەكپارچەیی خاكی عێراق بپارێزێت، ئەمەش تەنەا بە جێبەجێكردنی دەستوور دەكرێت، ئەمریكا ئەگەرخەمی یەكێتی عێراقیەتی بۆچی بۆ جێبەجێكردنی دەستوور فشار دروست ناكات؟
-پێموایە ئەمە مایەی نائومێدی و تووڕەییە، یەكەمیان لەبەر ئەوەی هەڵەیە، هەروەها لەبەر ئەوەی ەەمیشە باوەڕم وابووە كە بەڕاستی كوردستانێكی سەربەخۆ خزمەت بە بەرژەوەندییە ستراتیژییەكانی ئەمریكا دەكات، لەبەر ئەوە باوەڕم وایە بەرەەڵستی ئەمریكا بۆ پرسە گەورەكە- سەربەخۆبوونی كوردستان- و پرسە بچووكترەكە مافی كوردستان لەو چوارچێوەیەی لە ئارادایە،-بەلای كەمەوە- سیاسەتێكی گرفتئامێز بووە، بەڵام من وەك ئەمریكییەك وەڵامت دەدەمەوە –ئەوەت بۆ دەگوزامەوە كە- ەەستی ئیدارە یەك لە دوای یەكەكان چۆن بووە- هەرچەندە مەرج نییە من هاوڕابم لەگەڵیاندا-، بەڵام ەەستیان كردووە كە سیاسەت لە ئاست عێراقدا پەیوەست بووە بە رێكخستنی ئەولەویاتەكانەوە، بە چەشنێك ئەگەر بتوانن كارێك بكەن بەغدا سەركەوتوو بێت، ئەوا ناچار نین مامەڵە لەگەڵ هیچ شتێكی دیكە بكەن لە نێویاندا كێشەكانی وەك ماددەی 140، لەبەر ئەوە بە شێوەیەكی بەردەوام رایانگەیاندووە با مامەڵە لەگەڵ ماددەی 140 نەكەین، چونكە پشێوی لێدەكەوێتەوە و پێویستە كار لەسەر بەغدا بكەین، چونكە ئەگەر بەغدا لە رەوشێكی باشدا بوو، ئەوا دواتر دێینە سەر ماددەی 140، كە پێموایە ئەوە هەڵە بوو، بەڵام هەمیشە بیركردنەوەیان وابووە. یەكێك لە ئیستیسناكان- كە پێموایە كارێكی خراپ بوو- ئەوەیە لە ساڵی 2010ەوە تاوەكو 2014 كاتێك ئەمریكا خۆی لە عێراق دوورخستنەوە، هیچ كارێكی نەكرد لە پەیوەندی بە سیاسەتی عێراقەوە، واتە كارێكمان ئەنجام نەدا لە پەیوەندی بە كێشەكانی بەغداوە یاخود ماددەی 140ەوە. هیوادارم ئەمریكا درك بەوە بكات كە ئەوە هەڵە بوو و پتر بەشدار بێت بۆ بەرەوپێشبردنی رەوشەكە، ئێستا باڵیۆزێكمان هەیە لە بەغدا درك بەوە دەكات كە پێویستە ئەمریكا پتر بەشدار بێت. هیواداریشم لە ساتەوەختێكدا درك بەوە بكەن كە ناكرێت ئەوەی لە بەغدا دەگوزەرێت لەسەر حیسابی پرسەكانی دیكە بێت، ئەوان بەشێكن لەو پێداویستییانەی كە وا دەكەن عێراق بەرەوپێش بچێت، واتە ناكرێت بڵێن با ئەم پرسە فەرامۆش بكەین و بایەخ بەو پرسە بدەین.
*واتە باوەڕت وایە هەڵەیەك لە ریزبەندیی ئەولەویەتانەكاندا هەیە و پێویستە تەركیزی زیاتر لەسەر چیرۆكی سەركەوتنی كوردستان بكرێتەوە؟
-ئەوە بەشێكە لە مەسەلەكە، بەڵام من بەم شێوەیە گوزارشتی لێدەكەم، ەەموو حكومەتێك دەیەوێت- ەەروەەا حكومەتی ئەمریكاش كە من بۆ ماوەی 12 ساڵ خزمەتم كردووە لەو حكومەتەدا- تەركیز لەسەر كێشە بە پەلەكان و لەسەر مەودای كورت بكاتەوە، بەڵام زۆرجار ئەوەی لە مەودای كورتدا وەك شتێكی مانادار دەردەكەوێت، لە مەودای دووردا كارەساتی لێدەكەوێتەوە و دەبێتە ەۆی ئەوەی رەوشەكە خراپتر و دژوارتر بێت. خوێندنەوەی من بۆ مێژوو ئەوەیە كاتێك حكومەتەكان لە بارودۆخێكی سەختدا دەبن وەك ئەو رەوشەی كە حكومەتی عێراق و حكومەتی كوردستانی پێیدا تێدەپەڕێت، ئەوا باشترین كار ئەوەیە بڵێین ئێمە كار لەسەر مەودای كورت ناكەین و ئێمە چارەسەرێكی بە پەلە ئەنجام نادەین، بەڵكو كارە سەختەكە دەكەین و كار لەسەر مەودای دوور دەكەین، لەبەر ئەوەی ئەوە گرنگە، بەڵام ئێمە هەرگیز ئامادە نەبووین ئەو كارە بكەین و ەەرگیز ئامادە نەبووین ئەولەوییاتەكانمان بگۆڕین.
*واتە هاوڕایت لەگەڵ ئەو قسەیەی گاریس ستانفێلد كە لە سەر شاشەی CNN وتی ئەمریكا چارەسەرێكی كورت مەودای لە عێراقدا هێنایەئاراوە، بەڵام كێشەیەكی دوورمەودای دروست كرد؟
-ئەوە وتەیەكی زۆر بەجێیە و گاریس دۆستێكی دێرینی منە و خۆشحاڵم بەوەی بڵێم ئەوە یەكێكە لە زۆرێك لەو وتە ورد و بەجێیانەی گاریس وتوونی.
*پێشبینییەكانت چین بۆ عێراقی دوای داعش، چونكە ئێستا دەبینین كە سوپای عێراق و حەشدی شەعبی هێرشێكی بەربڵاویان دەست پێكردووە بۆ كۆنتڕۆڵكردنەوەی ئەو ناوچانەی لە ژێردەسەڵاتی داعشدان و تا راددەیەكیش سەركەوتوو بوون؟ ئایا ئەگەری سەرهەڵدانی گرژی و ناكۆكی لە نێوان پێشمەرگە و حەشدی شەعبی لە ئارادایە؟ ئایا ئەگەری ئەوەش ناكرێت جارێكی دیكە شەڕێكی ناوخۆیی تایەفەگەری دروست بێت و ئەمجارە سەربكێشێت بۆ لێكترازانی عێراق؟
-ئەمە یەكێكە لە نیگەرانییە گەورەكانی من. ئەوەی دەیبینم ئەوەیە پرۆسەی سەربازی زۆر لە پێشترە لە پرۆسە سیاسییەكە، دەقا و دەق ئەمە نیگەرانی منە، نیگەرانی من ئەوەیە حەشدی شەعبی و میلیشیاكانی دیكە موسڵ رزگار بكەن- ئەگەر بتەوێت بەم شێوەیە باسی بكەیت-، بەڵام ئەگەر ئاشتەوایی سیاسی نەەێندرێتەدی ئەوا لە كۆتاییدا لەلایەن عەرەبە سوننەكانی عێراقەوە رەتدەكرێتەوە. ئەوەی جێی ەەڵوێستە كردنە لای من ئەو راپۆرتانەیە كە باس لەوە دەكەن خەڵكی لە تكریت زۆر خۆشحاڵن كە رزگاریان بووە لە دەستی داعش، رەنگە بۆ ماوەیەك راست بێت، رەنگە بۆ چەند ەەفتەیەك و رەنگە بۆ چەند مانگێك ئەمە درێژە بكێشێت، بەڵام دوای ئەو ماوەیە ئەگەر سوننەكان ەەست نەكەن فۆرمێكی نوێی دابەشكردنی دەسەڵات لە عێراقدا پیادە دەكرێت و ئەگەر ەەست نەكەن بەشێكن لە سیستمی سیاسی و بە پێی قورسایی دانیشتووانەكەیان لە سوودە ئابووری و سیاسییەكان بەەرەمەند نابن، ئەگەر ەەست نەكەن پارێزراون لەبەرامبەر حكومەتی زۆرینەی شیعە لە بەغدا ئەوا ناچار نین رووبەڕووی ەەمان سەركوتكاری ببنەوە كە لەسەردەمی مالیكیدا دووچاری بوونەوە. ئەگەر ئەوە روونەدات ئەوا سوننەكان ەێزە شیعەكان رەتدەكەنەوە و لە دژیان شەڕ دەكەنەوە و یاخیبوونێكی نوێ دەست پێدەكاتەوە و سەرلەنوێ شەڕێكی ناوخۆیی سەرەەڵدەداتەوە، بەڵام خراپتر دەبێت، چونكە شەڕە ناوخۆییەكە لە غیابی داعشدا دەبێت، واتە بەبێ بوونی دوژمنێكی ەاوبەش، هەروەەا لە غیابی ئەمریكاشدا دەبێت، واتە بەبێ ئەوەی ئەمریكا بوونی هەبێت و دەستێوەردان بكات و شەڕەكە هێور بكاتەوە و پێكەوە كۆیان بكاتەوە. ئێوە خاڵێكی زۆر گرنگتان ورووژاند كە پەیوەستە بە ئەگەری پەلكێشكردنی كوردستان بۆ نێو -ئەم شەڕە-، ئەوە نەك تەنەا خۆشبەختی بووە، بەڵكو بەەرە و كارامەیی سەركردەكانی كوردستان بووە- با ئەو شایەتییەیان بۆ بدەین-، سەركردەكانی كوردستان زۆر ژیر بوون كە خۆیان لە ئاگری شەڕی ناوخۆیی 2006 و 2007 بەدوورگرت، بەڵام ئەمجارە میلیشیاكان هەن- من دڵنیا نیم لەوەی بتوانم ناویان بنێم حەشدی شەعبی، چونكە لایەنی وەك (عصائب اەل الحق و كتائب حزب اللە، سرایا السلام) ەەن كە تێڕوانینی جیاوازیان ەەیە، كاتێك لە بەغدا بووم پرسیاری ئەوەم بۆ دروست بوو كە ئایا میلیشیا شیعەكان تەنەا ناوچە شیعەنشینەكان و ناوچە تێكەڵەكان دەگرن و رادەوەستن و بەرەو ناوچە سوننەكان و ناوچە كوردییەكان ناچن، پێموایە ئۆپەراسیۆنەكەی تكریت زۆر گرنگە، لەبەر ئەوەی دەیانەوێت بەرەو ئەو ناوچانە بچن كە زۆرینەیان سوننەنشینن، ژمارەیەكی زۆری میلیشیا و سەربازەكان دەكوژرێن لە پێناوی گرتنەوەی تكریت كە سەرتاپا شارێكی سوننیە، هەروەها تەواو ناڕەحەت بووم بە لێدوانەكانی كەسێكی وەك (قەیس ئەلخەزعەلی و ەادی ئەلعامری) دوای ەێرشەكانی داعش بۆ سەر كەركووك كاتێك هاتن رایانگەیاند گرنگ نییە پێشمەرگە چی دەوێت، ئێمە لێرە دەمێنینەوە، ئەوەم بە ئاماژەیەكی زۆر مەترسیدار بینی، بەوەی رەنگە میلیشیا شیعەكان بیانەوێت كۆنتڕۆڵی سەرجەم عێراق بكەن، ئەگەر ئەوە رووبدات و ئەگەر شەڕە ناوخۆییەكە بگۆڕێت- چونكە ئێستا ئێمە لە شەڕی ناوخۆییداین لە عێراقدا-، ئەوا نیگەرانم شیعەكان كوردستانیش بۆ نێو ئەم شەڕە پەلكێش بكەن.
*كەواتە لە عێراقی دوای داعش دەرفەتێك دەبینیت بۆ روودانی خراپترین و لە ەەمان كاتدا باشترین سیناریۆ؟
-بەڵێ، ئەمە رەوشی عێراقە، ەێشتا زۆر شتی باش لە عێراقدا هەن، من لە ساڵی 2010دا ەۆشداریم دا لە مەترسی سەرەەڵدانەوەی شەڕێكی ناوخۆیی نوێ لە عێراقدا، بەڵام چوار ساڵی خایاند، یاخود سێ ساڵ ئەگەر كۆتایی ساڵی 2013 لەبەرچاو بگریت، ەەرچۆنێك بێت چەند ساڵێكی خایاند بۆ ئەوەی ئەوە رووبدات، ئەمە ئەو راستییە دەردەخات كە لایەنی گرنگ ەەن لە عێراقدا، بەتایبەتی خەڵكی عێراق كە دەیانەوێت شەڕی ناوخۆیی كۆتایی پێبێت، ئەوان شەكەت بوون و دەیانەوێت پێكەوە بژین. دۆستێكی زۆرم هەن- لە عێراقییەكان- كەپێیان خۆشە بڵێین ئێمە سووشین- نیوە شیعە و نیوە سوننە-، ئەوەم پێخۆش بوو، موەفەق روبەیعی یەكەم كەس بوو ئەوەی بەكارهێنا، پێموایە ئەوان ئەمەیان دەوێت و ئەمەش ئەگەری چارەسەرێكی زۆر باش لە عێراقدا دروست دەكات. ئەو پرسیارەی ئێوەش كردتان لەبارەی –خراپترین سیناریۆ- ئەوەیە ئەمە ئەگەرێكی زۆر راستەقینەیە و ترسی من ئەوەیە سیناریۆ خراپەكە پتر ئەگەرێكی راستەقینە بێت وەك لە سیناریۆ باشەكە، سیناریۆ خراپەكەش ئەوەیە ەەردوو پێكەاتەكە دەست بدەنە كوشت و بڕی یەكتری و كوردیش پەلكێش بكەن بۆ ئەو-شەڕە-، ئەوە مایەی كارەسات دەبێت، كارەسات بۆ ەەمو لایەك لە نێویاندا ئەمریكا.