ڕۆڵی ئایین و زانایانی ئایینی لە کۆمەڵگەی کوردی دا
ئایین و کوردایەتی لە مێژووی کوردستاندا هەمیشە دوو بابەتی گرنگی ناسنامەیی و کۆمەڵایەتی بوون. ئایین، بە تایبەتی ئیسلام، لە ژیانی کۆمەڵایەتی و کەلتووریی کوردەکاندا کاریگەرییەکی بەرفراوانی هەبووە، و لە هەمان کاتدا کوردایەتی و هەستی نیشتمانی ڕۆڵێکی گرنگیان لە پاراستنی زمان، کەلتوور، نەریت و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا گێڕاوە.
مێژووی کوردستان نیشان دەدات کە زانایانی ئایینی، مامۆستایانی ئایینی و مزگەوتەکان تەنیا شوێنی ئەنجامدانی خواناسی نەبوون، بەڵکو لە فێرکردن، ڕێنمایی کۆمەڵگە خۆشەویستی نیشتمان، چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پاراستنی بەها ڕەوشت و ڕەفتارەکانیشدا بەشدار بوون. لە ڕوانگەیەکی زانستییەوە، پێویستە ئایین و کوردایەتی بە شێوەیەکی هاوسەنگ و لە چوارچێوەی مێژوویی و کۆمەڵایەتی خۆیان لێک بدرێنەوە؛ چونکە هەردووکیان لە ژیانی بەشێکی زۆری کۆمەڵگەی کوردستانیدا کاریگەرییان هەبووە و هەیە.
ئایین یەکێکە لەو فاکتەرانەی کە دەتوانێت بەها، ڕەفتار، ڕەوش و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤ پێکبهێنێت. لە کۆمەڵگەی کوردستاندا ئایین بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ژیانی ڕۆژانە، بۆنەکان، نەریتەکان و پەیوەندییە خێزانی و کۆمەڵایەتییەکاندا بەرجەستە بووە.لە مێژووی کوردستاندا زانایانی ئایینی ڕۆڵێکی گرنگیان لە پەروەردە و فێرکردنی خەڵکدا هەبووە. قوتابخانە ئایینییەکان و مزگەوتەکان بوونەتە ناوەندی فێرکردنی خوێندنەوەی قورئان، زانستی ئیسلامی و هەندێک لە زانستەکانی دیکە.هەروەها زانایانی ئایینی لە زۆر کاتدا ڕۆڵی ڕێکخەر و ئاشتیخواز و چاکسازی کۆمەڵگە گێڕاوە و هەوڵیان داوە کێشە و ناکۆکییەکان بە ڕێگەی گفتوگۆ و ڕێکخستنەوە چارەسەر بکرێن.
کوردایەتی لە ڕووی کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەوە پەیوەندی بە زمان، مێژوو، کەلتوور، نەریت و هەستی هاوبەشی کۆمەڵگەی کوردەوە هەیە. پاراستنی ئەم تایبەتمەندییە کەلتوورییانە یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی ناسنامەی کۆمەڵگە و بەردەوامی پەیوەندییە نێوان نەوەکان. لە ڕوانگەی ئیسلامییەوە، خزمەتکردن بە خەڵک، پاراستنی ئاشتی، دادپەروەری، یارمەتیدانی هەژاران و پاراستنی ژینگە و سامانە گشتییەکان لە بەها گرنگەکانن. بۆیە زانایانی ئایینی دەتوانن بە ڕێنمایی و پەروەردەی ڕاست، بەشدارییەکی ئەرێنی لە پەرەپێدانی کۆمەڵگە بکەن. کۆمەڵگەی کوردستان کۆمەڵگەیەکی فرەڕەنگ و فرە ئایین و مەزهەبە. بۆیە گفتوگۆ لەسەر ئایین و کوردایەتی پێویستە لە چوارچێوەی ڕێزگرتن لە جیاوازییەکان و پاراستنی هاوبەشییە کۆمەڵایەتییەکاندا بێت. هاوبەشی نیشتمانی و کۆمەڵایەتی نابێت ببێتە هۆی سڕینەوەی جیاوازییە ئاینی و کەلتوورییەکان؛ بەڵکو گفتوگۆ، یەکدی‌قبوڵکردن و هاوکاری دەتوانێت بنەمای پەیوەندییەکی تەندروست لە نێوان تاکەکانی کۆمەڵگە دروست بکات.
لە سەردەمی ئێستادا کۆمەڵگەی کوردستان ڕووبەڕووی گۆڕانکارییە خێراکانە؛ لەوانە تەکنەلۆژیا، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، جیهانیبوون و گۆڕانی شێوازی ژیانکردن. لەم بارەیەوە، پێویستە بەها ئایینی و ڕەوشت و ڕەفتارکان بە شێوەیەکی گونجاو بگەنە نەوەی تازە و نوێ، لەگەڵ پاراستنی زمان و کەلتوور و ناسنامەی کوردی لە کوردستان.
ئایین و کوردایەتی دوو ڕەهەندی بنەڕەتی و سه‌رەکیین لە مێژوو و ناسنامەی کۆمەڵگەی کوردستاندا، کە کاریگەری قوڵیان لەسەر کلتوور و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان هەبووە. تێگەیشتنی دروست لەم پەیوەندییە بەستراوەییەدا، پێویستی بە تۆژینەوەی زانستی و مێژوویی هەیە بە دوور لە ڕوانگەی توندڕەوانە و لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە جیاوازییەکان. ئامانجی سەرەکی لەم لێکگەییشتنە، بەهێزکردنی بەها ئەخلاقییەکان، پەرەپێدانی تەبایی کۆمەڵایەتی، پاراستنی کەلەپووری نەتەوەیی و خزمەتکردنی مرۆڤ و نیشتمانە
د. عەبدولعەزیز مەنتك
بەرپرسی ناوچەی بنەسڵاوەی يەکێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان
