سارا تەڵایی بۆ گوڵان:لە تابلۆكانمدا بەدوای ڕۆحی نیشتمان و لە دەقەكانیشمدا بەدوای دەنگی مێژوودا دەگەڕێم
سارا تەڵایی نزیكەی دە ساڵ ماموستا و سەرپەرشتیاری بەشە هونەرییەكان بووە لە دەزگای ڕۆشنبیریی زانكۆكانی جیهان بۆ پەرەپێدان و گەشەپێدانی ڕۆشنبیری. لە 100 پێشانگەی شێوەكاریی هاوبەش و تایبەتدا بەشداریی كردووە و خاوەنی چوار پەرتوكی هونەری و میژووییە لە بواری مۆسیقا «ئامێری دەف و زەرب»، لە بەشی بەرد و گەوهەرەكان، گەوهەر تاشی و كارۆوینگ، گرافیك چاپە دەستییەكان، شیعر، توێژینەوەی مێژوویی و نوسینی سەرچاوەی هونەری و پەیكەرەسازیدا ڕۆڵی هەبووە، لە دەرفەتێكدا چەند پرسیارێكمان ئاراستەی كرد.
*وەك هونەرمەندێك كە هەم لە دنیای ڕیتم و مۆسیقادایت (دەف) و هەم لە دنیای ڕەنگ و هێڵدا (نیگاركێشی)، ئەم دوو بوارە چۆن تەواكەری یەكترن، ئایا كاتێك دەف دەژەنیت، وێنە لە مێشكتدا دروست دەبێت؟
-وەك سارا تەڵایی، لە دەروونی مندا مۆسیقا و نیگاركێشی دوو زمانی جیاواز نین، بەڵكوو یەك ڕەگ و ڕیشەیان هەیە. دەف بۆ من ڕیتم و جووڵەیە، هونەری نەخش و نیگاریش ئەو جووڵەیە لەناو ڕەنگ و هێڵدا ڕادەگرێت. بەڵێ، كاتێك دەف دەژەنم، وێنەكان بە شێوەیەكی كتوپڕ لە مێشكمدا چەكەرە دەكەن. لێدانە قووڵەكانی دەف وەك ڕەنگی تۆخ و چڕ دەبینم، دەنگە ورد و خێراكانیش وەك هێڵە ناسكەكانی ناو تابلۆ ئەبستراكەكانم و نەخشی ناو بەردە گرانبەهاكان دێنە بەرچاوم. خۆم لە ناو گێژاوی دەنگ و ڕەنگی گەردوونێكیتردا ئەبینمەوە. بە كورتی، مۆسیقا وێنەیەكی بزوێنەرە و تابلۆكانیشم مۆسیقایەك لە ڕەنگستانی خامۆشن، یەكیان دەبێتە ڕیتمی دەستم بۆ كێشانی تابلۆ و ئەوی تریان دەبێتە ئیلهامی پەنجەكانم بۆ ژەنین.
*ڕۆژهەڵاتی كوردستان مێژوویەكی دەوڵەمەندی لە هونەر و مۆسیقادا هەیە؛ ڕەنگدانەوەی سرووشت و فەرهەنگی نیشتمانەكەت لە تابلۆكانتدا و لەو ڕیتمانەی دەیانژەنیت، چۆن دەبینیتەوە؟
-نیشتمان بۆ من تەنیا جوگرافیا نییە، بەڵكو سەرچاوەی یەكەمی ئیلهامە. لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان، سرووشت و مێژوو ئاوێتەی یەكترن و ئەمەش بە ڕوونی لە كارەكانمدا ڕەنگی داوەتەوە. كاتێك تابلۆیەك دەكێشم، یا لە قووڵایی ڕەنگ و دەنگی هونەر، وشەی شیعرم هەڵدەقووڵێ، ئەو ڕەنگ و وشە و نەخشانەی بەكاریان دەهێنم ڕەنگدانەوەی هەمان ئەو شەبەنگە ڕەنگانەن كە لە شاخەكان و كانییەكانی نیشتماندا دەیانبینم. مۆتیفە كوردییەكان و چاپە دەستییەكانم هەوڵێكن بۆ پاراستنی ئەو زمانە فەرهەنگییەی كە لە كولتووری مافوور و ئەفسانەكانمانەوە بۆمان ماوەتەوە. لە ڕووی مۆسیقاشەوە، دەف لای من دەنگی لێدانی دڵی چیاكانی زاگرۆسە، ئەو ڕیتمانەی دەیانژەنم، هەڵگری ئەو هێز و خۆڕاگرییەن كە لە فەرهەنگی نەتەوەكەمدا هەیە. لە ڕاستیدا، من لە تابلۆكانمدا بەدوای «ڕۆحی نیشتمان»دا دەگەڕێم و لە دەفەكەشمدا بەدوای «دەنگی مێژوو»دا، ئەم دووانە پێكەوە ناسنامەی هونەریی من تەواو دەكەن؛ بە جۆرێك كە نیشتمان لە كارەكانمدا وەك ڕووناكی وایە، لە تابلۆدا دەبێتە ڕەنگ و لە دەفدا دەبێتە لەرینەوەی دەنگ، هەر دووكیانیش پاڵنەر و سەرچاوەی هۆنراوەی ئەدەبی و شیعرەكانمن.
*گرنگترین وانە یان فەلسەفەیەك كە دەتەوێت بێجگە لە تەكنیكەكانی هونەر، فێری قوتابییەكانتی بكەیت چییە؟
-وەك مامۆستا، گرنگترین وانەیەك كە دەمەوێت قوتابیەكانم لێی تێبگەن، «خۆدۆزینەوە و ئازادیی ئەندیشە»یە، هونەر تەنیا فێربوونی تەكنیك و ڕێسای ئەكادیمی جوانیناسی نییە، بەڵكوو گەڕانە بەدوای ئەو ڕاستییە جەوهەری شاراوەیەی كە لە ناخی هەر مرۆڤێكدا هەیە. من پێیان دەڵێم؛ پێش ئەوەی ببنە هونەرمەند و داهێنەرێك، بببنە مرۆڤێكی خاوەن هەڵوێست و ڕامان، چونكە هونەری ڕاستەقینە لەو شوێنەدا دەست پێدەكات كە مرۆڤ دەتوانێت بە ڕەسەنایەتی گوزارشت لە خۆی و ڕامان و دەوروبەری بكات. فەلسەفەی من بۆ ئەوان ئەوەیە كە هونەر ئامرازێكە بۆ بەرخۆدان و گەیشتن بە ئارامی، دەمەوێت فێری ئەوە ببن كە چۆن لە ڕێگەی ڕەنگ، هێڵ یان ڕیتمەوە، شكۆ بۆ ئافرەتان و مرۆڤایەتی بگەڕێننەوە. كاتێ قوتابییەك فێر دەبێت بە چاوێكی وردتر سەیری سرووشت و بەرد و دەوروبەری بكات، ئەو كاتە تەنیا فێری نەخشاندن نابێت، بەڵكوو فێری ژیان دەبێت. كورتەی وانەی من بۆ ئەوان ئەوەیە ڕامان بەرەو تێگەیشتن، هەوڵدانە بۆ پێگەیشتن.
*ئامێری دەف مۆركێكی ڕۆحی و عیرفانیی پێوەیە، ژەنینی ئەم ئامێرە لە كۆمەڵگەدا چ هەستێكی تایبەتت پێ دەبەخشێت و چۆن ئارامیی دەروونیت بۆ دەگەڕێنێتەوە؟
-ژەنینی دەف بۆ من تەنیا لێدانی ئامێرێكی مۆسیقا نییە، بەڵكو جیا لەوەی كە گەشتێكی ڕۆحی و جۆرێكە لە مەدیتەیشن. ئاوازی دەفم، ناڵە و هاوار و ئازاری قورگی ئەو چەرم و دارەیە كە بەسەر بازنەی ئەو دوو مادەیە دا كێشراوە، كە لە قورگی گەڕیان و شەش و هەشتی چریكەی كەو و هەموو دەنگەكانی پێكهاتەی كوردستاندا هەڵدەقووڵێ سەرخۆشم دەكات. وەك خانمێك لە كۆمەڵگەیەكدا كە زۆرجار ڕێگری و نەریتەكان هەوڵی بێدەنگكردنی دەنگی ئافرەت و مۆسیقا دەدەن، دەف بۆ من دەبێتە «شۆڕشی دەنگ»، كاتێك دەست دەدەمە دەف، هەست بە هێز و شكۆیەكی تایبەت دەكەم، ئەو دەنگە حەماسییەی لە دەفەوە دێت، دەبێتە هاواری ئەو هەستە شاراوە و نەگوتراوانەی كە لە ناخی نیشتمانی ژنبوونی مندا ڕەنگ دەدەنەوە و بوونیان هەیە. ئارامیی دەروونی من لەو كاتەدا دەست پێدەكات كە ڕیتمەكان دەبنە یەك لێدانی هاوبەش لەگەڵ لێدانی دڵم. دەف هەموو ئەو وزە پەنگخواردووەی ناخ و ئەو جەنجاڵییەی ڕۆژانە هەیە، لە ڕێگەی دەنگ و لەرینەوەوە بەتاڵ دەكاتەوە، ئەم ئامێرە فێری كردم كە لە ناو ئاڵۆزییەكانی ژیاندا، چۆن بەدوای هاوسەنگی و ڕیتمێكی ئارامدا بگەڕێم. لەو ساتەدا كە دەف دەژەنم، هەست دەكەم لە زەوی جیا دەبمەوە و دەچمە ناو دنیایەكی پاكتر، كە تێیدا تەنیا من و ڕیتم و ئەو ڕەها بوونە هەیە كە مرۆڤ بەرەو كەماڵ و لێبووردەیی دەبات.
*وەك خانمێكی هونەرمەند گەورەترین ئەو تەحەدی و كۆسپانە چی بوون كە لە كاروانی هونەریتدا ڕووبەڕووت بوونەتەوە و چۆن توانیت بەسەریاندا زاڵ بیت؟
-گەورەترین تەحەدییەكانی بەردەمم تێكەڵەیەك بوون لە نەریتخوازیی كۆمەڵگە، دیدگای پیاوسالاری، و ئەو بەربەستە ئایینی و ئابوورییانەی كە هەوڵ دەدەن ئافرەت لە چوارچێوەیەكی دیاریكراودا بهێڵنەوە. لە كۆمەڵگەیەكدا كە زۆرجار بە كەم سەیری تواناكانی ئافرەت دەكرێت، سەلماندنی خۆت وەك شێوەكار، گەوهەرتاش و دەفژەن، جۆرێك بوو لە جەنگێكی بەردەوام بۆ گەڕاندنەوەی شكۆی مرۆیی و هونەری. بۆ زاڵبوون بەسەر ئەم كۆسپانەدا، تەنیا پەنام بۆ گبەردەوامی و داهێنان» برد. باوەڕبەخۆبوون و ئومێد بە پاشەڕۆژ وای لێكردم كە هیچ بەربەستێك نەكەمە كۆتایی ڕێگەكە، بەڵكوو هەموو ڕەخنە و ڕێگرییەكانم كردە وزەیەك بۆ كاركردنی زیاتر. بە كردنەوەی فێرگەی هونەری و پێگەیاندنی نەوەی نوێ، سەلماندوومە كە ئافرەت دەتوانێت لە یەك كاتدا هەم ئافرێنەری جوانی بێت و هەم بەڕێوەبەر و بڕیاردەرێكی سەركەوتوو. فەلسەفەی من ئەوە بووە كە لەبری شەڕكردن لەگەڵ تاریكی، چرایەك داگیرسێنم، هونەرەكەم بووەتە ئەو چرایەی كە ڕێگەی ئازادی و سەربەستی بۆ خۆم و ژنانی دەوروبەرم ڕوون كردووەتەوە.
*لە كام بواردا (مۆسیقا یان شێوەكاری) زیاتر دەتوانیت گوزارشت لە خەم، هیوا و ناسنامەی «ئافرەتی كورد» بكەیت؟
-بۆ من دابەشكردنی ئەم دوو بوارە كارێكی ئەستەمە، چونكە هەر یەكەیان لە ڕەهەندێكی جیاوازەوە خزمەت بە گوزارشتكردن لە ناسنامەی ژنی كورد دەكەن، ئەگەر بمەوێت وردتر بدوێم، لە شێوەكاریدا، بەتایبەت لە تابلۆ ئەبستراكەكانم و كاركردنم لەسەر مۆتیفە مێژووییەكان، زیاتر دەتوانم گوزارشت لە ناسنامە و مێژوو بكەم، لەوێدا ڕەنگەكان دەبنە زمانێك بۆ گێڕانەوەی ئەو چیرۆكە ئەفسانەیی و كولتوورییانەی كە ئافرەتی كورد تێیدا ڕەگ و ڕیشەی هەیە. لە تابلۆدا، خەم و هیوای ئافرەت بە شێوەیەكی نیشتەنی و هەتاهەتایی لە ناو هێڵەكاندا كۆ دەكەمەوە، ئەوە جۆرێكە لە بەدۆكیۆمێنتكردنی ڕۆحی ئافرەت بۆ نەوەكانی داهاتوو، بەڵام لە مۆسیقادا و لە كاتی ژەنینی دەفدا، زیاتر گوزارشت لە هەستی ئێستا و شۆڕشی دەروونی دەكەم. دەف بۆ من ئامرازی هاواركردنی ئەو خەمە قووڵانەیە كە بە ڕەنگ دەرنابڕدرێن. كاتێك دەف دەژەنم، هەست بەو هێز و بەرخۆدانە دەكەم كە لە ناوەوەی هەر ژنێكی كورددا هەیە، مۆسیقا خێراتر و ڕاستەوخۆتر دەچێتە ناو ناخی بینەر و گوێگر، بۆیە بۆ گەیاندنی پەیامی «ئازادی و هیوا»، دەف بزوێنەرێكی بەهێزترە. بە كورتی، شێوەكاری «بیرگەی» ناسنامەی منە و مۆسیقاش «دەنگی» ئەو ناسنامەیەیە، هەردووكیان پێكەوە تابلۆی تەواوی ئافرەتێكی كورد دەكێشن كە دەیەوێت لە ڕێگەی هونەرەوە بڵێت: ئێمە هەین، داهێنەرین و بەردەوامین.
*ئەگەر بتەوێت پڕۆژەیەكی هاوبەش لە نێوان «دەنگ و ڕەنگ و پەروەردە»دا ئەنجام بدەیت، خەونی گەورەت بۆ ئەو پڕۆژەیە چییە و دەتەوێت چ شوێنەوارێك لە دوای خۆت جێبهێڵیت؟
-خەونی گەورەی من دروستكردنی ناوەندێكی هونەریی فرەڕەهەندە كە تێیدا پەیامی هەموو ئەو هونەرانەی كارم تێدا كردووە، یەكبگرن و مۆزەخانەیەكی كوردستانی پێك بهێنن، تا لەوێوە هەموو ڕۆژێك ڕەنگدانەوەی ئازار و جوانییەكانی نیشتمانە بێبەش و لەتلەتكراوەكەم، لە ڕێگەی هونەرەوە بە گوێی جیهاندا بچرپێنم و ببێتە یەكەیەكی فێربوونی ژیان. ئەو شوێنەوارەی دەمەوێت لە دوای خۆم جێیبێڵم، نەوەیەكی هۆشیار و ئازادە، دەمەوێت ئەزموون و ئابوورییەی لە داهێناندا خەرجم كردووە، ببێتە سەرچاوەیەكی ئەكادیمی بۆ هونەری كوردی كە تێیدا ڕەسەنایەتی و مۆدێرنیتە ئاوێتە بن. پاشماوەی من بۆ داهاتوو، كتێبخانەیەك دەبێت لە زانست و تابلۆیەك لە هیوا؛ بە جۆرێك هەر كچێكی كورد سەیری كارەكانم بكات، بڕوای بە تواناكانی خۆی هەبێت و بزانێت كە هونەر دەتوانێت گەورەترین چەكی ئاشتی و ناسنامە بێت. خەونی من ئەوەیە هونەر لە چوارچێوەی جوانیی ڕووكەش دەربهێنم و بیكەمە كولتووری ژیان. دەمەوێت كاتێك ناوی سارا تەڵایی دێت، وەك هونەرمەندێك یاد بكرێمەوە كە بە فڵچە، دەف و قەڵەم، دار و بەرد خەریكی ئاوەدانكردنەوەی ڕۆحی مرۆڤ و پاراستنی شكۆی نیشتمانەكەی بووە.
