ڤلادیمێر ڤان ویڵگنبێرگ ڕۆژنامەنووس و توێژەری هۆڵەندی بۆ گوڵان: سەركەوتنی پڕۆسەی ئاشتی لە توركیا و ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەكانی هەولێر و بەغدا، ڕۆڵی گرنگیی كورد لە هاوكێشە نوێیەكانی ناوچەكەدا دیاری دەكەن
ڤلادیمێر ڤان ویڵگنبێرگ، ڕۆژنامەنووس و توێژەری هۆڵەندی، یەكێكە لەو دەنگە بیانییە دەگمەن و دیارانەی كە زیاتر لە دەیەیەكە ژیان و قەڵەمی خۆی بۆ گواستنەوەی ڕاستییەكانی دۆزی كورد تەرخان كردووە. ئەو كە هەڵگری دوو بڕوانامەی ماستەرە لە «خوێندنی كوردی» لە زانكۆی ئێكسیتەر و «دیراساتی ململانێكان» لە زانكۆی ئۆترێخت، ئێستا لە هەولێری پایتەخت نیشتەجێیە و وەك چاودێرێكی مەیدانی لە نزیكەوە ئاگاداری وردەكارییەكانی ناوچەكەیە. بۆ قسەكردن لەسەر بارودۆخی سیاسیی كورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی ڕۆژاوا و سووریا ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ ساز كرد.
• بە لەبەرچاوگرتنی پاشخانی ئەكادیمیت لە بواری ململانێكان و لێكۆڵینەوە كوردییەكاندا، چۆن لە گۆڕانی گرنگیی جیۆپۆلیتیكیی پرسی كورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا دەڕوانیت، بەتایبەتی لەژێر ڕۆشنایی گۆڕانی سیاسەتە دەرەكییەكانی ئەمریكا و ناوچەكەدا؟
- كورد هەمیشە ڕۆڵێكی گرنگ و كاریگەریان لە هاوكێشە سیاسییەكانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گێڕاوە، بەوپێیەی بەسەر چوار دەوڵەتی سەرەكیدا وەك توركیا، ئێران، عێراق و سووریادا دابەش بوون. ئەوان بەردەوام لە ناوەندی ململانێ گەورەكاندا ئامادەییان هەبووە. لە شۆڕشی ئێرانەوە تا ڕووخانی ڕژێمی سەدام و جەنگی ناوخۆی سووریا، شانبەشانی بوونی یەدەگێكی دەوڵەمەندی نەوت لە هەرێمی كوردستاندا. جەنگی دژی داعش لە نێوان ساڵانی دوو هەزار و چواردە تا دوو هەزار و نۆزدە، سەرنجی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ ئەم پرسە زیاتر ڕاكێشا، بەڵام بە هۆی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، ئەو گرنگیپێدانە كەم بووەوە. دەنگۆی پاڵپشتیی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ كوردانی ئێرانیش، بە هۆی دژایەتیی توندی توركیاوە بێ ئەنجام مایەوە. ئێستا سەرەڕای كەمبوونەوەی سەرنجی میدیاكان، كورد لە هاوكێشەی داهاتوودا ڕۆڵی سەرەكی دەگێڕێت، ئەمەش لەڕێی پرۆسەی ئاشتیی پەكەكە لە توركیا، پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا، پرۆسەی تێكەڵبوونی هێزەكانی سووریای دیموكرات لە سووریا، و تا ڕادەیەكی دیاریكراویش لەڕێی چالاكیی بەردەوامی پارتە ئۆپۆزسیۆنەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستانەوە لە وڵاتی ئێراندا دەبێت كە پێگەی گرنگیان پێ دەبەخشێت.
• بەرژەوەندییە دژبەیەكەكانی هێزە هەرێمییەكان، بەتایبەتی توركیا و ئێران، چۆن كاریگەرییان هەیە لەسەر دیاریكردنی ئاستەنگ و دەرفەتە سیاسییەكانی بەردەم قەوارە كوردییەكان لە هەردوو وڵاتی عێراق و سووریا؟
- توركیا لە مێژوودا، بە هۆی بوونی ڕێژەیەكی بەرچاوی دانیشتووانی كورد لە ناوخۆیدا، وەك ستراتیژێكی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی دژی هەر جۆرە ئۆتۆنۆمییەكی كورد لە ناوچەكەدا وەستاوەتەوە. ئەم هەڵوێستە لە عێراقدا گۆڕانكاریی جەوهەریی بەسەردا هات، كاتێك لە ساڵانی ٢٠٠٢-٢٠٠٣دا ئەنقەرە بە توندی دژی قەوارەی هەرێمی كوردستان بوو و تەنانەت هەڕەشەی داگیركاریی سەربازیشی دەكرد، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٠دا بە كردنەوەی كونسووڵخانەی گشتی لە هەولێر، قۆناغێكی نوێ لە هاوكاریی ئابووری و سیاسی دەستی پێكرد. لە سووریاش، توركیا لە نێوان ساڵانی ٢٠١٧ بۆ ٢٠١٩ چەندین ئۆپەراسیۆنی سەربازی دژی هێزەكانی سووریای دیموكرات (هەسەدە) ئەنجام دا، تا ڕێگری لە دروستبوونی قەوارەیەكی كوردی لەسەر سنوورەكانی بكات، بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٦دا و دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد و كشانەوەی پشتیوانیی ئەمریكا، هاوكێشەكە گۆڕا. ئێستا بە هۆی تێكەڵبوونی هەسەدە لە سیستەمی نوێ و بەرەوپێشچوونی پڕۆسەی ئاشتی لەگەڵ پەكەكە، توركیا وەك هاوبەشێكی ناوچەیی سەیریان دەكات و ئەگەری سەردانی فەرمیی سەركردەكانی پێشووی هەسەدە بۆ ئەنقەرە لە ئارادایە.
لە لایەكی دیكەوە، پەیوەندییەكانی توركیا و ئێران لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی هاوبەش بۆ پاراستنی سەقامگیریی ناوخۆیی و ڕێگری لە دەستتێوەردانی دەرەكی داڕێژراوە. توركیا بە توندی ڕێگری كرد لەوەی كوردانی ئێران پشتیوانیی سەربازی لە ئەمریكا و ئیسرائیل وەربگرن، چونكە هەر ئاڵۆزییەك لە تاران دەبووە هۆی سەرهەڵدانی ئۆتۆنۆمیی كورد و تێكچوونی پڕۆسەی ئاشتیی ناوخۆیی توركیا. ڕووخانی ڕژێمی ئەسەدیش هەماهەنگیی تاران و ئەنقەرەی ئاسانتر كردووە، بەتایبەت كە توركیا ئێستا گرووپە پرۆكسییەكانی ئێران وەك بەربەستێك لە دژی هەژموونی ئیسرائیل لە ناوچەكەدا دەبینێت.
ئێران كە پێشتر لە ڕێگەی «چوارچێوەی ئەستانە»وە هەوڵی دەدا ئەمریكا لە سووریا دەربكات و دەسەڵاتی ئەسەد بەسەر ناوچە كوردییەكاندا بسەپێنێت، دوای ڕووخانی ڕژێم لە ٢٠٢٤، پێگەی ستراتیژیی خۆی و خەونی «هیلالی شیعی» لەدەست دا و ئێستا زیاتر سەرنجی لەسەر گەرووی هورموزە. لە عێراقیشدا، ئێران بەهۆی پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان لەگەڵ واشنتن، بەردەوام فشاری سەربازی و مووشەكی بەكارهێناوە بۆ پەكخستنی ژێرخانی وزە و لاوازكردنی ئۆپۆزسیۆنی كوردی ئێران، چونكە هەر پڕۆژەیەكی سەربەخۆی وزە بە مەترسی بۆ سەر هەژموونی ئابووریی خۆی دەبینێت.
لەگەڵ ئەوەشدا، مێژوویەكی قووڵی پەیوەندی و ئاوارەیی لە نێوان كورد و ئێراندا هەیە كە كاریگەریی كولتووری و زمانیی گەورەی جێهێشتووە. پێشبینی دەكرێت لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەگەر هێزەكانی ئەمریكا بەتەواوی بكشێنەوە و گرووپە چەكدارەكان بەرەو چەكداماڵین هەنگاو بنێن، پەیوەندییەكانی نێوان تاران و هەولێر لە چوارچێوەی هاوسەنگییەكی نوێی ناوچەییدا بەرەو ئاساییبوونەوە و سەقامگیرییەكی زیاتر بچن، كە ئەمەش سەرلەنوێ نەخشەی سیاسی و ئاسایشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەڕێژێتەوە.
• لە كتێبەكەتدا بە ناوی «كوردەكانی باكووری سووریا»، لێكۆڵینەوەت لە شێوازی حوكمڕانی و فرەیی و هەمەجۆریی ناوچەكە كردووە. بە سەرنجدان بە گەمارۆ ئابوورییە بەردەوامەكان و هەڕەشە ئەمنییەكان، پێتوایە ئەمڕۆ بەڕێوەبەریی خۆسەریی باكوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا چۆن گۆڕانكاری بەسەردا دێت؟
- خۆبەڕێوەبەریی باكوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا (AANES) چیتر ئەو خۆڕاگرییەی جارانی نەماوە، بەتایبەت دوای كۆتاییهاتنی پشتگیرییەكانی ئەمریكا و واژۆكردنی ڕێككەوتنی تێكەڵكردنەوەی هەسەدە لەگەڵ دیمەشق لە مانگی یەكدا. ئێستا حكومەتی ناوەندیی سووریا بە هێواشی دامەزراوەكانی ناوچە كوردییەكان دەگەڕێنێتەوە ژێر ڕكێفی خۆی، ئەمەش پێگەی سیاسی و سەربازیی كوردانی بە توندی لاواز كردووە. هەرچەندە كورد هێشتا پۆستی وەزارەتی بەرگری، هەندێك یەكەی سەربازی، پارێزگاری حەسەكە و شارەوانیی كۆبانییان لەدەستە، بەڵام كاریگەرییە ڕاستەقینەكەیان كز بووە. نوێنەرایەتییان لە پەرلەمانی سووریادا هێندە نییە بتوانن ڕۆڵی یەكلاكەرەوە بگێڕن، چونكە پەرلەمانەكە لە ژینگەیەكی دیموكراسیدا پێك نەهاتووە و بێبەشە لە پارتە فرەجۆرەكانی وەك عێراق بۆ دروستكردنی هاوپەیمانی. هەوڵەكانی هەسەدە پێش ساڵی ٢٠٢٦ بۆ هاوپەیمانی لەگەڵ پێكهاتە درووز و عەلەوییەكان، بەهۆی نەمانی پشتیوانیی واشنتۆنەوە بێ ئەنجام بوون. لە ئێستادا، تەنیا ناوچەی سوەیدا وەك قەوارەیەكی سەربەخۆ ماوەتەوە، ئەمەش گوزارشتە لە لاوازبوونی یەكجارەكیی پڕۆژەی خۆبەڕێوەبەری لە چوارچێوەی دەسەڵاتی دیمەشقدا كە خەریكی كۆنتڕۆڵكردنەوەی هەموو جومگەكانە لە ڕێگەی هەنگاوی ورد بۆ گەڕاندنەوەی سەروەریی دەوڵەت بۆ تەواوی خاكی وڵات.
• لەسەر بنەمای توێژینەوەكانت لەژێر ناونیشانی ‹هاوپەیمانە ڕێكەوتییەكان› (Accidental Allies)، چۆن وەسفی بارودۆخی ئێستای پەیوەندییەكانی نێوان هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆكایەتیی ئەمریكا و هێزەكانی سووریای دیموكرات (هەسەدە) دەكەیت؟ ئایا ئەم هاوبەشییە كۆتایی هات، بەبێ ئەوەی پێگەیەكی سیاسیی فەرمی بۆ ‹بەڕێوبەریی خۆسەر لە باكوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا› هەبێت؟
- ئێستا هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆكایەتیی ئەمریكا بە تەواوەتی لە خاكی سووریا كشاوەتەوە و هیچ ئامادەییەكی سەربازیی لە ناوچە جیاوازەكاندا نەماوە. لە ئێستادا واشنتۆن زیاتر جەخت لەسەر هەماهەنگی لەگەڵ حكومەتی دیمەشق و واژۆكردنی گرێبەستی بازرگانی دەكاتەوە، هەر بۆیە پەیوەندییەكانی لەگەڵ هێزەكانی سووریای دیموكرات زۆر سنووردار بووە. وڵاتانی وەك ئەمریكا و فەرەنسا، پشتگیری لەوە دەكەن كە كوردانی سووریا بە شێوەیەكی ئاشتییانە لە ناو سیستەمە سیاسییە نوێیەكەدا تێكەڵ بكرێن، بەڵام پشتیوانی لە حوكمی خۆبەڕێوەبەری ناكەن. هاوكات بەهۆی كۆتاییهاتنی جەنگی دژی داعش، ڕۆژئاوا ئارەزووی بۆ پشتگیریكردنی لایەنە دژبەرەكانی ئەو ڕێكخراوە نەماوە. بەرپرسانی ئەمریكاش دووپاتی دەكەنەوە كە داعش چیتر هەڕەشەیەكی ترسناك نییە و چالاكییەكانی بە ڕادەیەكی زۆر كەمی كردووە. هەرچەندە ڕەنگە داعش هێرشی پچڕپچڕ ئەنجام بدات، بەڵام نابێتە هەڕەشەیەكی جددی، چونكە زۆربەی سوننەكانی سووریا لەگەڵ دیمەشقن و سوننەكانی عێراقیش، سەرەڕای ناڕەزایەتییان بەرانبەر گرووپە چەكدارە شیعەكان، بە هیچ شێوەیەك ئامادە نین جارێكی دی پشتگیری لە وەشانێكی نوێی ڕێكخراوی تیرۆریستیی داعش بكەنەوە و ببنە پاڵپشت بۆ هەنگاوەكانی.
• لەژێر ڕۆشنایی گۆڕانكارییە هەرێمییەكان و مەیلی وڵاتان بۆ ئاساییكردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ حكومەتی سووریا، چ دەرفەت و ڕێڕەوێكی كردەیی دەبینرێت بۆ دەستپێكردنی دانوستاندن لە نێوان هەسەدە و حكومەتی ناوەندیی دیمەشق؟
- دانوستان تاقە ڕێگەیە بۆ بەدەستهێنانی مافە نەتەوەیی و زمانەوانییەكان، بەڵام بەهۆی بێهێزیی پێگەی ئێستای كورد لە پەرلەمانی سووریادا، پێویستە پەنا بۆ چالاكیی مەدەنی، خۆپێشاندان و فشارە سیاسییە نێودەوڵەتییەكان ببرێت. هەرێمی كوردستانیش هەمیشە پشتیوانییەكی تەواوی داواكارییەكانی كورد دەكات و دەتوانێت هاوشێوەی كانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ڕۆڵێكی زۆر كاریگەری دیپلۆماسی بۆ خاوكردنەوەی گرژییەكان بگێڕێت. ئێستا كە خۆپێشاندانی جەماوەری بۆ خوێندن بە زمانی دایك بەردەوامە، دیمەشق تەنیا هەوڵی سنوورداركردنی ئەو مافە ڕەوایە دەدات. لەلایەكی دیكەوە، پەرتەوازەیی سیاسی و ناتەبایی قووڵی نێوان پەیەدە و ئەنەكەسە، ڕێك هاوشێوەی ململانێكانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان، زیانێكی گەورەی بە پێگەی كورد گەیاندووە. ئەم دابەشبوونە قووڵە دەرفەتێكی زێڕین بۆ ڕژێمی دیمەشق دەڕەخسێنێت تاوەكوو ئەم هێزانە دژی یەكتر بەكاربهێنێت و دەستكەوتە نەتەوەییەكان لاواز بكات. بۆیە یەكڕیزیی سیاسی و یەكخستنی گوتاری لایەنەكان تاكە كلیلی سەركەوتنە لەم قۆناغە هەستیارەدا بۆ پاراستنی هەموو مافەكان و گەیشتن بە ئامانجە مەزنەكان لە ئایندەیەكی نزیكدا بۆ سەرجەم نەتەوەی كورد.
• وەك ڕۆژنامەنووسێك كە ماوەیەكی زۆرە لە هەولێر نیشتەجێت، هەڵسەنگاندنت چییە بۆ ناكۆكییە بەردەوامەكانی نێوان حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی فیدڕاڵیی عێراق لەسەر پرسە دەستووری، دارایی و ناوچە جێناكۆكەكان؛ بەتایبەتی لە مژاری هەناردەكردنی سەربەخۆی نەوت و تەرخانكردنی پشكی بوودجەی هەرێم؟
- كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدا بە بنبەست دەمێننەوە، مەگەر چارەسەرێكی ڕیشەیی بۆ جێبەجێكردنی ماددە دەستوورییەكان، بەتایبەت ماددەی ١٤٠، بدۆزرێتەوە. ئێستا ئەم ماددەیە فەرامۆش كراوە و لەدەستدانی ناوچە جێناكۆكەكان لە ٢٠١٧دا پێگەی كوردی بەرانبەر بەغدایەكی بەهێزتر لاواز كردووە. بەغدا چیتر وەك ساڵی ٢٠١٤ پێویستی بە هاوكاریی كورد نییە. لە ڕووی ئەمنییەوە، كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە ساڵی ٢٠٢٦دا ئەگەرچی مەترسیدارە، بەڵام دەكرێت بیانووەكانی ئێران بۆ بەئامانجگرتنی هەولێر كەم بكاتەوە.
لە لایەكی دیكەوە، پێگەی جیۆپۆلیتیكی هەرێم پەیوەستە بە هاوكێشەی وزەوە. بەغدا بۆ دۆزینەوەی جێگرەوەی گەرووی هورمز، هێشتا پێویستی بە بۆرییەكانی كوردستان و ناوچەی فیشخابوورە، چونكە پڕۆژە نوێیەكان كات و تێچوویەكی زۆریان دەوێت كە لە توانای ئێستای عێراقدا نییە. هەرچەندە ئەگەری ڕاكێشانی بۆری بە ناو خاكی سووریادا مەترسییە بۆ سەر پێگەی هەرێم، بەڵام پڕۆژە ستراتیژییەكانی وەك «ڕێگەی گەشەپێدان» هێشتا بە ناو خاكی كوردستاندا تێدەپەڕن. كەواتە، سەرەڕای لاوازیی سیاسی، بەڵام پێگەی جوگرافی و ژێرخانی وزەی كوردستان وەك كارتێكی فشاری بەهێز لە هاوكێشە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەكاندا دەمێنێتەوە. داهاتووی ئەم پەیوەندییانە لە دە ساڵی داهاتوودا بەندە بەوەی تا چەند هەرێم دەتوانێت ئەم بایەخە ئابوورییە بۆ پاراستنی قەوارە سیاسییەكەی بەكاربهێنێت.
• پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستان بەردەوام بەهۆی ململانێ و دابەشكارییەكانی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانەوە لێكترازاوە. ئایا ئەم ناكۆكییە ناوخۆییانە تا چەند كاریگەری دەكەنە سەر هێزی دانوستاندنی هەرێم لە بەرانبەر حكومەتی ناوەندی لە بەغدا و ئاستی متمانەی هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەكان بە هەرێمی كوردستان؟
- ئەم ناكۆكییانە كاریگەرییان كردووەتە سەر هێزی دانوستانكاری كورد لە بەغدا، بەوپێیەی لایەنەكان پەرتەوازەن و لە دژی یەكتر لۆبی دەكەن. زۆرێك لە نێردە دیپلۆماسییەكان لەوە نیگەرانن كە كورد ناتوانێت حكومەت پێكبهێنێت، ئەمەش ئەو ڕۆڵە «یەكلاكەرەوەیە» لاواز دەكات كە پێشتر كورد لە بەغدا دەیگێڕا. ئەگەر پارتی و یەكێتی بتوانن حكومەت پێكبهێنن و یەكدەنگ بن، دەتوانن پشتیوانییەكی زۆرتر بەدەست بهێنن.
• كاریگەریی دەستتێوەردانە سەربازییە دەرەكییەكان، وەك ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا و هێرشە مووشەكییەكانی ئێران، لەسەر سەقامگیریی ناوخۆیی و پرسی سەروەریی هەرێمی كوردستان چییە؟
- هەردوو وڵاتی دراوسێ، توركیا و ئێران، بۆ ماوەیەكی درێژخایەن لە ڕێگەی هێرشی درۆنی و مووشەكییەوە خاك و ئاسایشی هەرێمی كوردستانیان كردووەتە ئامانج. لە ئێستادا، بەهۆی سەرهەڵدانی ئاسۆی گەشبینانەی پرۆسەی ئاشتی لە نێوان توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)، هەڕەشە سەربازییەكانی ئەنقەرە بە شێوەیەكی بەرچاو ڕوویان لە كەمی كردووە. ئەگەر ئەم پرۆسەیە بە ئەنجام بگات، چاوەڕوان دەكرێت سوپای توركیا لە ناوچە سنوورییەكان بكشێتەوە، ئەمەش دەبێتە دەرفەتێكی زێڕین بۆ ئاوەدانكردنەوەی سەدان گوندی وێرانبوو و گەشەسەندنی كەرتی كشتوكاڵ و گەشتیاری لەو ناوچانەدا.
لەلایەكی دیكەوە، ململانێی توندی نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و كۆماری ئیسلامیی ئێران، هێشتا وەك فشارێكی گەورە لەسەر هەرێمی كوردستان ماوەتەوە. هێرشە درۆنییەكانی ئەم دواییەی ئێران بۆ سەر نووسینگەی تایبەتی سەرۆكی حكومەتی كوردستان و بەئامانجگرتنی پارتە ئۆپۆزسیۆنە كوردییەكانی ڕۆژهەڵات، مەترسییەكی جددییە بۆ سەر سەقامگیریی ناوچەكە. لەبەر ڕۆشنایی ئەم ئاڵۆزییانەدا، جێبەجێكردنی بڕگەكانی «یاداشتی لێكتێگەیشتنی ئەمنیی ئیسلام ئاباد» لە بەرژەوەندیی باڵای نەتەوەیی هەرێمدایە بۆ پاراستنی سەروەریی خاكەكەی.
هەرچەندە كشانەوەی هێزەكانی هاوپەیمانان لە هەولێر لەوانەیە هێرشە ڕاستەوخۆكان بۆ سەر پایتەخت كەم بكاتەوە، بەڵام پێناچێت ئێران و گرووپە لایەنگرەكانی دەستبەرداری بەئامانجگرتنی ژێرخانی وزە و نەیارە سیاسییەكانیان ببن. داتاكانی نێوان ساڵانی ٢٠١٨ بۆ ٢٠٢٥ سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن كە هەتا ئاڵۆزییەكانی نێوان تاران و واشنتن لە ئاستێكی باڵادا مابێتەوە، بەوەش گەیشتن بە ئارامییەكی هەمیشەیی و سەقامگیرییەكی ئابووریی گشتگیر بۆ خەڵكی كوردستان كارێكی دژوار دەبێت.
• مەترسیدارترین كەلێنی ناوخۆیی و گەورەترین دەرفەتی دەرەكی لەبەردەم مۆدێلەكانی حوكمڕانیی كوردیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ دە ساڵی داهاتوو چین؟
- مەترسیدارترین خاڵی لاوازیی كورد لێكترازان وپاشاگەردانی سیاسییە لە هەرێم و ڕۆژاوا، بەبێ كاركردنی پێكەوەیی، پێگەیان لە بەغدا و دیمەشق لاواز دەبێت. هاوكات گۆڕانكاریی دیمۆگرافی و كۆچی عەرەب لەگەڵ شەڕی ئێران تا ٢٠٢٩، ئاستەنگێكی جددیین. گەورەترین دەرفەت لە بونیادنانی دامەزراوە، بەهێزكردنی ئابووریی نانەوتی (كشتوكاڵ و گەشتیاری) و لە یەكخستنی پێشمەرگەدایە. پرۆسەی ئاشتی لە توركیا دەرفەتێكی زێڕینە، چونكە دەستتێوەردانە سەربازییەكان و گرژییەكانی نێوان پارتی و پەكەكە كۆتایی پێ دەهێنێت. ئەمە ئارامی بۆ ناوچە سنوورییەكان دەگەڕێنێتەوە و زیانە گیانی و داراییەكانی هێرشە درۆنی و تۆپخانەییەكان ڕادەگرێت، كە پێشتر ببووە هۆی گیانلەدەستدانی گەشتیاران، جووتیاران و لەناوچوونی مەڕوماڵات. ئەمەش زەمینەی گەشەپێدانی گەشتیاری و كشتوكاڵی لە پارێزگای دهۆك و ناوچەكانی دیكە دەڕەخسێنێت، كە دەبێتە هۆی سەقامگیری و بەهێزبوونی پێگەی سیاسیی گەلی كورد لە تەواوی ناوچەكەدا بەتەواوی.
