ژەنەڕاڵ بن هۆجیس ڕاوێژكاری باڵای هاوپەیمانیی باكووری ئەتڵەسی بۆ كاروباری لۆجیستی بۆ گوڵان: ستراتیژیی ئەمریكا دەبێت گشتگیر بێت، چونكە پرسی ئێران بەستراوەتەوە بە جەنگی ئۆكرانیا و كێبڕكێی گەورە لەگەڵ چیندا
ژەنەڕاڵ بن هۆجیس، دەرچووی ئەكادیمیای سەربازیی «وێست پۆینت»ـە لە ساڵی ١٩٨٠ و خاوەنی كارنامەیەكی دەوڵەمەندە لە خزمەتی سەربازی. ئەو وەك فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سوپای ئەمریكا لە ئەوروپا كاری كردووە و یەكەم فەرماندەی فەرماندەیی زەمینی هاوپەیمانیی ناتۆ بووە. هۆجیس لە چەندین ئۆپەراسیۆنی گرنگ لە عێراق و ئەفغانستان بەشداری كردووە و سەركردایەتیی تیپی یەكەمی هێزی ئاسمانی ١٠١ی كردووە لە كاتی ئۆپەراسیۆنی ئازادیی عێراقدا. دوای خانەنشینبوونی لە ساڵی ٢٠١٨، وەك ڕاوێژكاری باڵای ڕێكخراوی «هیومان ڕایتس فێرست» و ڕاوێژكاری باڵای ناتۆ بۆ كاروباری لۆجیستی دەستبەكار بووە. پێشتر كورسی «پێرشینگ»ی بۆ خوێندنی ستراتیژی لە ناوەندی شیكردنەوەی سیاسەتی ئەوروپی هەبووە. بۆ قسەكردن لەسەر سیاسەتی ئێستای ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دروستبوونی مەترسی لەسەر دەوڵەتانی كەنداو بە هۆی شەڕی ئێرانەوە و هەروەها ڕۆڵی دەوڵەتانی ناتۆ لە ئێستای شەڕی ڕووسیا و ئۆكرانیا و شەڕی ئەمریكا و ئێران، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵ ژەنەڕاڵ هۆجیس ساز كرد.
• لە كاتێكدا شەش مانگ بەسەر جەنگی ئەمریكا و ئێراندا تێدەپەڕێت و سزا و دانوستانەكانی تەنگەی هورموز بەردەوامن، ئامانجی ستراتیژیی واقیعی بۆ واشنتۆن لەم شەڕەدا چییە و چۆن دەتوانێت خۆی لە تێوەگلان لە جەنگێكی درێژخایەن و پڕووكێنەر بەدوور بگرێت؟
- بەداخەوە، پێدەچێت ئێمە لەم شەڕە پڕووكێنەرە درێژخایەنەدا گیر بخۆین، ڕێك شەش مانگ بەسەر دەستپێكردنی ئەم ململانێیەدا تێپەڕ بووە، بەبێ ئەوەی هیچ ئامانجێكی سەرەكی بەدی هاتبێت. بۆ دەرچوونی ئیدارەی ترەمپ لەم بنبەستە، هیچ ڕێگەیەكی ڕوون لە ئارادا نییە، جگە لە دەستپێكردنەوەی ستراتیژییەكان لە سەرەتاوە: پێویستە ئامانجەكان بە ڕوونی دیاری بكەین، پەیوەندییەكانمان لەگەڵ هاوپەیمانەكاندا سەرلەنوێ بونیاد بنێینەوە و بەدوای ڕێگەی نوێدا بگەڕێین بۆ گۆشەگیركردنی ئێران و خستنەبەر گوشاری ڕژێمەكە. بەڵام پێدەچێت ئیدارەكە لە ئێستادا توانای ئەنجامدانی ئەم هەنگاوە گرنگانەی نەبێت.
من پێموایە یارمەتیدانی ئۆكرانیا بۆ شكستپێهێنانی ڕووسیا، كاریگەرترین ڕێگەیە بۆ گۆشەگیركردنی ئێران، چونكە ڕووسیا یەكێكە لە دۆستە ڕاستەقینەكانی تاران، لە كاتێكدا چین هەرگیز ڕێگە نادات ئێران لە ڕووی ئابوورییەوە شكست بهێنێت. ستراتیژیی ئەمریكا دەبێت گشتگیر بێت، چونكە پرسی ئێران بەستراوەتەوە بە جەنگی ئۆكرانیا و كێبڕكێی گەورە لەگەڵ چیندا.
لێرەوە، واشنتۆن دەبێت پێداچوونەوە بە ستراتیژییەكەیدا بكات، لەگەڵ گەلدا ڕاستگۆ بێت و پشتیوانیی پێویستی كۆنگرێس بەدەست بهێنێت، یان بە فەرمی ددان بە شكستدا بنێت و پاشەكشەی تەواو بكات. ئەگەر پاشەكشە بكات، دەبێت قبووڵی بكات كە ئێران لەگەڵ عوماندا گەرووەكە كۆنتڕۆڵ دەكەن، ئەمەش ئەمریكا ناچار دەكات بە تەواوی پێداچوونەوە بە بوونی خۆیدا بكات لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
• لە چ خاڵێكدا هەڵمەتێكی فشاری درێژخایەن دەست دەكات بە لاوازكردنی توانای ڕێگریكردنی ئەمریكا، لەبری ئەوەی بەهێزی بكات؟
- ئێستا سنوورەكانی هێزی سەربازیی ئەمریكا بە ڕوونی دەركەوتوون. تەنانەت بە بوونی هێزی دەریایی، ئاسمانی، هێزە تایبەتەكان و توانای هەواڵگریی نایابیشمان، گەیشتووینەتە ئەو خاڵەی كە ژەنەراڵ كۆپەر ئاماژەی پێ دەكات كە چیتر تەنیا بۆردومانكردنی چڕ و بەردەوامی ئێران ناتوانێت ڕەفتاری ڕژێمی ئەو وڵاتە بگۆڕێت. ئەم ڕاستییە بابەتێكی نوێ نییە، هەمیشە دەمانزانی كە هێزی سەربازی بە تەنیا ناتوانێت ئامانجی كۆتایی بەدی بهێنێت. ئەم ئیدارەیە ویستی بەبێ هاوپەیمانان كار بكات و تەنیا دوای ڕووداوەكان داوای یارمەتیی لێ كردن. نەتوانینی ئێمە لە پاراستنی تەنانەت بنكەكانی خۆمان و هاوپەیمانە دۆستەكانمان، نیشاندەری سنوورداریی تواناكانمانە لەم ناوچەیەدا.
• پاش كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، چ ڕێوشوێنێكی دەستبەجێی بەرگریی ئاسمانی، هەواڵگری و ئەمنی پێویستن بۆ پاراستنی هەرێمی كوردستان لە بەرانبەر هێرشە مووشەكی و درۆنییەكاندا؟
- پاراستنی ئاسایش و بەرگریی كاریگەر بەندە بە جۆری هەڕەشەكە و ناسینی كارە لەپێشینەكان، چونكە هیچ وڵاتێك ناتوانێت هەموو شتێك بپارێزێت. بۆیە دیاریكردنی ئەوەی چی دەپارێزرێت و لە كوێدا ڕووبەڕووی مەترسی دەبینەوە، هەنگاوی سەرەكییە. جگە لەمەش، پێویستمان بە سیستمێكی بەرگریی فرەڕەهەند و خاوەن چەندین چینی جیاواز هەیە، نەك تەنیا سیستمە تاكەكەسییەكانی وەك پاتریۆت، یان ناسامس. چونكە هەڕەشەكان هەمەجۆرن، لە فڕۆكەی بێفڕۆكەوان، مووشەكی بالیستی و ڕۆكێتەوە تا فڕۆكە و هێلیكۆپتەر، كە هەر یەكەیان چەكی تایبەتی خۆیان دەوێت. لە كۆتاییدا، ئەم سیستمە ئاڵۆزانە تەنیا بە كڕین و دەرهێنان لە ناو سندوقێك كار ناكەن، بەڵكو پێویستیان بە مەشق و ڕاهێنانی بەردەوام هەیە. كارپێكردنی سەركەوتووانەیان بەبێ ڕاهێنانی چڕ مەحاڵە و ئەمەش پڕۆسەیەكی پڕ لە تەحەددییە كە پێویستی بە لێهاتوویی زۆر و گشتگیر هەیە بۆ هەموان.
• بە ڕەچاوكردنی هێرشەكانی ئەم دواییە، ئایا پێویستە واشنتۆن پێداچوونەوە بە كات، یان مەرجەكانی كشانەوەی سەربازیی خۆی لە عێراقدا بكاتەوە؟
- پێموایە پێویستە ئیدارەی ئێستای ئەمریكا بە ڕاستی بیر لە داڕشتنەوەی ستراتیژی خۆی بۆ ناوچەكە بكاتەوە. ئەمەش بە چەند پرسیارێكی زۆر بنەڕەتی دەست پێدەكات: بەرژەوەندییە ستراتیژییەكانمان لەم ناوچەیەدا چین؟ دەمانەوێت دۆخی ناوچەكە لە داهاتوودا بە تەواوی چۆن بێت؟ بۆچی ئەمە بۆ ئێمە گرنگە، یان نا؟ چەندە هێزی سەربازی پێویستمان دەبێت؟ تا چەند دەتوانین هاوكاریی ئابووری، كاریگەریی دیپلۆماسی و كاركردن لەگەڵ هاوبەشەكاندا بەكاربهێنین؟ پێدەچێت ئیدارەكە سەرقاڵی پێداچوونەوە بێت بەوەی كە لە ناوچەكەدا هەیە و چی پێویستە، چونكە بە ڕوونی دیارە كە دۆخی ئێستا نەیتوانیوە یەكێك لە ئەركە هەرە سەرەكییەكان بەدی بهێنێت، كە بریتی بوو لە ڕێگریكردن و سنورداركردنی تەواوی هەژموونی وڵاتی ئێران لە ناوچەكەدا.
• لەسەر بنەمای ئەزموونی پێشووت وەك بەڕێوەبەری ئۆپەراسیۆنەكان لە عێراق، گرنگترین وانە چییە بۆ چەكداماڵینی میلیشیاكانی بەرەی مقاوەمە، بەبێ دروستبوونی بۆشایی ئەمنی كە تیرۆریستانی داعش سوودی لێ وەربگرن؟
- ئەوە پرسیارێكی زۆر گرنگ و جێگەی سەرنجە. پێموایە بەشێكی زۆری ئەم بابەتە پەیوەندی بە پرسی متمانەوە هەیە. چۆن متمانە دروست دەكەیت؟ بۆچی گرووپی چەكدار دروست دەبن؟ لەبەر ئەوەیە كە خەڵك پێیانوایە بۆ پاراستنی خۆیان، یان بەرژەوەندییەكانیان پێویستیان بەم گرووپانە هەیە، یان دەیانەوێت كاریگەری بەسەر ناوچەیەكی دیاریكراودا بسەپێنن. لێرەدا پێویستە حكومەت بتوانێت متمانە و سیستمێكی وا دابین بكات كە پارێزگاری لە بەرژەوەندیی هەمووان بكات. گوتنی ئەمە ئاسانە بەڵام جێبەجێكردنی زۆر قورسە، بەڵام هەر ئەمەش كلیل و بنەمای چارەسەرەكەیە. پاشان پێویستە جۆرێك لە پیشەییبوون لە كارەكاندا هەبێت. دەزانم لە هەندێك ناوچەی جیهاندا هەموو كەسێك چەكی كڵاشینكۆف یان ئاڕ-پی-جی بەدەستەوەیە. ئەگەر بتەوێت دەسەڵاتی حكومەتی هەڵبژێردراو بسەپێنیت، دەبێت هێزێكی پۆلیس و سوپایەكی ڕێكخراو، باش ڕاهێنراو، خوێندەوار و خاوەن مووچەی باش دابین بكەیت. ئێمە كاتێكی زۆرمان بۆ یارمەتیدانی دامەزراندنی پۆلیس و سوپایەكی عێراقی تەرخان كرد كە گونجاو بن بۆ دەسەڵاتێكی دیموكراتی، بەڵام هەرگیز نەگەیشتینە ئەو ئاستەی بتوانن بەبێ كاریگەریی سەركردە خێڵەكی و ئایینییەكان كار بكەن كە لە دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەتدان، ئەمەش كێشەكەیە.
• دوای كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، چ جۆرە توانایەكی هەواڵگری، چاودێری و دژەتیرۆر پێویستە بمێنێتەوە بۆ ڕێگریكردن لە دووبارە سەرهەڵدانەوەی تیرۆریستانی داعش؟
- هەواڵگریی مرۆیی هەمیشە باشترین ئامرازە بۆ پاراستنی ئاسایش. بۆ ئەم مەبەستەش، پێویستە دەزگا ئەمنییەكان هاوئاهەنگییەكی تەواو و بەهێز لەگەڵ پۆلیسی ناوخۆیی، دەسەڵاتە خۆجێییەكان، هێزەكانی پاسەوانی سنوور و تەنانەت كەرتی بازرگانیدا بكەن، تاوەكو ناسنامەی ڕاستەقینەی هەمووان بە ڕوونی دیار بێت. هەروەها پێویستە بە قووڵی لە پلانەكانی تیرۆیستانی داعش، تۆڕە جیاوازەكانیان و سەرچاوە داراییەكانیان تێبگەین و ڕێگاكانیان دابخەین. پێموایە ئەم هەنگاوانە زۆر گرنگن بۆ ئەوەی ڕێگری لە سەرهەڵدانەوەی دووبارەی داعش بكەین و بتوانین خاك و خەڵكی وڵاتەكەمان لە هەڕەشەكانیان بە باشی و هەمیشەیی بپارێزین.
• وەك ڕاوێژكاری باڵای لۆجستیی ناتۆ، شەش مانگی ڕابردوو چی لەسەر توانای هێزە هاوپەیمانەكان دەرخست لە كاتی سنوورداركردنی گەرووی هورمز و هێرشكردنە سەر بنكەكان؟ كام لاوازی پێویستی بە سەرنجی بەپەلەیە، بەرگریی ئاسمانی، كۆگاكانی تەقەمەنی، یان ڕێڕەوە جێگرەوەكانی دابینكردن؟
- پێشەنگی یەكەمی لۆجستیك پێشبینیكردنە، پێشبینیكردنی پێداویستییەكان و ڕووداوە نەخوازراوەكان. باشترین بڕیارەكانی لۆجستیك دەبێت توانای یەدەگ و جێگرەوە لەبەرچاو بگرن، چونكە لە كاتی جەنگدا هەمیشە زیانەكان مسۆگەرن، بەڵام پرۆسەی گواستنەوە و دابینكردن دەبێت بەردەوام بێت. ئەم خاڵە گرنگە دەبێت لە پلاندانانی سەربازی و دابینكردنی سەرچاوەكاندا بە تەواوی ڕەنگ بداتەوە و گرنگی تایبەتی پێ بدرێت.
دووەم، پاراستنی پشتەوەی بەرەكانی جەنگ، هێڵەكانی گەیاندن و ئەو بنكە سەرەكییانەیە كە پشتیوانییان لێوە دەكرێت. پێویستە ئەمانە لە هێرشی مووشەكی، فڕۆكەی بێفڕۆكەوان، كاری تێكدەری و هێرشی ئەلیكترۆنی بپارێزرێن. ناتوانرێت كەرەستەكان بەبێ پاراستن لە بیابانەكاندا جێبهێڵرێن، چونكە لەمێژەوە لەناوبردنی لۆجستیكی لایەنی بەرانبەر، هەمیشە ڕێگەیەكی سەرەكی بووە بۆ لاوازكردن و ئیفلیجكردنی توانای شەڕكەرانیان.
بەڵام پێش هەموو ئەمانە، دیاریكردنی ئامانجێكی ستراتیژیی ڕوون گرنگییەكی بنەڕەتی و بایەخێكی زۆری هەیە. سەرەتا دەبێت بە ڕوونی بزانیت دەتەوێت چی بەدەست بهێنیت، پاشان شێوازی جێبەجێكردنەكە دابڕێژیت و لە كۆتاییدا سەرچاوە پێویستەكان بۆ بەدیهێنانی دابین بكەیت.
دواجار، ئەمە گرنگیی هاوپەیمانان و بنكە سەربازییەكانی دەرەوەی وڵات بۆ ئەمریكا بە ڕوونی دەسەلمێنێت. ئێمە ناتوانین بەرگری لە خاكی ئەمریكا بكەین تەنیا لە ناوخۆوە، بەڵكو پێویستە هێز و لۆجستیك لە پێشەوە جێگیر بكرێن. بنكەكانی ئێمە لە ئەورووپا، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و زەریای هێمن، بۆ توانای بەرگری لە بەرژەوەندییەكان و نواندنی هێز زۆر گرنگن و دەبێت بە باشترین شێوە لە هەر هێرشێك بپارێزرێن.
• لەبری ئەو بنكە سەربازییە گەورانەی كەنداو كە ئێستا زیاتر بەركەوتەی مەترسین، كام وڵات، یان ناوچە دەتوانن ببنە گونجاوترین جێگرەوە؟
- بڕوا ناكەم بژاردەی زۆریان لەبەر دەستدا بێت. كاتێك ناوچەی كەنداو جێدەهێڵن، ئەوان پشت بە دیێگۆ گارسیا، یان شوێنە زۆر دوورەكان دەبەستن، یانیش ناچارن بەسەر ئاسمانی ناوچە كێشەلەسەرەكاندا بفڕن. من لە ئێستادا لێرەدا هیچ جۆرە وەڵامێكی گونجاوم لە لای خۆمەوە نییە كە لەم بژاردانەی ئێستا باشتر بێت. ئەگەر بابەتەكە بە جددی وەربگرین، و مانەوەی ئەمریكا لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەوەندە گرنگ بێت، پێویستە بنكەیەكی سەربازیی زۆر بەهێز و پارێزراوتان هەبێت بۆ كاركردن، بنكەیەك كە بتوانێت بەرگری لە خۆی بكات، دژی هێرشی مووشەك، ڕۆكێت، درۆن، هێرشی ئەلیكترۆنی و تێكدەرانە، هەروەها تێیدا گەمارۆ نەدرێن. ئێرانییەكان باس لەوە دەكەن كە گەرووەكە كۆنتڕۆڵ دەكەن و ڕێگە بە هیچ كەشتییەكی جەنگی نادەن لێیەوە تێپەڕێت. ئەمەش كێشەیە بۆ سەرجەم هێزە دەریاییەكانی وڵاتانی ناوچەكە و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا.
• چۆن داڕێژەرانی سەربازی و بڕیاردەران گوشار بخەنە سەر ئێران، لە كاتێكدا هاووڵاتیان دەپارێزن و پشتگیریی هاوبەشە هەرێمییەكانیش دەهێڵنەوە لەژێر كاریگەریی ئەم ململانێ و گوشارە ئابوورییانەدا؟
- دڵنیا نیم ئێستا چەندە زانیاریی هەواڵگریی دروستمان لە ناوخۆی ئێراندا هەیە. پێموایە تێگەیشتن لە داینامیكی كۆمەڵگە و حكومەتی ئێران زۆر بنەڕەتییە. پێدەچێت پێشتر وامان زانیبێت باش دەزانین، بەڵام دەركەوت كە لە ڕاستیدا بێئاگا بووین. ئاشكرایە ئیسرائیل بە شێوەیەكی بەرچاو دزەی كردووەتە ناو ئێران، بەڵام مامەڵەكردن لەگەڵ ئیسرائیلدا ئالنگارییە، چونكە لە سایەی حكومەتی ئێستادا، دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگرین كە ئامانجە ستراتیژییەكانی سەرۆك وەزیران نەتانیاهۆ مەرج نییە هاوتەریب بن لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی ئەمریكادا. تێگەیشتنی باشتر لەوەی لەناوخۆ و دەوروبەری ئێراندا دەگوزەرێت، دەبێتە لە پێشینەی كارەكانمان، ئەمەش تەنیا لە ڕێگەی دەزگا هەواڵگرییەكانەوە نییە، بەڵكو دەبێت لە ڕێی دیپلۆماتكارانیشەوە بێت. دڵنیا نیم لەوەی لە سایەی ئەم ئیدارەیەدا وەبەرهێنانی تەواومان بۆ بەهێزكردنی پەیوەندیی دیپلۆماتكارە پسپۆڕەكانی شارەزای زمان، كولتوور و ئابووریی ناوچەكە كردبێت. پێویستە باشتر لە پاڵپشتییەكانی چین و ڕووسیا بۆ ئێران تێبگەین و ڕێگەیەك بۆ ڕاگرتنی بدۆزینەوە، چونكە بەبێ ڕاگرتنیان، هاوێشتنی چەندین مووشەك بۆ سەر ئامانجە ئێرانییەكان هیچ سوودێكی ئەوتۆی بۆ ئێمە لە داهاتوودا بەدی ناهێنێت.
• ئەگەر حكومەتەكان و گەلانی ناوچەكە بگەنە ئەو بڕوایەی كە ململانێكە بێ كۆتاییە، یان تێچووەكەی لە ڕادەبەدەر زۆرە، چی بەسەر كاریگەریی ئەمریكادا دێت؟
- بارودۆخەكە باش نییە، بەڵام دەگەڕێمەوە سەر قسەكانی پێشووم: بەرژەوەندییەكانمان لە چیدان؟ ئایا بەرژەوەندیمان تەنیا لە بوونی فیزیكی، یان بوونی كاریگەردایە؟ كاریگەری بۆ چی؟ دەیان ساڵە بە شێوازی جیاواز مامەڵە لەگەڵ ناوچەكە دەكەین. من هێندە تەمەنم هەیە كە كۆنتڕۆڵكردنی باڵیۆزخانەكەمان لە ساڵی ١٩٧٩ لەلایەن توندڕەوە ئایینییەكانی ئێرانەوە بیر بێتەوە. لەو كاتەوە تا ئێستا ئێران دوژمنی ویلایەتە یەكگرتووەكانە. بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە كە ناتوانین لەگەڵ گەلی ئێراندا، كە لەژێر دەستی ئەم ڕژێمەدا دەناڵێنن، بگەینە قۆناغێكی جیاواز. ئاشكرایە دەیان ساڵە سزا و گۆشەگیركردنی ئێرانمان تاقی كردووەتەوە و بێسوود بوو. دەبێت بڕیار بدەین بەڕاستی دەمانەوێت چی بەدەست بهێنین، چاوەڕوانییەكانمان چین و ئایا ئامادەین هەموو هەنگاوە پێویستەكان بۆ بەدیهێنانی بنێین؟ ڕاست دەكەیت، ئەگەر ئەمە بەردەوام بێت، هاوسێكانی ئێران دەپرسن: ئایا لە بەرژەوەندییاندایە لەگەڵ ئێران ڕێك بكەون، یان لەگەڵ ئەمریكا بمێننەوە؟ بەتایبەت ئەگەر گومانیان هەبێت لە جێی متمانەیی ئەمریكا. هیوادارم لەگەڵمان بمێننەوە، بەڵام ئەمریكا دەبێت ئەم متمانەیە بەدەست بهێنێت و ناتوانین كارەكە بە ئاسانی و مسۆگەری دابنێین.
• پاش بەرپەرچدانەوەی مووشەكەكانی ئێران بۆ سەر توركیا، ناتۆ پێویستە چ گۆڕانكارییەكی هەمیشەیی لە باڵی باشووریدا بكات و ڕۆڵی توركیا لەو ستراتیژەدا چییە؟
- پێویستە هەموومان توانای بەرگریی مووشەكیی بالیستیمان بەهێز بكەین. ڕووسیا و كۆریای باكوور نیشانیان دا كە باكیان بە گیانی مەدەنییەكان نییە. پێویستە بیر لە پێداویستییەكان بكەینەوە. من باوەڕم بە پەندە كۆنە سەربازییەكە هەیە كە دەڵێ: كوشتنی تیرهاوێژەكە زۆر باشترە لە گرتنەوەی تیرەكانی. واتە، تێكشكاندنی بنكەی هەڵدانی مووشەكەكان، یان كارگەی دروستكردنیان، بە هەر شێوازێك بێت، باشترە لەوەی تەنیا لە بەرپەرچدانەوەی ڕێژەیەكی دیاریكراوی مووشەك، یان درۆنەكاندا زۆر لێهاتوو بین. دەبێت بە شێوازێكی هەمەلایەنە و گشتگیر سەیری ئەم بابەتە بكەین بۆ پاراستنی سەرجەم هاووڵاتیانی خۆمان.
• جددیترینی ئەو كەلێنانەی هێشتا ماونەتەوە لە تواناكانی ناتۆ بۆ ئاشكراكردن و بەرپەرچدانەوەی ئەو مووشەكانەی لە باشوورەوە نزیك دەبنەوە چین؟
- ئەوەی وتم، هێشتا بەس نییە و خەڵكی بە جددی وەری ناگرن. زۆرن ئەوانەی بڕوا ناكەن مووشەك ئاراستەی بەندەرەكانی یۆنان، ئیتاڵیا، یان ئەڵمانیا بكرێت، چونكە تێچووی زۆرە. پێدەچێت پێویستمان بە هێرشكردنە سەر بنكە، بەندەر، یان فڕۆكەخانەكان بێت، تا باوەڕ بكەن. لە ئەڵمانیا هێشتا مشتومڕ لەسەر درۆنە تەقەمەنییەكەی لایپزیگ دەكرێت كە ئایا هی ڕووسیایە؟ نەخواستنی بینینی ڕاستییەكان لەبەر ناچاربوونە بە كاردانەوە. ڕووسەكان و نەیارەكانی دیكەش ئەم سادەیی و خۆدزینەوەیەی خەڵك بۆ بەرژەوەندیی خۆیان بەكار دەهێنن و دەیقۆزنەوە تا بگەن بە ئامانجە سیاسی و سەربازییەكانیان.
• ئایا دڵنیا نەبوون لە چۆنیەتیی كاردانەوەی ناتۆ، دەبێتە هۆی كەمكردنەوەی توانای بەرپەرچدانەوەی هێرشەكان؟
- بەڵێ، نهێنیی سەركەوتنی ناتۆ هەمیشە ئەوە بووە كە وڵاتان پابەندی یەكتر بوون. هەرچەندە لە سەرەتای دامەزراندنی ئەم هاوپەیمانێتییەوە هەمیشە مشتومڕی سیاسی و ئابووریی گەورە لە نێوانماندا هەبووە، بەڵام هەرگیز گومان لەوە نەكراوە كە ئەمریكا بەشێك بێت لە بەرگریكردن لە وڵاتانی وەك ئەڵمانیا. ئێستا متمانەكردن بە ئەمریكا بووەتە جێی پرسیاری جددی. من بڕوام بەم متمانەیە هەیە، بەڵام دروستبوونی تێڕوانینێكی پێچەوانە لەلایەن ئەوانی دیكەوە زۆر مەترسیدارە، چونكە ڕەنگە ببێتە هۆی ئەوەی ڕووسیا تووشی هەڵەیەكی گەورە لە هەڵسەنگاندن و حیساباتی ستراتیژیی خۆیدا ببێت.
• لەگەڵ ململانێكانی ئۆكرانیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، چۆن واشنتۆن سەرچاوە سەربازییەكان دابەش بكات و هاوپەیمانە ئەورووپییەكان پێویستە چ بەرپرسیارێتییەك بگرنە ئەستۆ؟
- ئەم بابەتە تیشك دەخاتە سەر دیاریكردنی بەرژەوەندییە ستراتیژییەكان و دابینكردنی سەرچاوەی پێویست بۆ پاراستنیان. هەروەها جەخت لە گرنگیی بوونی هاوپەیمانان دەكاتەوە، چونكە هیچ وڵاتێك، تەنانەت ئەمریكاش، ناتوانێت بە تەنیا هەموو كارەكان ڕاپەڕێنێت. ئێمە پێویستمان بە هاوپەیمانانە بۆ دەستڕاگەیشتن بە بنكە سەربازییەكان، بەدەستهێنانی توانا جیاوازەكان و زانیارییە گرنگەكان. لە ڕاستیدا، نزیكەی نیوەی تەواوی زانیارییە هەواڵگرییەكانی حكومەتی ئەمریكا لە دەزگاكانی هاوپەیمانانەوە سەرچاوە دەگرن، نەك تەنیا لە ڕێگەی مانگە دەستكردەكانەوە. بۆیە ڕوانگەی ئیدارەی ترەمپ كە پەیوەندییەكان وەك مامەڵەیەكی بازرگانی كاتی دەبینێت، زۆر مەترسیدارە. هاوپەیمانی تۆڕێكی بەسوودە كە پێویستە بپارێزرێت. بۆ چاككردنی تەواوی ئەم بارودۆخە، پێویستمان بە كۆمەڵگەیەكی بەهێز و بە ڕاستگۆیی دوواندنی هاووڵاتیان هەیە، هاوشێوەی ئەزموونی سەركەوتووی فینلەندا و ئەستۆنیا لە بەشداریپێكردنی كۆمەڵگە لە پاراستنی ئاسایشدا. لە كۆتاییدا، دەبێت هەر وڵاتێك بتوانێت خۆراكی خۆی دابین بكات، لە ڕووی وزەوە پشت بە دەرەوە نەبەستێت و تۆڕە زانیارییەكانیشی لە هێرشی ئەلیكترۆنی بپارێزێت. ئەمانە بنەمای ڕاستەقینەی بەهێزكردنی ئاسایش و بەرگریكردنن لە بەرژەوەندییە هاوبەشەكان لە جیهانی ئاڵۆزی ئەمڕۆدا.
