ڕۆژین حاجی بۆ گوڵان:كاتێك وشە سەركوت كرا و زمانی دایك قەدەغەكرا، پێنووس، ئاواز و مەقام تۆڵەیان سەندەوە
یەكێك لەو خانمە هونەرمەندانەی ڕۆژئاوای كوردستان كە سەركەوتووانە كارەكانی ئەنجام دەدات، خانمە هونەرمەندی شێوەكار «ڕۆژین حاجی حوسێن»ـە، كە بە ئاوێتەكردنی ڕەنگەكان و خوڵقاندنی تابلۆكانەوە گوزارشت لە هەستی نەتەوەیی و مرۆیی خۆی دەكات و لەم بوارەدا سەركەوتوو بووە، سەبارەت بە كاریگەریی هونەر بەشێوەیەكی گشتی لەسەر هەستی نەتەوەیی ئەم دیمانەیەمان لەگەڵی ساز كرد.
*هونەر چ ڕۆڵێكی تایبەتی هەیە لە پاراستن و بەرزكردنەوەی ناسنامەی نەتەوایەتیی كوردی، بەتایبەتی لە كاتی چەپەڵكردن و بێچاكردنی زمان و كولتوور؟
-هونەر ئەو میرات و یادەوەرییە زیندووەیە كە ڕۆحی كوردیی ئێمەی پاراستووە، كاتێك وشە سەركوت كرا و زمانی دایك قەدەغە كرا، پێنووس، ئاواز و مەقام تۆڵەیان سەندەوە، بۆیە پاراستنی ئەم میراتە زۆر گرنگە و ئەمەش لە ڕێگەی سۆسیۆلۆژیای هونەرەوە بەدی دێت لە ڕێگەی دامەزراوە كۆمەڵایەتییەكانەوە، وەك زیندووكردنەوەی لە سەر شەقام، لە پڕۆگرامی خوێندن و وەك بەشێك لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵك. هەروەها لە ڕێگەی بە دیجیتاڵیكردنەوە بە گۆڕینی چیرۆك و فۆلكلۆرمان بۆ كایە و ئەنیمەیشنی كارلێكەر كە بە زمانی كوردی دووژمنی مێشكی منداڵەكانمان بكەن، بۆ ئەوەی خەیاڵیان لە لەبیرچوونەوە بپارێزین و مانەوەی ناسنامەمان بە زیندوویی و خۆڕسكی لە دڵی سەردەم و هۆشی نەوە نوێیەكاندا مسۆگەر بكەین.
*هونەرمەندانی كورد لە دەرەوەی كوردستان دیاسپۆرا هونەرەكانیان زیاتر بەرز دەكاتەوە ئەو هەستە نەتەوایەتییە، یان لابردنی ژینگەی كوردی كاریگەریی نەرێنییان لەسەر دەبێت؟
-هونەرمەندی كوردی تاراوگە ڕووبەڕووی دووانییەكی بوونیادی دەبێتەوە؛ غوربەت فەزای ئازادی، ئاسایش، پاڵپشتیی دارایی و تواناسازیی تەكنیكیی پێ دەبەخشێت، لە بەرامبەردا هەڕەشەی گۆشەگیركردنی لەناو «تەڵەی نۆستالژیا» و لەدەستدانی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ لێدانی دڵی واقیعی ڕۆژانەدا لێ دەكات. سەرەڕای ئەم دابڕانەش، نامۆبوونی دەبێتە حەسرەتێكی داهێنەرانە كە دۆزەكە بە ئامرازە جیهانییەكان وەر دەگێڕێت، چارەسەریش لە ڕاگەیاندنی بەرنامەكانی پێكەوەژیان و ئاڵوگۆڕ دا دەبینرێتەوە، كە داهێنەری تاراوگە دووبەرەو ڕوو بە واقیعی زیندوو دەبەستێتەوە بۆ بارگاویكردنەوەی بەرهەمەكەی بە واقیعگەرایی، لە بەرامبەر گواستنەوەی ئەزموونە تەكنیكی و بەبازاڕكردنەكانی و تێگەیشتنی بۆ سیستمی هونەریی نێودەوڵەتی بۆ هونەرمەندانی ناوخۆ، ئەمەش تەواكارییەكی داهێنەرانە دروست دەكات كە ناسنامە لە گۆشەگیرییەوە بەرەو جیهانیبوون دەبات.
*هونەرمەندان لە هەرچوار پارچەكەی كوردستان، ئایا هونەرەكانیان یەكگرتووە یان جیاجیاوی سیاسی كاریگەری لەسەر كردووە؟
-هونەری كوردی بەهۆی سنوورە سیاسییەكانەوە دابەش بووە لەنێوان بەرگری بۆ مانەوە لە باكوور و ڕۆژاوا، و بەكاربردنی بازرگانی و سیاسی لە باشووردا، ئەمەش وای كردووە بكەوێتە ژێر كاریگەریی كولتوورە هەژموونخوازەكان (توركی، فارسی، عەرەبی). هونەر ڕووبەڕووی ئاستەنگی بەكاڵاكردنی دۆزەكە دەبێتەوە، بەڵام وەك دەنگێكی دیپلۆماسیی مرۆیی سنوور بڕ دەمێنێتەوە، ئەمەش وا دەخوازێت فەزای دیجیتاڵی و فێستیڤاڵە مەجازییەكان وەك نیشتمانێكی جێگرەوە بەكار بهێنرێن بۆ یەكخستنی داهێنان و تێپەڕاندنی پەرتەوازیی جوگرافی.
*هونەرمەندێك كە بە زمانی وڵاتی دیكە دەنووسێت یان تابلۆ دەكێشێت ئایا هەمان كاریگەریی هەیە لە دروستكردنی هەستی نەتەوایەتی؟
-بێگومان بەرهەمی هونەرمەند و ئەدیبی كورد ڕووبەڕووی كێشەی بەكاڵاكردنی دۆزەكە و پێشكەشكردنی فۆلكلۆرێكی گەشتیاری دەبێتەوە، كە تەنیا بۆ ڕازیبوونی زەوقی وەرگری بیانی بێت، بەڵام لە هەمان كاتدا دەبێتە دەنگێكی دیپلۆماسی كە دزە دەكاتە ناو هۆشیاریی جیهانییەوە. هونەری ڕاستەقینە پێویستی بە پاسپۆرتی زمانی نییە، ئاوازێكی كاریگەر یان دەقێكی ڕاستگۆ كە بە ڕۆحی كوردی لێبدات، یەكسەر دەست لە دڵی ئەوی تر دەدات و بەبێ هیچ بەربەستێك، مرۆڤایەتیی ئەم گەلە و مەزلومییەتەكەی پێ دەناسێنێت، تا داهێنەر لێرەدا ببێتە جوانترین شێوەی باڵیۆزی كولتووری بۆ نەتەوەكەی.
*هونەری سیاسی و هونەری فەرهەنگی كامیان زیاتر بەردەوامییەكی درێژخایەنی هەیە لە دروستكردنی ناسنامەی نەتەوایەتیدا؟
-هونەری سیاسی لەگەڵ كۆتاییهاتنی قەیرانەكان و گۆڕانی هاوسەنگیی دەسەڵاتدا كاریگەرییەكەی بەسەردەچێت، لە بەرامبەردا، هونەری كولتووری و كەلەپووری، جینی زیندووی ناسنامەن و بەسەر زەمەنەكاندا زاڵ دەبن.
بۆ ئەوەی بگەینە هونەرێكی ڕاستەقینە كە لە چەقەبەستوویی ڕابردوو تێپەڕێت و وەڵامی داخوازییەكانی ئێستا بداتەوە، دەبێت ڕەهەندێكی خەباتگێڕانە بدرێت بە هونەری كولتوور، بۆ ئەوەی خزمەتی دۆزی ئازادی بكات، هەروەها هونەری سیاسی لە كاتیبوون دابماڵرێت بۆ ئەوەی بە ڕۆحی ناسنامەوە هەناسە بدات، ئامانجیش خولقاندنی بەرهەمێكی هونەریی نوێبووەوەیە كە ئیلهام لە ڕەگ و ڕیشە وەربگرێت و چارەسەری خەمەكانی ساتی ئێستا بكات.
*ئەركی هونەرمەندانی كورد تەنیا پاراستنی شێوازی ڕەسەنی هونەری كوردییە، یان گۆڕانی شێواز و نوێكردنەوە بەشێكی سرووشتییە لە مێژووی هونەری هەر نەتەوەیەكدا؟
-پاراستنی شێوازی هونەری كوردی بەرپرسیارێتییەكی كۆمەڵایەتی و دامەزراوەیی گشتگیرە و تەنیا قۆرخی دەستی هونەرمەند نییە. گەشەپێدانی شێوازە كلاسیكییەكان، وەك مەقام و نەخشاندن، پێویستییەكی حەتمیین بۆ مسۆگەركردنی مانەوەیان و ڕاكێشانی نەوەی نوێ، بە مەرجێك پشت بە ڕەگ و ڕیشەیەكی ڕەسەن ببەستێت كە ناسنامەكە لە شێواندن بپارێزێت. ئەم هاوسەنگییە ژیرانەیە پێویستی بە هۆشیاریی داهێنەر و پشتگیرییەكی بەردەوامی میدیا و دامەزراوە كولتوورییەكان هەیە بۆ ناساندنی هونەری كوردی بە جیهان بە ڕۆحێكی هاوچەرخ.
*ئایا حكوومەتی كوردستان وەكو پێویست هاوكاری و پاڵپشتی هونەرمەندان دەكات؟
-پێشكەشكردنی پاڵپشتی لەلایەن دامەزراوە كولتووری و حكومییەكان لە كوردستاندا هەیە و دیارە، بەتایبەت لە بواری گرنگیدان بە هونەرە كلاسیكییەكان و پاراستنی كەلەپوور، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم پاڵپشتییە لە خوار ئاستی پێویستەوەیە، كە ئەمەش دەرئەنجامێكی ڕاستەوخۆی بارودۆخی ئابووری و سیاسییە، ئەم واقیعە ڕەنگدانەوەی بەسەر هونەرە هاوچەرخەكانیشەوە هەیە، كە بایەخێكی ڕێژەییان پێ دەدرێت، بەڵام بێبەشن لە چاودێریی پێویست.
ئێمە وەك هونەرمەندان بڕوامان وایە كە كولتووری كلاسیكی ڕەگی ناسنامەمانە، لە كاتێكدا هونەری هاوچەرخ پەنجەرەمانە بەرەو داهاتوو، بۆیە چاومان لە ستراتیژیەتێكی كولتووریی گشتگیرترە كە لە پاڵپشتی پچڕپچڕ تێپەڕێت و ژینگەیەكی لەبار بڕەخسێنێت كە داهێنان بە هەموو شێوەكانییەوە لەخۆبگرێت، بۆ ئەوەی هونەر ببێتە كۆڵەكەیەكی سەرەكی لە بنیاتنان و گەشەپێدانی كۆمەڵگەدا.
*زیرەكیی دەستكرد مەترسییەكی ڕاستەقینەیە بۆ ئەوەی هونەرمەندانی كورد شوێنیان لەدەست بدەن، یان ئامرازێكی نوێیە بۆ بڵاوبوونەوەی كەلتووری كوردی؟
-هونەری كوردی هیچ كاتێك تەنیا ڕیزكردنی وشەكان، یان یەك لەدوای یەكیی ئاوازەكان، یان فڵچەیەكی بێهودە نەبووە، بەڵكو مێژوو، ئازار و ناسنامەیەكە كە بە فرمێسك و شادی تاشراوە. جەماوەر بەدوای تەكنیكی ڕەهادا ناگەڕێت، بەڵكو بەدوای هەستێكی ڕاستگۆدا دەگەڕێت كە لە ڕێگەی تابلۆ یان گۆرانییەكەوە دەست لە ڕۆح و ئازارەكانی بدات. زیرەكیی دەستكرد جێگرەوەی هونەرمەند نییە، بەڵكو ئامرازێكە بۆ بەدیجیتاڵكردنی كەلەپوور و بڵاوكردنەوەی لەسەر ئاستی جیهاندا، كە چۆڵە لەو هەستانەی لە كەلەپوور و كولتوورەكەمانەوە سەرچاوە دەگرن، و هەڕەشە نییە بۆ سەر ڕاستگۆیی و ڕەسەنایەتیی هونەرمان، یان جێگرەوەی بێت.
*زیرەكیی دەستكرد زۆربەی زانیارییەكانی لە زمانە سەرەكییەكانی جیهان وەرگرتووە ئینگلیزی، عەرەبی، چینی. ئایا ئەمە نابێتە هۆی ئەوەی ناسنامەی نەتەوایەتی لاوازتر دەكات لەجیاتی بەرزكردنەوەی؟
-هونەری كوردی زانیاریی (دیجیتاڵی) تەنیا لە توێژاڵ و ڕووكەشە دەرەكییەكەیدا كوردییە، نەك لە ناخ و جەوهەریدا.
وەكو هونەرمەندانی كورد، پێویستە ئێمە ببینە ڕێبەر و ئاراستەكەری ئەم ئامرازانە، بیانهێنینە ژێر ڕكێفی بیرۆكەكانمان و بە تایبەتمەندی و ڕەسەنایەتیی خۆمان گۆشیان بكەین، بۆ ئەوەی دەستلێدانی مرۆڤانەی كوردی وەك بنچینە بمێنێتەوە، و زیرەكیی دەستكردیش تەنیا وەك پێنووس یان فڵچەیەكی پێشكەوتوو لە دەستی هونەرمەنددا بمێنێتەوە.
هونەری كوردی تەنیا تەكنیك نییە، بەڵكو مێژوو و ناسنامەیەكە كە بە فرمێسك و ئازار تاشراوە، زیرەكیی دەستكرد كە لەسەر زمان و كولتوورەكانی دیكە فێربووە، جینی كولتووریی ئێمەی نییە؛ بێبەشە لە ڕۆح و هاوشێوەكردنی ئەو خەم و شادییەی لە ناو شێوەكاری و گۆرانییەكانماندا هەیە. ناسنامەش بە ئازار دەشێلدرێت نەك بەو داتایانەی كە هونەرمەند هەڵگریەتی و داهێنانی تێدا دەكات، و بەبێ ئەمەش هونەرەكە دەستەمۆ نابێت.
