هەڵبژاردن تەنها پڕۆسەیەکی دەنگدان نییە؛ بەڵکو ئەو ڕێگایەیە کە خەڵک ئارادە و ویستی سیاسی خۆیان دەردەبڕن. لە هەر سیستەمێکی دیموکراسی، سندوقی دەنگدان دادوەری یەکەم و کۆتایییە، چونکە ئەوە دەنگی هاووڵاتییانە کە دیاری دەکات کێ متمانەی زیاتر وەرگرتووە و کێ مافی یەکەمی پێکهێنانی دەسەڵات هەیە. ئەگەر دوای دەرچوونی ئەنجامی هەڵبژاردن، هەر لایەنێک بە هاوپەیمانی، فشار یان مەرجدان هەوڵ بدات ئەو ئەنجامە بگۆڕێت، ئەوا پرسیارێکی گرنگ دێتە پێشەوە: ئایا ئەوە هێشتا دیموکراسییە، یان تەنها یارییەکی سیاسییە کە لە دوای داخستنی سندوقەکان دەست پێ دەکات؟
پارتی دیموکراتی کوردستان وەک لایەنی یەکەمی هەڵبژاردن، زۆرترین متمانەی دەنگدەران بەدەست هێناوە. ئەو متمانەیە نە بەخششە و نە امتیاز؛ بەڵکو ئەنجامی ڕاستەوخۆی دەنگی خەڵکە. لە هەموو سیستەمە دیموکراتییەکاندا ئەو لایەنەی یەکەم دەبێت مافی دەستووری هەبێت بۆ دەستپێشخەریی پێکهێنانی حوکمەت. ئەو مافە دەستوور پێی داوە، نە دانوستانی سیاسی.
لە بەرامبەردا، یەکێتی نیشتمانی کوردستان کە ژمارەیەک کورسی بەدەست هێناوە، مافی تەواوی هەیە بۆ بەشداری لە گفتوگۆ و پێشکەشکردنی بۆچوون و هەڵوێستی خۆی. بەڵام جیاوازییەکی گەورە هەیە لەنێوان گفتوگۆ و هەوڵدان بۆ گۆڕینی ئەو ڕێکخستنەی کە دەنگی خەڵک دروستی کردووە. کاتێک لایەنێک هەوڵ دەدات بە هاوپەیمانی و فشار شێوازی حوکمڕانی دیاری بکات، ئەوە واتای ئەوەیە کە دەنگی سندوق بە تەواوی وەک سەرچاوەی بڕیار وەرناگیرێت.
ئەگەر ژمارەی کورسییەکان گرنگ نەبن، ئەگەر یەکەمبوون لە هەڵبژاردن هیچ کاریگەرییەکی نەبێت، ئەوا بۆچی خەڵک بە هیوای گۆڕان دەچن بۆ ناوەندی دەنگدان؟ بۆچی ملیۆنان دینار و کات و هەوڵ خەرج دەکرێت بۆ ئەو پڕۆسەیە؟ ئەگەر کۆتایی کار هەر لە ژوورە داخراوەکانی دانوستان و هاوپەیمانی بڕیار بدرێت، ئەوا دەنگی هاووڵاتی تەنها دەبێتە ژمارەیەک لەسەر کاغەز، نەک بناغەی دەسەڵات.
هاوپەیمانی لە خۆیدا شتێکی نائاسایی نییە. لە زۆر وڵاتی دیموکراتیکدا حوکمەتەکان بە هاوپەیمانی دروست دەبن. بەڵام بنەمای هاوپەیمانی دەبێت لەسەر ڕێزگرتن لە ئەنجامی هەڵبژاردن بێت، نەک بۆ گۆڕینی ئەو ئەنجامە. هاوپەیمانی ئەگەر ببێتە ئامرازێک بۆ لاوازکردنی مافی لایەنی یەکەم، ئەوا لە خزمەتی دیموکراسی نابێت، بەڵکو دەبێتە هۆکاری لاوازبوونی باوەڕی خەڵک بە پڕۆسەی هەڵبژاردن.
هەروەها هەر لایەنێکی سیاسی، لەوانەش یەکێتی و نەوەی نوێ و هەموو هێزەکانی تر، مافی یاسایی خۆیان هەیە بۆ هاوپەیمانی و گفتوگۆ. ئەوە مافێکی دەستوورییە و کەس ناتوانێت ڕێگری لێ بکات. بەڵام ئەو مافە نابێت بگۆڕدرێت بۆ فشارێک کە ئامانجی تێکدانی ویستی دەنگدەران بێت. لە دیموکراسیدا، مافە سیاسییەکان کاتێک مانا دەدەن کە هاوکات ڕێز لە ویستی زۆرینەش بگیرێت.
پارتی دیموکراتی کوردستانیش وەک براوەی هەڵبژاردن، پێویستە بە ئارامی، لەسەر بنەمای دەستوور و بە متمانە بە دەنگی خەڵک هەنگاو بنێت. دەرگای گفتوگۆ دەبێت هەمیشە کراوە بێت، چونکە هیچ حوکمەتێک بەبێ هاوکاری و دانوستان بەهێز نابێت. بەڵام ئەو گفتوگۆیە نابێت لەسەر حیسابی ئەو متمانەیە بێت کە خەڵک لە سندوقی دەنگدان نیشانیان داوە. گفتوگۆ بۆ چارەسەری کێشەکانە، نەک بۆ گۆڕینی ئەنجامی هەڵبژاردن.
ئەمڕۆ کوردستان زیاتر لە هەر کاتێکی تر پێویستی بە متمانەسازی هەیە. ئەو متمانەیەش تەنها کاتێک دروست دەبێت کە خەڵک دڵنیابن دەنگەکانیان ڕێزی لێدەگیرێت و هیچ لایەنێک ناتوانێت بە فشار یان ڕێککەوتنی دوای هەڵبژاردن، ویستیان بگۆڕێت. ئەگەر ئەو باوەڕە لەدەست بچێت، مەترسی لەسەر داهاتووی هەموو پڕۆسەی دیموکراسی دروست دەبێت.
دیموکراسی تەنها لە ڕۆژی هەڵبژاردن ناژیێت؛ دیموکراسی لە ڕۆژانی دوای هەڵبژاردن تاقی دەکرێتەوە. کاتێک هەموو لایەنەکان ڕێز لە ئەنجامی سندوق دەگرن، ئەوا دیموکراسی سەرکەوتووە. بەڵام کاتێک فشار، مەرجدان و هاوپەیمانییە سیاسییەکان هەوڵ دەدەن دەنگی خەڵک بخەنە ژێر سێبەری بەرژەوەندییەکانیان، ئەوا متمانەی هاووڵاتی بە پڕۆسەی سیاسی لاواز دەبێت.
کوردستان پێویستی بە سیاسەتێکی بەرپرسانە و پێگەیشتوو هەیە؛ سیاسەتێک کە لەسەر بنەمای دەستوور، ڕێزگرتن لە ئەنجامی هەڵبژاردن و پاراستنی ویستی دەنگدەران دامەزرابێت. هیچ هاوپەیمانییەک، هیچ فشارێک و هیچ ڕێککەوتنێکی سیاسی نابێت لە سەرووی دەنگی خەڵک و دەستوورەوە بێت، چونکە ئەو کاتە دیموکراسی واتای خۆی لەدەست دەدات و دەنگی هاووڵاتی دەکەوێتە ژێر سێبەری هاوپەیمانیی سیاسی.