لە زۆربەی شوێنەکانی جیهاندا، سۆشیال میدیا بووەتە مەیدانی ململانێی شوناس، و بیرۆکە و ترسە شاراوەکان. بەڵام لە هەرێمی کوردستاندا دیاردەیەکی مەترسیدارتر سەریهەڵداوە: بەکارهێنانی هەژمارە ساختەکان، ناوی درۆیین، و وێنەی دزراو بۆ بێدەنگکردنی هەر دەنگێکی ڕۆشنبیری و هەر ڕەخنەیەکی عەقڵانی لە ئایین، عەرەبیزەکردن، یان کولتووری سیاسیی ئیسلامی.

مەترسیی ئەم دیاردەیە تەنها لە جنێو و سووکایەتییەکاندا نییە. جنێودان لە هەموو کۆمەڵگایەکدا هەبووە. بەڵام کێشەی سەرەکی ئەو "کولتووری هێرشکردنی شاراوەیە" یە کە خەڵک بە دەمامک و ناسنامەی ساختەوە خۆیان وەک پارێزەری ئەخلاقی کۆمەڵگا پیشان دەدەن. زۆرجار ئەم هەژمارانە وەک هاووڵاتیی ئاسایی هەڵسوکەوت ناکەن، بەڵکو زیاتر وەک "میلیشیای دیجیتاڵی" کاردەکەن بۆ پاراستنی سنووری ئایدیۆلۆژیای خۆیان.

مامۆستایەک، نووسەرێک، ڕۆشنبیرێک یان هاووڵاتییەکی ئاسایی، ئەگەر بە شێوەیەکی عەقڵانی باس لە ئیسلامی سیاسی بکات، یان کاریگەریی مێژوویی عەرەبیزەکردن لەسەر ناسنامەی کوردی بخاتە ڕوو، یان لە نێوان پەروەردەی نوێ و بیرکردنەوەی توندڕەوانەی ئایینی پرسیار بکات، وەرامەکەی زۆرجار بریتییە لە هێرشی بەکۆمەڵ: تۆمەتبارکردنی بە بێباوەڕی، خیانەت، بێئەخلاقی، دژایەتیی ئیسلام، یان دژایەتیی "نەریت"، ئامانجیش گفتوگۆ نییە؛ بەڵکو ئامانج ترساندنە.

ئایرۆنیە تاڵەکە لەوەدایە کە زۆرێک لەوانەی خۆیان بە پارێزەری ئایین دەزانن، بنەماییترین ڕەوشتەکانی هەمان ئایین پێشێل دەکەن: ڕاستگۆیی، ڕێز، و بەرپرسیارێتی. ئەگەر مرۆڤ باوەڕی بە بیرۆکەکەی خۆی هەبێت، بۆچی لە پشت وێنەی ساختەوە خۆی دەشارێتەوە؟ بۆچی بە ناوی درۆیین قسە دەکات؟ بۆچی لەجێی گفتوگۆی بیرۆکە، هێرش دەکاتە سەر کەسایەتیی خەڵک؟ هەر ئەو دەمامکە خۆی نیشانەی ترس و لاوازییە.

ئەم دیاردەیە قەیرانێکی قوڵ لە ناو هەندێک لە بازنەکانی ئیسلامی سیاسی لە کوردستان ئاشکرا دەکات. لەجێی ئەوەی گفتوگۆیەکی بەهێزی ڕۆشنبیری و فکری دروست بکەن کە بتوانێت لەگەڵ جیهانی مۆدێرن هاوتا بێت، توندڕەوەکانی ناویان پەنا بۆ هەستبزوێنی، هێرشی ئۆنلاین، و باجگرتنی ئەخلاقی دەبەن. چونکە عەقڵ و لۆژیک هەژموونی ئایدیۆلۆژی لاواز دەکات، پرسیار بووەتە مەترسی، بیرکردنەوە بووەتە تاوان.

ئەوەی زیاترجێی نیگەرانیە، نەتوانینی — یان ڕەنگە نەخواستنی — دەسەڵاتدارانە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم ژینگە ژەهراوییە. لە هەرێمێکدا کە هاووڵاتییەکی ئاسایی بە ئاسانترین شێوە دەتوانرێت بەهۆی ڕەخنە سیاسیەکانیەوە بناسرێتەوە، زۆر سەختە باوەڕ بکرێت کە تۆڕە ڕێکخراوەکانی هێرشی نەناسراو بە تەواوی ناتوانرێن بدۆزرێنەوە. ئەمە لەلایەن خەڵکەوە وای لێکدەدرێتەوە کە هەندێک لەم گرووپانە بەهۆی ناونیشانی ئایدیۆلۆژی یان ئایینیان، پاراستنی ناڕاستەوخۆیان هەیە!

ئەنجامەکەی بۆتە هۆی دروستبوونی ژینگەیەکی خنکێنەر کە زۆرێک لە خەڵکی خوێندەوار ناچارن خۆیان سانسۆربکەن، نووسەران بە دوودڵیەوە بیرۆکەکانیان بڵاوە بکەنەوە، مامۆستایان لە باسکردنی بابەتە هەستیارەکان بترسن، دواجاریش، ڕۆشنبیران لە هێرشی "مۆبی دیجیتاڵی" زیاتر دەترسن وەک سانسۆری فەرمی. ئەمەش، بە تێپەڕبوونی کات، وادەکات، کۆمەڵگا توانای گفتوگۆی ڕاستگۆیانەی خۆی لەدەست بدات، و ترس جێگای بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە بگرێتەوە.

کۆمەڵگایەکی تەندروست بە بنیاتنانی ناسنامە و نەفرەتیی نەناسراو پێک نایەت. بەڵکو، نەتەوەکان بە گفتوگۆ، فەلسەفە، زانست، ئەدەب، و ڕەخنە پێش دەکەون؛ نەک بە تاقمە تیرۆریستەکانی دیجیتاڵی کە لە پشت ناسنامەی ساختەوە خۆیان شاردۆتەوە.

ڕەخنەگرتن لە ئیسلامی سیاسی واتای ڕق لە موسڵمانان نییە. ڕەخنەگرتن لە عەرەبیزەکردن واتای ڕەگەزپەرستی دژی عەرەب نییە. باسکردنی کاریگەریی مێژوویی ئایدیۆلۆژیای ئایینی لەسەر کۆمەڵگای کوردی تاوان نییە. کۆمەڵگە پێگەیشتووەکان جیاوازیی نێوان هێرشکردنە سەر خەڵک و شیکردنەوەی سیستەمی بیرکردنەوە دەزانن. بەداخەوە، سۆشیال میدیای کوردستان ڕۆژبەڕۆژ زیاتر ڕەخنە بە "کفر" و جیاوازیی بۆچوون بە "خیانەت"دەناسێنێت.
تراژیدیای گەورە ئەوەیە کە کۆمەڵگای کوردی مێژوویەکی زۆر دەوڵەمەندی لە هاوژینی، میانڕەوی، شیعر، فەلسەفە، و کراوەیی کولتووری هەبووە و هەیە زیاتر لەو وێنە توندڕەوانەیەی کە ئێستا هەندێک دەنگی توندڕەو لە ئۆنلاین پێشکەشی دەکەن. ناسنامەی کوردی بە سروشتی خۆی هاوتای توندڕەوی نەبووە. بەڵام ئەلگۆریتمەکانی سۆشیال میدیا، هێرش و تووڕەیی پاداشت دەدەن، و گرووپە ئایدیۆلۆژیەکانیان بەشێوەیەک زۆرزانانە سوود لەو ژینگەیە وەردەگرن.

داهاتووی ژیانی ڕۆشنبیریی کوردی پەیوەستە بەوەی کە ئایا کۆمەڵگا ئازایەتی هەڵدەبژێرێت یان ترس؛ گفتوگۆ هەڵدەبژێرێت یان هەڵسوکەوتی مۆب. لەوانەیە "سوپای جنێودەرانی نەناسراو" ماوەیەک سەرکەوتوو بن لە کۆمێنتەکاندا، بەڵام مێژوو نیشانی داوە کە کۆمەڵگا لە ڕێگەی بیرمەند، مامۆستا، و دەنگە ئازاکانەوە پێش دەکەوێت — نەک لە ڕێگەی ئەوانەی لە پشت وێنەی دزراو و ناوی ساختەوە خۆیان دەشارنەوە.