لە سەردەمێكدا كە جیهان بە خێرایی ڕووبەڕووی گۆڕانكارییە سیاسی، كۆمەڵایەتی و تەكنەلۆژییەكان دەبێتەوە، ناسیۆنالیزم هێشتا یەكێكە لە گرنگترین و كاریگەرترین هێزەكانی دروستكردنی شوناس، دەوڵەت و سیاسەت، هەروەها شەڕەكان، تەنگژە جیۆپۆلەتیكییەكان، هاتنەئارای پۆپۆلیزم و شۆڕشی پەیوەندییە دیجیتاڵییەكان، هەموویان پرسیارێكی بنەڕەتییان هێناوەتە ئاراوە، ئەویش ئەوەیە:»ئایا ناسیۆنالیزم هێزێكی یەكگرتوو و بنیادنەرە، یان دەبێتە ئامرازێك بۆ دابەشكردن و لێكترازاندنی كۆمەڵگەكان؟» بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە، ئەم دیمانەیمان لەگەڵ ئوموت ئۆزكیریملی، یەكێك لە ناسراوترین توێژەرانی ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزم، ئەنجام دا. ئۆزكیریملی توێژەری باڵایە لە ئەنستیتیوتی بەرشەلۆنە بۆ دیراساتی نێودەوڵەتی و سەنتەری بەرشەلۆنە بۆ كاروبارە نێودەوڵەتییەكان، لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بەرهەمەكانی بوونەتە سەرچاوەیەكی گرنگ بۆ تێگەیشتن لە سرووشت و گۆڕانكارییەكانی ناسیۆنالیزم لە جیهانی هاوچەرخدا. لە ئەم گفتوگۆیەدا، باس لەوە دەكرێت كە ناسیۆنالیزم نابێت تەنیا بە هێزێكی باش، یان خراپ بناسرێت، بەڵكو وەك دیاردەیەكی سیاسی و كۆمەڵایەتی دەگۆڕێت بە گۆڕانی هەلومەرجە مێژوویی و سیاسییەكان. هەروەها، چۆنیەتیی پەیوەندیی نێوان ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزم، كاریگەریی شەڕ و قەیرانەكان لەسەر بەهێزبوونی هەستی نەتەوەیی، و ڕۆڵی سۆشیال میدیا و ژیریی دەستكرد لە دروستكردنی شوناسی سیاسی، لە گرنگترین بابەتەكانی ئەم چاوپێكەوتنەن.

 

* ئێوە لە نووسینەكانتاندا باس لەوە دەكەن كە ناسیۆنالیزم ئامرازێكی سیاسییە و دەكەوێتە ژێر كاریگەریی هەلومەرجە كۆمەڵایەتی و مێژووییەكانەوە، پێتانوایە نابێت وەك پرسێك سەیر بكرێت كە لە بنەڕەتدا وێرانكارە، یان پێشكەوتنخواز، لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا قەیران و تەنگژەكان دەبنە هۆی بەهێزكردنی سیاسەتی ناسیۆنالیستی لە سەروەختی شەڕ و ململانێ جیۆپۆلەتیكییەكان، زیادبوونی ناسەقامگیری، یان سەر دەكێشن بۆ خوڵقاندنی دەرفەتی هێنانەئارای فۆرمێكی گشتگیری شوناسی سیاسی؟

- ئەگەر وەڵامی ئەم پرسیارە بەوە دەست پێبكەین كە ئایا ناسیۆنالیزم خۆی چییە و ئایا چ جۆرە ناسیۆنالیزمێك لە ئارادایە و ئایا ناسیۆنالیزم لە بنەڕەتدا - هەروەك لە پرسیارەكەی ئێوەدا هاتووە- خۆی لە خۆیدا هێزێكی باشە و بەرەوپێشچوونی لێ دەكەوێتەوە، یان دوورخستنەوە و پەراوێزخستن؟ بە تێڕوانینی من ناسیۆنالیزم زیاترە لە بیروباوەڕێك، یان با بڵێین بیروباوەڕێكی سیاسی و ڕەنگە باشتر بێت بەراوردی بكەین بە لیبراڵیزم، سۆشیالیزم، و شێوازێكە بۆ تێڕوانین لە جیهان و لە دنیابینی. لە ڕاستیدا لە ڕێی سێ میكانیزمەوە كار دەكات، ئەوەتا ئێوە لە كوردستان جۆرێك لە سەربەخۆییتان هەیە، ئەمەش پاڵپشتە بە گێڕانەوە، یان چیرۆك و تێڕوانینێك، ئەویش ئەوەیە كە كورد گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتە، هەروەها مێژوو هەیە، مێژووش دەكرێت ڕاستەقینە بێت و دەكرێت دروستكراو بێت. ئەمە گرنگ نییە، تۆ پێویستت بە چیرۆكێكە، دواتر دامەزراوەكان دێن، كە بە هەردووكیان هەست و سۆزی ناسیۆنالیستی دەخوڵقێنن، كە پاڵنەر و بزاوت بۆ خەڵك دروست دەكەن و كاریگەرییان دەبێت لەسەری، مەبەستم ئەوەیە ئێمە گێڕانەوە و چیرۆكێك دەخەینەڕوو و دواتر بە دامەزراوەكان پاڵپشتییان لێ دەكەین. خۆ ئەگەر بەم شێوەیە لە ناسیۆنالیزم بڕوانین، ئەوا پێویستە جیاكردنەوەیەك بكەین لە نێوان ناسیۆنالیزمی مەدەنی و ئیتنی و سیاسی و كولتووری، كە باشترە وەك پرۆسەیەكی درێژخایەن و بەردەوام لە ناسیۆنالیزم بڕوانین. كەواتە لەلایەك ناسیۆنالیزمێكی وێرانكارت هەیە و لە ئەدەبیاتی پەیوەست بەم بوارەوە پێی دەگوترێت ناسیۆنالیزمی پەراوێزكار، یان ناسیۆنالیزمی توندڕەو، هەروەها فۆرمی پێچەوانەكەی هەیە كە بریتییە لە نیشتمانپەروەری. بە گشتی ناسیۆنالیزم ئەوەت بیردەخاتەوە كە تۆ ئینتیمات بۆ ئەم جیهانە هەیە، كە تۆ خاوەن گەلی خۆتی و دوژمنیشت هەیە. بۆ ئەوەی وەڵامەكەم بە پرسیارەكەتانەوە گرێ بدەمەوە، ئەوا قەیرانەكان هەردوو دەرئەنجامەكەیان لێ دەكەوێتەوە، بە زۆری تەنگژەكان دەبنە هۆی زەقكردنەوەی ناسیۆنالیزم، دواتر ناسیۆنالیزم لە سەروەختی ئاپۆڕا جەماوەری و ڕێوڕەسم و یادكردنەوەی ڕۆژی سەربەخۆیی و ڕۆژانی ڕیفراندۆمدا، پتر بەرچاو و بەرجەستە دەبن، هەروەها كاتێك هێرش دەكرێتەسەر وڵاتەكەت. بۆ نموونە ئەگەر لە كۆبانی هێرش بكرێتەسەر كورد، ئەوا خەڵكی بژاردەی بەرەنگاری و بەرپەرچدانەوە دەگرنەبەر، كەواتە دەرئەنجامەكە پەیوەستە بە سرووشتی قەیرانەكەوە، ئەویش بەندە بەو سیاسەتمەدارانەی كۆنتڕۆڵی چیرۆك و دامەزراوەكان دەكەن. كەواتە وەڵامەكە ڕەش، یان سپی نییە و دەكرێت هەردوو دەرئەنجامەكەی لێ بكەوێتەوە و بە هەردوو ئاراستەكەدا بڕوات، ئەمەش بەندە بە جۆری قەیرانەكە و بەوەی ئایا وڵاتەكەت ڕووبەڕووی هێرش و پەلامار بووەتەوە یان نا، ئەوە كەوتووەتە سەر سەركردایەتیی وڵاتەكە. بۆ نموونە سەددام حوسێن بێ ئەوەی هیچ پاساوێكی هەبێت، تێڕوانینێكی لەبارەی كوردەوە دروست كرد و دواتر هێرشی كیمیایی كردەسەریان، كە ئەمە ڕووە ڕەش و تاریكەكەی ناسیۆنالیزمە، كە دەكرێت ڕوویەكی باش و گەشیشی هەبێت.

* ئێوە توێژینەوەتان لەبارەی پۆپۆلیزمەوە كردووە، كە پۆپۆلیستەكان خۆیان وەك داكۆكیكاری خەڵك لە بەرانبەر نوخبە ناوخۆییەكان و ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكاندا دەخەنە ڕوو، كەواتە پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا پۆپۆلیزم هەمان دید و تێڕوانینی ناسیۆنالیستی بەكاردەهێنێتەوە بۆ دروستكردنی بزاوتی نوێی سیاسی، یان ئەوەتا پۆپۆلیزم بە شێوەیەكی بنەڕەتی سرووشتی ناسیۆنالیزمی گۆڕیوە؟

- لە ڕاستیدا هەردووكیانە، سەرەتا باشترە بڵێین پۆپۆلیزم و ناسیۆنالیزم، چونكە زۆرجار وەك یەك شت دەخرێنەڕوو، كە لە ڕاستیدا جیاوازن، ڕاستە دەكرێت پێكەوە كاربكەن، بەڵام هەرچۆنێك بێت دوو شتی جیاوازن، پۆپۆلیزم لەسەر ئاستی شاقوڵی، خەڵك و نوخبە لێك جیا دەكاتەوە، ناسیۆنالیزم لەسەر ئاستی ئاسۆیی جیاوازی لە نێوان ناوەوە و دەرەوە دەكات، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەم دووانە یەكتر بەكار دەهێنن، چونكە ئەمە دەبێتە هۆی زیادبوونی مەودا و پانتایی كاریگەرییان، هەروەها زیادبوونی پاساوەكانیان، بۆ نموونە ناسیۆنالیستەكان بانگەشەی ئەوە دەكەن كە نوخبەكانی وڵاتەكە نوێنەرایەتیی بەرژەوەندییە جیهانگەراییەكان دەكەن و ئەو تێڕوانینە بڵاو دەكەنەوە كە ئەم نوخبانە دژ بە بەرژەوەندی و مافەكانی خەڵكن، كەواتە لێرەدا ئەمە هەمان ناوەڕۆكی بانگەشەی پۆپۆلیستییە و بەم شێوەیە ئەم دووانە یەكتر بەهێز دەكەن، یان با بڵێین پێكەوە كار دەكەن. هەرچۆنێك بێت لەم ڕووەوە دەتوانین ئەوەش بڵێین كە پۆپۆلیزمیش بە چەشنی ناسیۆنالیزم دەكرێت، باش، یان خراپ بێت، بەڵام لەم حاڵەتەدا، سەركردە پۆپۆلیستییەكان، بە تایبەتی ڕاستڕەوەكان، ناسیۆنالیزم بەكار دەهێنن بۆ پاساوهێنانەوە و برەودان بە هەڵمەتە سیاسی و بە كارنامە سیاسییەكانی خۆیان، مەبەستم ئەوەیە ناسیۆنالیزم بەكار دەهێنن لە ڕێی وێناكردنی ئەوەی كە نوخبەكانی وڵات نوێنەرایەتیی هێزە دەرەكییەكان دەكەن، یان ئەوەی بووكەڵەی دەستی ئەم هێزانەن. ئەوەتا سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا (دۆناڵد ترەمپ) بانگەشەی ئەوە دەكات كە بایدن، یان دیموكراتەكان كۆمۆنیستن، ئیدی ئەوە بە چ مانایەك بێت. كەواتە ئەم دووانە -پۆپۆلیزم و ناسیۆنالیزم- بە چەشنێكی كارا یەكتر بەكار دەهێنن.

* ئاشكرایە كە هاتنەئارای پەیوەندیی دیجیتاڵی و ژیریی دەستكرد و سۆشیال میدیا كاریگەرییان هەبووە، چونكە زانیاری بەكار دەهێنن بۆ گەڵاڵەكردن و برەوپێدانی شوناسی سیاسی، كەواتە هەڵسەنگاندنی ئێوە چییە بۆ كاریگەریی ئەم تەكنەلۆژیا نوێیانە لەسەر دروستكردنی شوناسە نەتەوەییەكان؟ ئایا پێتانوایە پەیوندییە دیجیتاڵییەكان جێی ئەزموونە مێژوییە هاوبەشەكانی گرتووەتەوە و بووەتە بناغەی ناسیۆنالیزم؟

- وەڵامێكی كورتی ئەم پرسیارە بەڵێیە، ئەوەتا ئێستا كەس پێویستی بەوە نییە ڕۆژنامەی كاغەزی بكڕێت و بیخوێنێتەوە، چونكە ئێمە لە نێو پانتاییە ئەلیكترۆنییەكاندا دەژین، هەرچۆنێك بێت دەبێت ئاماژە بەوە بكەین كە هەموو ئەم تەكنەلۆژییانە دەبنە هۆی خێراتركردن و ئاسانكاریكردن بۆ بڵاوبوونەوەی ناسیۆنالیزم، لە ڕابردوودا و بۆ نموونە لە سەدەی 19دا، بڵاوبوونەوەی بیرۆكە و باوەڕەكان پێویستییان بە چەند مانگێك هەبوو، لە سەرەتای سەدەی بیستدا، بەهۆی میدیای چاپكراو و تەلەفزیۆن و.. هتد، پرۆسەی بڵاوبوونەوەكە بووە ڕۆژانە. ئێستا بەهۆی سۆشیال میدیاوە، بووەتە دەستبەجێ و دەمودەست، بەڵام ئەم پرۆسەیە، ئەم خێراییە لە بەرژەوەندیی ناسیۆنالیستی ڕاستڕەوە. لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەی دەبێت لەبەرچاو بگیرێت ئەوەیە كە لەبەر ئەوەی ناتوانرێت بە تەواوەتی ئەنتەرنێت كۆنتڕۆڵ بكرێت، ئەوا ئەگەری ئەوە دروست دەبێت كە ئالنگاری بۆ تێڕوانینە باوەكان دروست ببێت، ئەمە بۆ بە دیموكراسیكردن و بۆ جۆرە جیاوازەكانی گوتاریش وایە. مەبەستم ئەوەیە لە ڕابردودا بە ئاسانی دەتوانرا دەزگاكانی ڕاگەیاندن كۆنتڕۆڵ بكرێن، لەو وڵاتانەش كە هەوڵی لەم چەشنەیان داوە، ئەوا هێشتا نەیانتوانیوە سۆشیال میدیا كۆنتڕۆڵ بكەن. كەواتە ئەگەر بیانەوێت بە تەواوەتی كۆنتڕۆڵی بكەن، ئەوا دەبێت وەك كۆریای باكوور بە تەواوەتی پەیوەندییەكان بپچڕێنن. وڵاتی چینیش سیستمێكی داخراوی ئەنتەرنێتی هەیە، هەموو شتێك داخراوە، ئەوان «ئەمازۆن» یان نییە و بۆ داواكردنی خواردن ئەپڵیكەیشنی تایبەت بە خۆیان هەیە.