بەرهەمەكانی مەهدی ئومێد هەمیشە بەزیندوویی دەمێننەوە
ناوەندی هونەری و سینەمای كوردی یەكێك لە كۆڵەكە هەرە بەهێز و پێشەنگەكانی خۆی لەدەست دا. مەهدی ئومێد، ئەو دەرهێنەرە داهێنەرەی كە ژیانی خۆی بۆ گەیاندنی دەنگی مەزڵوومییەتی كورد بە كامێرا تەرخان كردبوو، دوای ململانێیەكی سەخت لەگەڵ نەخۆشی، لە ٢٧ی ئاداری ٢٠٢٦ لە شاری هەولێر كۆچی دوایی كرد و ماڵئاوایی یەكجاریی لە نیشتمان و سینەما كرد.
مەهدی ئومێد لە ساڵی ١٩٥٥ لە شاری كەركووك لەدایكبووە،هەر لەوێش خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو كردووە. لە كۆتایی حەفتاكاندا،بەهۆی بارودۆخی سیاسی و ستەمی ڕژێمی ئەوكات، ڕووی لە تاراوگە كرد. تینوێتیی ئەو بۆ زانست و هونەر وای لێ كرد ڕوو لە مۆسكۆ بكات و لەوێ بڕوانامەی ماستەر و دكتۆرا لە بواری «دراماتۆرگ و سینەما» بەدەست بهێنێت. پاشان لە وڵاتی سوێد نیشتەجێ بوو و لەوێوە دەستی بە گەشتە سینەماییە ناوازەكەی كرد.
مەهدی ئومێد تەنیا دەرهێنەر نەبوو، بەڵكو پارێزەری ناسنامەی نەتەوەیی بوو لە ڕێگەی شاشەی سینەماوە. كارەكانی ئەو بە كوالێتییەكی هونەری بەرز و تەكنیكی سەردەمیانە دەناسرێنەوە. گرنگترین شاكارەكانی بریتین لە:
• فیلمی «تونێل» (١٩٩١): كە یەكێكە لە كارە هەرە دیارەكانی و دەنگدانەوەیەكی گەورەی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا هەبوو.
• بۆنی سێو: كە تێیدا بە شێوازێكی شیعری و تراژیدی، كارەساتی كیمیابارانی هەڵەبجەی بە دونیا ناساند.
• سیمفۆنیای كەركووك: كە وەك «ماستەرپیس»ی ئەم دەرهێنەرە دەبینرێت؛ فیلمێك كە تیشك دەخاتە سەر ئازار و گۆڕانكارییە دیمۆگرافییەكانی شاری كەركووك.
• فیلمەكانی «هیوا» و «خەونی غەریبی»: كە گوزارشت لە ئازاری ئاوارەیی و خەونی گەڕانەوەی كورد بۆ نیشتمان دەكەن.
دەربارەی دروستبوونی سینەمای كوردی مەهدی ئومێد پێی وابوو: ئەگەر ئێمە بەباشی سەیری مێژووی خۆمان بكەین دەبینین، لە ساڵی 2000 بەرەو ژوورەوە، هونەرمەندان دەستیان برد بۆ سینەما، بەڵام كە ئێمە هاتینەوە، كادیری سینەماییمان پەیدا كرد و توانیمان چەند خولێك بكەینەوە و كامێرای سینەماییمان هێنا، ئێمە توانیمان سپۆنسەری چەندەها فیلم بكەین و لە دەرەوەی وڵات نمایش بكەن.
هەروەها بەم شێوەیە باسی لە شوناسی سینەمای كوردی دەكرد: سینەما تەنیا هونەر نییە، بەڵكو زمانێكی نەتەوەیی و پیشەسازییەكی ئاڵۆزە كە گەلان بۆ چەسپاندنی شوناسی خۆیان بەكاری دەهێنن. بەڵام كاتێك سەیری واقیعی سینەمای كوردی دەكەین، دەبینین هێشتا لە نێوان «دەربڕینی تاكەكەسی» و «پێویستییە نەتەوەییەكاندا» وێڵە و نەیتوانیوە وەك پیشەسازییەكی سەربەخۆ پێ بگرێت.
گەورەترین هەڵە كە سینەماكار و ناوەندە هونەرییەكان تێی كەوتوون، مامەڵەكردنە لەگەڵ سینەما وەك ئەوەی «شیعر» بێت. شیعر نووسین تەنیا پێویستی بە پێنوس و كاغەز و خەیاڵێكی تاكەكەسی هەیە، بەڵام سینەما «پیشەسازیی خەرجییە». سینەما پێویستی بە سەرمایەی گەورە، كەرتی تایبەتی كارا، سپۆنسەری كۆمپانیاكان و هەماهەنگیی كەرتی گشتی هەیە. بەبێ بوونی پلانێكی دارایی و ئابووریی تۆكمە، سینەما وەك هونەرێكی پەراوێزخراو دەمێنێتەوە.
یەكێك لە پرسە جەوهەرییەكان ئەوەیە: ئایا تا ئێستا هونەرمەندێكی كورد هەیە بتوانێت بڵێت «پیشەی من سینەمایە و لەسەر داهاتی ئەو دەژیم»؟ بێگومان نەخێر. ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە مۆدێلی «خەرجكردنی پارە بەبێ گەڕانەوە» (خەرجكردنی بێ پلان) زاڵە. سینەما كاتێك دەبێتە پیشە كە فیلمەكان ببنە بەرهەمێك بۆ نمایشكردن لە هۆڵەكاندا، پلیتیان پێ بفرۆشرێت و هەزاران بینەر ببینە سەرچاوەی داهات بۆ بەرهەمهێنانی فیلمی داهاتوو.
زۆربەی فیلمە كوردییەكانی ئێستا، لە ناوەڕۆكدا زیاتر لە «شیعرێكی شۆڕشگێڕانە» دەچن نەك بەرهەمێكی سینەمایی مۆدێرن. سینەما زمانێكی تایبەتی خۆی هەیە و تەنیا بە درووشم و هەستی نەتەوەیی و گێڕانەوەی تراژیدی بە شێوازی كلاسیك، نابێتە سینەمایەكی باڵادەست. ئەم جۆرە لە فیلم كە وەك شیعرێكی درێژ دەردەكەون، نە سپۆنسەرەكان هاندەدات پارەی تێدا خەرج بكەن و نە لە فێستیڤاڵە جیهانییەكانیشدا دەتوانن كێبڕكێی بەرهەمە گەورەكانی دنیا بكەن.
لە ساڵی ٢٠٠٠دا، مەهدی ئومێد بڕیاری گەڕانەوەی بۆ كوردستان دا. ئەو نەیویست تەنیا فیلم بەرهەم بهێنێت، بەڵكو ویستی ئەزموونە جیهانییەكەی بگوازێتەوە بۆ نەوەكانی ناوخۆ. بۆ چەندین ساڵ لە پەیمانگەی هونەرە جوانەكان وەك مامۆستایەكی دڵسۆز وانەی گوتەوە و بوو بە چرایەك بۆ ئەو گەنجانەی خەونیان بە سینەماوە دەبینی.
كۆچی دوایی مەهدی ئومێد لە ٢٧ی ئاداری ٢٠٢٦، كە هاوكاتە لەگەڵ «ڕۆژی جیهانیی شانۆ»، خەمێكی قووڵی خستە ناو دڵی هونەرمەندان. ئەو سینەماكارەی كە وێنەكانی لێوانلێو بوون لە شیعرییەت و مۆسیقا، جەستەی ماڵئاوایی كرد، بەڵام فیلمەكانی وەك سەرچاوەیەكی هەمیشە زیندووی مێژوویی و هونەری بۆ سینەمای كوردی دەمێننەوە.
مەهدی ئومێد وەك سیمبولی سینەمای جدی و نەتەوەیی، لە لاپەڕە درەوشاوەكانی مێژووی هونەری كوردستاندا بە نەمری دەمێنێتەوە.
