پڕۆفیسۆر ڕیكاردۆ ڕێدایلی، یەكێكە لە ئەكادیمیست و توێژەرە دیارەكانی ئیتاڵیا لە بواری مێژوو و سیاسەتی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا، كە خاوەنی ئەزموونێكی بەرفراوانی زانستی و توێژینەوەی مەیدانییە لەسەر ناوچەكە بەگشتی و عێراق بەتایبەتی. لە ماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا، هاوتەریب لەگەڵ كارە ئەكادیمییەكانی، وەك ڕاوێژكار و سەرپەرشتیاری چەندین پڕۆژەی توێژینەوە و دیپلۆماسیی نافەرمی (Track-2) بۆ وەزارەتەكانی دەرەوە و بەرگریی ئیتاڵیا، ناتۆ و یەكێتیی ئەوروپا كاری كردووە، بەتایبەت لە بوارەكانی پەرەپێدانی توانای مرۆیی، هاوكاریی زانستی لەگەڵ زانكۆكانی عێراق و پرۆسەی ئاشتەوایی نیشتمانی. بە مەبەستی گفتوگۆكردن لەسەر پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و ڕۆما و ئایندەی هاوبەشییەكانی ئیتاڵیا لەگەڵ عێراق و هەرێمی كوردستان، لەم دیمانەیەدا بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

 

* پێدانی مێدالیای «خاچی گەورەی سوارچاكی ئەستێرەی ئیتاڵیا» بە بڕیاری سەرۆك كۆماری ئیتالیا بە نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، لە ڕووی جیۆپۆلەتیكییەوە چ گرنگییەكی سیاسی و ڕەمزیی هەیە بۆ داهاتووی پەیوەندییەكانی نێوان ڕۆما و هەولێر لەم ساتەدا؟

- بەخشینی ڕێزلێنانێكی لەم شێوەیە لەلایەن بەڕێز سەرۆكی كۆماری ئیتاڵیاوە بە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، هەڵگری ڕەهەندێكی گرنگی ڕەمزی و سیاسییە. لە ڕووی ڕەمزییەوە، گوزارشت لە دۆستایەتیی نێوان ڕۆما و هەولێر دەكات و پێزانینە بۆ ئەو ڕۆڵە گرنگەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان دەیگێڕێت. لە ڕووی سیاسییەوە، جەختكردنەوەیە لەسەر پێگەی هەرێمی كوردستان، لە كاتێكدا كە تەواوی ناوچەكە لە ناو قەیرانێكی قووڵدایە، ئەمەش بە یەكێك لە هەرە دژوارترینی ئەو قۆناغانە دادەنرێت كە ناوچەكەی گرتووەتەوە و هەرێمی كوردستانیش ڕاستەوخۆ كەوتووەتە ژێر كاریگەریی ئەم دۆخەوە. بۆیە ئەم هەنگاوە جەخت لە پێگەی گرنگی هەرێمی كوردستان دەكاتەوە وەك ناوچەیەكی سەقامگیر و هاوبەشێكی جێی متمانەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.

* ئیتاڵیا چۆن هاوسەنگی لە پەیوەندییەكانی نێوان بەغدا و هەولێر دەپارێزێت؟ پێگەی ئێستای هەرێمی كوردستان لە ستراتیژیی فراوانتری ڕۆما بۆ عێراق و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا چییە، بەبێ ئەوەی كاریگەری لەگەڵ پەیوەندی لەگەڵ حكومەتی عێراق هەبێت؟

- ڕۆما هەمیشە هەوڵی داوە هەڵوێستێكی هاوسەنگ بپارێزێت. ئێمە پێزانینمان هەیە بۆ ئەو خۆبەڕێوەبەرییە بەربڵاوەی كە هەرێمی كوردستان لە دوای ٢٠٠٣وە بەدەستی هێناوە، بەتایبەت لە سایەی دەستووری ٢٠٠٥ی عێراقدا، هاوكات بە بەردەوامی پاڵپشتی لە یەكپارچەیی خاكی عێراق دەكەین وەك دەوڵەتێكی فیدڕاڵ. ئیتاڵیا لە كاتی ناكۆكییەكاندا، هەمیشە خۆی لە لایەنگری بەدوور گرتووە. لەجیاتی ئەوە، پاڵپشتی لەو كۆششانەی ئاشتەوایی كردووە كە ئامانجیان كەمكردنەوەی گرژییەكانی نێوان هەولێر و بەغدایە، كە هەندێكیان من خۆم بە شێوەیەكی شەخسی هەماهەنگیم بۆ كردوون.

هەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی پێشەنگ دەگێڕێت چونكە سەقامگیرە و بە بەراورد لەگەڵ ناوچەكانی دیكە، ئاسانترە بۆ گەیشتنی ئەكتەرە ئەوروپی و ڕۆژاواییەكان. لێرەدا پێگەكەی لە ڕووی سیاسی، ئابووری و وزەوە پڕبایەخە، لە هەمان كاتدا هێزی نەرم بەكار دەهێنێت وەك هاوبەشێك كە ئەوانی دیكە دەتوانن پشتی پێ ببەستن. هاوكات بەغداش بە هەمان شێوە بۆ ئیتاڵیا لەڕادەبەدەر گرنگە. عێراق ڕووبەڕووی ئاستەنگە سیاسی و ئەمنییە گەورەكان دەبێتەوە، لەوانەش هەژموونی میلیشیاكان و دەستتێوەردانی دەوڵەتانی دیكە. ئیتاڵیا و ئەوروپا دەیانەوێت پاڵپشتی لە پەرەپێدانی سیاسیی ئەرێنی لە بەغدا بكەن. كەواتە دەبێت هەولێر بە شێوازێكی بونیادنەرانە هاوبەش بێت لە پەرەسەندنی دیمەنی سیاسیی وڵاتدا نەك ببێتە هۆكاری ئاڵۆزیی زیاتر.

* لە كاتێكدا چەندین كۆمپانیای گەورەی ئیتاڵی لە كەرتەكانی وزە، ئاوەدانكردنەوە و كشتوكاڵی هەرێمی كوردستاندا چالاكانە كار دەكەن، ئایا سەقامگیریی ڕێژەیی تا چ ڕادەیەك فاكتەری سەرەكیی ڕاكێشانی ئەم وەبەرهێنەرانە بووە و لە داهاتوودا ئاسۆكانی فراوانكردنی ئەم هەماهەنگییە دارایی و ئابوورییە زیاتر چ سێكتەرێك دەگرێتەوە؟

- هۆكارەكانی كاركردنی كۆمپانیا ئیتالییەكان لە هەرێمی كوردستان زۆر ڕوون و ئاشكران. بە بەراورد بە زۆر بەشی دیكەی عێراق و ناوچەكە، كاركردن لەم هەرێمەدا ئاسانترە. كوردستان ژێرخانێكی باشتر، سەقامگیریی ڕێژەیی و ژینگەیەكی تا ڕادەیەك گونجاوی هەیە. بەكارهێنانی بەربڵاویی زمانی ئینگلیزی وەك زمانێكی هاوبەشی پەیوەندیكردن، پرۆسەی كارلێككردن بۆ تەواوی كۆمپانیا ڕۆژئاواییەكان زۆر ئاسانتر دەكات. سەرەڕای ئەمەش، هەرێمەكە خاوەنی كەرتێكی پەروەردەیی زۆر پێشكەوتووە، لەوانەش زانكۆكانی ئەمریكی و بەریتانی، كە ئەمەش سەرمایەیەكی زۆر گرنگە.

بۆ پەرەپێدانی زیاتری هاوبەشییەكان، پێویستە هەرێمی كوردستان ئەو خاڵە تەمومژاوییانە كەم بكاتەوە كە نادڵنیایی لای وەبەرهێنەران دروست دەكەن. یاساكان دەكرێت زۆر ئاڵۆز بن، لێكدانەوەشیان زۆرجار بەندە بە بارودۆخەكانی دەرەوەی چوارچێوەی یاساوە. دیاردەی گەندەڵی، خزمخزمێنە و پەیوەندییە كڕینخوازییەكان دەكرێت ڕێگریی گەورە بكەن. هاوكاریی زیاتر لە نێوان سەرجەم ناوەندە جیاوازە سیاسی و ئابوورییەكانی هەرێمدا، ژینگەی وەبەرهێنان زۆر گەشاوەتر دەكات.

* بە گوێرەی بینینی مەیدانیتان لە عێراق و تەواوی ناوچەكەدا، سەرەكیترینی ئەو بەربەستانە كامانەن كە ڕووبەڕووی كۆمپانیا دەرەكییەكان، بەتایبەت ئیتاڵییەكان دەبنەوە، كە دەخوازن سەرمایەگوزاریی درێژخایەن لە هەرێمی كوردستاندا ئەنجام بدەن؟ چ چاكسازییەك پێویستە بۆ هاندانی سەرمایە لە دەرەوەی سێكتەری وزەدا؟

- گرنگترین بەربەستەكان بریتین لە بۆشاییە یاسایی و كارگێڕییە ناڕوونەكان، گەندەڵی، خزمخزمێنە و پەیوەندییە كڕینخوازییەكان. وەبەرهێنانی درێژخایەن، بەتایبەتی پڕۆژە گەورەكانی ژێرخان، پێویستی بە سەقامگیرییەكی ناوچەیی و جیۆپۆلیتیكی هەیە، كە لە ئێستادا لە زۆربەی دەڤەرەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نییە. لە هەمان كاتدا، قۆناغەكانی قەیران دەتوانن دەرفەتی نوێ بخولقێنن. ئەو گۆڕانكارییانەی كار دەكەنە سەر ڕێڕەوە دیاریكراوەكانی وزە، ڕەنگە ڕۆڵی شیاوی هەرێمی كوردستان لە هەناردەی هایدرۆكۆربۆن، یان كاركردن وەك جەمسەرێكی ناوچەیی پتەوتر بكەن. بەڵام بەدیهێنانی ئەم توانایە پێویستی بە یەكلاكردنەوەی گرژییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا و باشتركردنی بارودۆخی جیۆپۆلیتیكی فراوانتر هەیە.

وەبەرهێنان لە دەرەوەی كەرتی وزە بێگومان گونجاوە، بەڵام وەبەرهێنەران پێویستیان بە توانای پێشبینیكردن هەیە. ئەمەش پێویستی بە یاسای ڕوونتری هەرێمی، چوارچێوەیەكی شەفافی وەبەرهێنان و یەكلاكردنەوەی كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدا هەیە لەسەر دابەشكردنی داهات و پرسە هەڵپەسێردراوەكانی دیكە. وەبەرهێنەران پێویستیان هەم بە سەقامگیریی سیاسی و هەم بە ڕێسای یاسایی ڕوون هەیە، بەتایبەتی لە كەرتی نەوت و غازدا.

* سەردانەكەی پاپا فرانسیس بۆ هەولێر و پاڵپشتیی ڤاتیكان، تا چەند گرنگییەكی سیاسی و ئەخلاقی بۆ پێگەی نێودەوڵەتیی هەرێمی كوردستان هەیە؟ هەروەها چۆن هەرێم دەتوانێت ئەزموونی پێكەوەژیانی پێكهاتە ئاینییەكان وەك هێزێكی نەرم لە دیپلۆماسیی دەرەوەیدا بەكاربهێنێت؟

- ڤاتیكان نەك هەر بایەخێكی تایبەت بە پێكهاتە كریستیانەكانی عێراق دەدات، كە دوای ساڵی ٢٠٠٣ زیانی گەورەیان پێگەیشتووە، بەڵكو دەڕوانێتە سەرجەم كەمینە ئایینی و كولتوورییە جیاوازەكانی دیكەش. بڕیاری پاپا فرانسیس بۆ سەردانەكە، لەژێر سێبەری قۆناغە سامناكەكەی بەناو خەلافەتی جیهادی تیرۆریستانی داعش، گرنگییەكی زۆری هەبوو، چونكە تێیدا پێكهاتەكان كۆمەڵكوژ، ئاوارە و كۆیلە كران. هەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی كاریگەری لە داڵدەدان و پاراستنی ئاوارەكاندا گێڕا، ئەو سەردانەی پاپا فرانسیس بۆ هەرێمی كوردستانیش نیشانەی ددانپێدانان بوو بەو هەوڵ و هاوكارییە گەورەیەدا.

پاڵپشتیكردن، یان بانگەشەی بەرگریكردن لە كەمینەیەك، دەكرێت بۆ بەدەستهێنانی پێگەی سیاسی و پاڵپشتیی نێودەوڵەتی بەكاربهێنرێت. لە ڕوانگەی ڤاتیكانەوە، پێویستیی ڕاستەقینەی ئەم پێكهاتانە تەنیا دابینكردنی پەناگە نییە لە هەرێمی كوردستاندا، بەڵكو پاڵپشتییەكی سیاسییە كە وایان لێبكات دووبارە خۆیان لە ناوچە ڕەسەنەكانی خۆیاندا نیشتەجێ بكەنەوە. ڕۆڵی هەرێمی كوردستان لە پاراستن و داڵدەدانی ئەم پێكهاتانە پڕبایەخە، بەڵام گەڕانەوەی ئارام و بەشكۆی ئەوان هەمیشە وەك بابەتێكی سەرەكی دەمێنێتەوە.

* لە چوارچێوەی هەوڵەكانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیدا، ڕاوێژكارە سەربازییەكانی ئیتاڵیا بەشدارییەكی بەرچاویان لە مەشقپێكردن و پشتیوانیكردنی هێزەكانی پێشمەرگەدا كردووە. بەپێی هەڵسەنگاندنی ئێوە، ئەم هاوكارییانە تا چ ڕادەیەك توانای سەربازی و ئاستی پیشەییبوونی ئەو هێزە لە ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆر و مەترسییە بەردەوامەكانی داعشدا بەرز كردووەتەوە؟

- هێزەكانی پێشمەرگە، پێش دەستپێكردنی هەڵمەتەكانی دژ بە تیرۆریستانی داعشیش، وەك هێزێكی سەربازیی لێهاتوو و ڕاهێنراو خاوەن ناوبانگێكی بەهێز بوون. پێشمەرگە نەك هەر ڕۆڵێكی سەرەكی لە تێكشكاندنی تیرۆریستلتی داعشدا گێڕا، بەڵكو دواتریش ئەركێكی گرنگی گرتە ئەستۆ كە كەمتر تیشكی خرایە سەر، پاش ڕووخانی بەناو خەلافەتە جیهادییەكە، حكومەتە ئەورووپی و ڕۆژئاواییەكان پشتیان بە هەرێمی كوردستان بەست بۆ هاوكاریكردن لە بەڕێوەبردن و دەستبەسەركردنی ژمارەیەكی زۆر لەو كەسانەی پەیوەندییان بە تیرۆریستانی داعشەوە هەبوو، لەوانەش چەكدارە بیانییەكان. ئەم بابەتە لە ڕووی سیاسی و یاساییەوە بۆ زۆرێك لە وڵاتانی ئەورووپی ئاڵۆز بوو، بۆیە ڕۆڵی هەرێمی كوردستان لەم بوارەدا بایەخێكی زۆری هەبوو. لە هەمان كاتدا، هاوكارییە نێودەوڵەتییەكان بوونە هۆی پەرەپێدانی زیاتری لێهاتووییەكانی پێشمەرگە لە ڕاپەڕاندنی ئەركەكانیدا.

لەگەڵ ئەوەشدا، زۆر گرنگە هەرێمی كوردستان و هێزەكانی پێشمەرگە خۆیان بەدوور بگرن لەوەی وەك بریكاری هێزە دەرەكییەكان وێنا بكرێن. هەرێم دەتوانێت پەیوەندییە بەهێزەكانی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژئاوادا بپارێزێت، بەڵام پێویستە هەمیشە جەخت لەوە بكاتەوە كە لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتمانییەكانی خۆیدا هەنگاو دەنێت و نابێتە بەشێك لە ململانێی نێوان دەوڵەتان. ئەم هاوسەنگییە بەتایبەتی لە سایەی ئاڵۆزی و گرژییە هەرێمایەتییەكانی ئێستادا گرنگییەكی یەكجار زۆری هەیە.

* گرژییەكانی نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و هاوبەشەكانی لە ناتۆدا تا چ ڕادەیەك دەتوانن كاریگەری لەسەر ئاسایش لە عێراق و ناوچەكە بە گشتی دروست بكەن؟ هەروەها بە لەبەرچاوگرتنی گۆڕانی ژینگەی ئەمنی و گۆڕانی ئەركی هێزەكانی هاوپەیمانان لە عێراقدا، ئایا پێشبینی دەكەیت ئیتاڵیا هاوكارییە سەربازی و ئەمنییەكانی لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا بپارێزێت؟

- ئیتاڵیا بە شێوەیەكی گشتی لە چوارچێوەیەكی فراوانتری یەكێتیی ئەوروپا و هاوپەیمانیی ناتۆدا كار دەكات. ئەم وڵاتە خاوەنی نەریتێكی دێرین و بەهێزە لە بوارەكانی پاراستنی ئاشتی، پێشكەشكردنی ڕاوێژ و ئەنجامدانی مەشق و ڕاهێناندا ــ بەتایبەت لە پاڵپشتیكردنی هێزەكانی پۆلیسدا ــ و كارمەندانی ئیتاڵیش لەم بوارانەدا لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە شێوەیەكی بەربڵاو ڕێزیان لێدەگیرێت. ئیتاڵیا دەتوانێت بەردەوام بێت لە پێشكەشكردنی ئەم جۆرە هاوكارییانە، بەڵام زۆرجار ئەمە لە چوارچێوەیەكی فراوانتری ئەورووپی، یان لەژێر چەتری ناتۆدا بەدی دێت. لەم چوارچێوەیەشدا، پاراستنی پەیوەندییە توندوتۆڵەكان لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا وەك یەكێك لە كارە لەپێشینەكان دەمێنێتەوە.

لە لایەكی دیكەوە، ئاستەنگی سەرەكی لەوەدایە كە گرژییەكانی ناو هاوپەیمانیی ڕۆژاوا، كاریگەریی نەرێنی لەسەر پێكهاتەی ئەمنیی گشتی دادەنێن. جیاوازیی لە هەڵوێستەكانی نێوان واشنتۆن و پایتەختەكانی ئەوروپا دەبێتە هۆی دروستبوونی نادڵنیایی و لاوازبوونی ئەگەری پەیڕەوكردنی سیاسەتێكی هاوئاهەنگ. ئەم مژارە بەتایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا مەترسیدارە، ناوچەیەك كە تێیدا ململانێی سەربازی، سیاسی، كۆمەڵایەتی، كولتووری و ئایینی، هەم لە نێوان دەوڵەتان و هەم لە ناوخۆی خۆیاندا بوونیان هەیە. لەم نێوەندەدا، تەنانەت هاوپەیمانە نزیكەكانی ئەمریكاش لە كەنداو، زیاتر لەوە دەترسن كە بەرژەوەندییەكانیان پشتگوێ بخرێت، یان بكرێتە قوربانی. بۆ ئەوروپا، گرژییەكان لەگەڵ واشنتۆندا نائەمنی زیاتر دروست دەكەن، چونكە تێڕوانینی هاوبەش لە نێوان هاوپەیمانەكاندا لاواز دەكەن. لە ڕوانگەیەكی ستراتیژییەوە، لەدەستدانی متمانەی نێوان هاوپەیمانەكان مەترسییەكی گەورە لەسەر سەقامگیری دروست دەكات.

* بە لەبەرچاوگرتنی ناكۆكییە بەردەوامەكانی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر بوودجە، نەوت، دابەشكردنی داهات و ناوچە جێناكۆكەكان، چۆن دەكرێت هەوڵە ئەكادیمی و دیپلۆماسییەكان یارمەتیدەر بن لە كەمكردنەوەی جیاوازییەكانی نێوان هەردوو لا؟ ئایا ئەم ناكۆكییانە لە بنەڕەتدا یاسایی و دەستوورین، یان بە شێوەیەكی بنەڕەتی ڕەگیان لە بێمتمانەیی سیاسیدا هەیە؟

- دیپلۆماسیی هێڵی دووەم (Track II)، بەشداریی ئەكادیمی و گفتوگۆ نافەرمییەكان دەتوانن ڕۆڵێكی گرنگ بگێڕن لە یارمەتیدانی لایەنەكان بۆ تێگەیشتن لە دیدگا جیاوازەكانی یەكتری. دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە بیست ساڵ بەسەر سەرهەڵدانی ئەم ناكۆكییانەدا، زۆربەی پرسە بنەڕەتییەكان هێشتا بەبێ چارەسەر ماونەتەوە. كاتێك ڕوانگەكان تا ئەم ئاستە لە یەكتر دوور و جیاواز بن، گەیشتن بە سازانێكی گشتگیر كارێكی یەكجار دژوار دەبێت، هەر بۆیە پێویستە دیالۆگ لەسەر دەرككردن بە نیگەرانی و نائارامییەكانی لایەنی بەرانبەر و دەستنیشانكردنی هێڵە سوورە ڕاستەقینەكان جەخت بكاتەوە، كە زۆرجار جیاوازن لەو هەڵوێستە فەرمییانەی بە ئاشكرا ڕادەگەیەنرێن.

هەوڵە چەندبارەبووەكان بۆ چارەسەركردنی سەرجەم كێشەكان لە ڕێگەی یەك ڕێككەوتنی گەورە و گشتگیرەوە، چەندین جار تووشی شكست بوون. لەبەر ئەوە، ڕێگەیەكی كاریگەرتر ئەوەیە كە لێدوانە سیاسییە گشتی و فراوانەكان بەلاوە بنرێن و زیاتر سەرنج بخرێتە سەر چارەسەركردنی كرداریی پرسەكان. دەكرێت هەنگاوەكانی بنیادنانی متمانە لە ڕێگەی هاوكاریی تەكنیكی لەسەر ئەو بابەتانەوە دەست پێبكەن كە هەستیارییان كەمترە، وەك پرسی بەڕێوەبردنی ئاو، ئەنجامدانی دەوریەی هاوبەش لە ناوچە جێناكۆكەكاندا، هەروەها پێكهێنانی ئەو لێژنانەی كە ئەركیان بەڕێوەبردنی كاروباری ڕۆژانەیە. لە ناوچەیەكی هەمەچەشنی وەك كەركووكدا، لەبری دەستپێكردن بە داواكاریی سەقف بەرز سەبارەت بە ناسنامە، یان پێگەی كارگێڕیی ناوچەكە، گرنگە سەرەتا دڵنیایی بدرێتە پێكهاتەكانی كورد، عەرەب، توركمان و كەمینەكانی دیكە. لەم ڕووەوە، دەستپێشخەرییە تەكنیكییەكان و دیپلۆماسیی هێڵی دووەم دەتوانن یارمەتیدەر بن لە ڕەخساندنی ژینگەیەكی گونجاوتردا كە گۆڕانكارییەكان لە خوارەوە بۆ سەرەوە دروست بكات.

دەستووری ساڵی ٢٠٠٥ی عێراق بە پەلە ئامادە كرا و چەندین بڕگە و ماددەی تێدایە كە ڕێگە خۆش دەكەن بۆ لێكدانەوەی جیاواز و دژبەیەك، بۆیە تەنیا پشتبەستن بە دەقی دەستوورەكە ناتوانێت ناكۆكییەكان لەسەر ئەرزی واقیع چارەسەر بكات. لە لایەكی دیكەوە، بێمتمانەیی سیاسی، لێدوانە توندە میدیاییەكان و ترسی لایەنەكان لە تۆمەتباركردنیان بە پاشەكشە لە دۆزە نیشتمانییەكان، پرۆسەی سازان و گەیشتن بە ڕێككەوتن گران دەكەن. لەبەر ئەم هۆكارانە، ڕێككەوتنی تایبەت و هاوكاری لەسەر پرسە كردارییە ڕۆژانەییەكان دەكرێت بەرهەمدارتر بن. هاوكاریی هاوشێوە ناتوانێت پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا لە كاریگەرییەكانی ژینگەی ناوچەیی دابڕێنێت، بەتایبەتی ئەو گوشارە دەرەكییانەی كە ڕاستەوخۆ كاریگەرییان لەسەر ناوەندی بڕیاردان لە بەغدا هەیە.

* لە كاتێكدا دیمەنی جیۆپۆلیتیكی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە نێوان ناسەقامگیرییەكی تەواودا بەردەوامە لە گۆڕانكاری، ئێوە گەورەترین دەرفەت بۆ هەرێمی كوردستان لە ساڵانی داهاتوودا لە چیدا دەبینن؟

گرنگترین دەرفەتی بەردەم هەرێمی كوردستان، لە پێگەی ئەو وەك ناوچەیەكی خاوەن سەقامگیریی ڕێژەیی سەرچاوە دەگرێت. ئەم سەقامگیرییە دەرفەت دەڕەخسێنێت بۆ ڕێكخراو و كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان كە لە هەرێمەكەدا جێگیر ببن و وەك بنكەیەكی ئارام بۆ پەرەپێدانی چالاكییەكانیان بەكاری بهێنن. لەم ڕووەوە، هەرێمی كوردستان دەتوانێت ڕۆڵێكی هاوشێوەی ئوردن لە ناوچەی شام بگێڕێت، بە جۆرێك ببێتە ناوەندێكی ئارام كە لایەنە نێودەوڵەتییەكان بتوانن كاری تێدا بكەن. سەرەڕای ئەمەش، هەرێم بە قووڵی لەژێر كاریگەریی گۆڕانكارییەكانی دەوروبەریدایە و لە حاڵەتی بەرپابوونی ململانێیەكی بەربڵاوی هەرێمایەتیدا، توانایەكی سنوورداری بۆ بەرگریكردن لە خۆی هەیە. ئەگەر دۆخی ناوچەكە بەرەو هێوربوونەوە و ئاراستەیەكی ئەرێنی هەنگاو بنێت، هەرێمی كوردستان دەتوانێت ببێتە سەرمایەیەكی بەنرخ بۆ تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. پێشهاتەكانی سووریا دەكرێت دەرفەتی ئەوە بە هەرێم ببەخشن كە وەك مۆدێل، یان خاڵێكی سەرچاوە هاوكاری بكات. هاوكات گۆڕانكاری لە ڕێڕەوەكانی بازرگانی و وزەی ناوچەكەدا، پێگەی ئەو وەك ناوەندێكی ستراتیژی بەهێزتر دەكات. لەم پێناوەشدا، چارەسەركردنی دۆسیە هەڵپەسێردراوەكان لەگەڵ بەغدا گرنگییەكی یەكلاكەرەوەی هەیە، چونكە ئەو ناكۆكییانە لە ئێستادا ڕێگرن لە بەدیهاتنی ئەم توانستی گەشەسەندنە.

هاوكات، پێویستە هەرێمی كوردستان خۆی لە تێوەگلان لە ئەجێندای هێزە دەرەكییەكان بپارێزێت. گرنگە پەیامێكی ڕوون بنێرێت بەوەی كە هەرچەندە هەرێم دۆستی ڕۆژئاوایە، بەڵام نوێنەر، یان بریكاری بەرژەوەندییەكانی ئەوان، یان لایەنێكی دیاریكراوی ناو سیاسەتی ئەمریكا نییە. پێویستە هەرێمی كوردستان تەنیا پەیڕەوی لە ئەجێندای نیشتمانیی خۆی بكات، نەك وەك بریكاری جێبەجێكاری سیاسەتی لایەنێكی دیكە دەربكەوێت. ئەم جۆرە لە ڕوونی و شەفافییەت، زۆر گرنگە بۆ پاراستنی هەرێم لە كاردانەوە نەرێنییەكان و پارێزگاریكردن لە پێگەی خۆی وەك هاوبەشێكی سەقامگیر و بنیادنەر لە ناوچەكەدا.