ئاساییش و ئارامی یەکێکە لە گرنگترین پێویستییەکانی ژیانی مرۆڤ. هیچ کۆمەڵگەیەک ناتوانێت بگەشێتەوە و پێشکەوتوو بێت ئەگەر لە ناویدا ئارامی و ئەمنیەت بوونی نەبێت. لە ڕوانگەی ئایینی ئیسلامەوە، ئاسایشی نیشتمان و وڵات تەنها بابەتێکی دنیایی نییە، بەڵکو ئەركێکی گەورەی ئایینی و مرۆڤایەتییە کە هەموو تاکێک بەرپرسیارە لە پاراستنی. ئارامی نیشتمان و مافی سەرەکیی هەموو مرۆڤێکە. هیچ کەسێک نابێت لە ترس و ناڕەحەتی بژێ، بەڵکو دەبێت هەست بە سەلامەتی و دڵنیایی بکات. کاتێک ئارامی هەبێت، مرۆڤ دەتوانێت پەروەردە بێت، کار بکات، و خزمەت بە کۆمەڵگە و نیشتمان و وڵات بکات. بەڵام بێ ئارامی، هەموو ئەم هەڵمەتانە دەستەوەستان دەکەن و ژیان دەگۆڕێت بۆ ترس و دڵەڕاوکێ و نائومێدی.

یەکەم: ئاساییشى و پاراستنی نیشتمان لە قورئانی پیرۆزدا.

ئیسڵام وەک ئایینی ئاشتی و ئارامی و پێکەوەژیان ناسراوە و بنەمای پەیامەکەی لەسەر سەلامەتی و ئاساییش دروست بووە. خودای گەورە بانگەواز بۆ ئارامی دەکات و دەفەرمووێت: "وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَىٰ دَارِ السَّلَامِ"، ئەمەش ئەوە نیشان دەدات کە ئارامی تەنها ئامانجێکی کاتی نییە، بەڵکو ڕێگایەکە بۆ گەیشتن بە ڕەزامەندیی دنیا و دواڕۆژ.هەروەها ئارامی نیشتمان پەیوەندییەکی توندی بە پاراستنی مافەکانی مرۆڤەوە هەیە، وەک مافە ئاینییەکان مافی ژیان، مافی ئازادی، و مافی بەختەوەری. ئەم مافانە تەنها لە ژینگەیەکی ئارامدا دەتوانرێت پارێزرا بن. بۆیە هەر کەسێک کە هۆکاری تێکچوون و ئاژاوەگێری دەبێت، ئەوە نەک تەنها دژایەتی ئایین دەکات، بەڵکو دژایەتی مرۆڤایەتییش دەکات. پێغەمبەری ئیسلام ﷺ کاتێک لە مەککە کۆچی کرد، بە خۆشەویستییەکی زۆرەوە باسی مەککەی دەکرد و دەری دەخست کە وڵات هێندە گرنگە لە دڵی مرۆڤدا. ئەمەش دەردەخات کە خۆشەویستی و نیشتمان و وڵات و پاراستنی بەشێکی سەرەکێیە لە ئیسلام ، بەڵکو بەشێکە لە فیتڕەتی مرۆڤ.

دووەم: ئاساییشى و پاراستنی نیشتمان لە فەرموودەدا

پێغەمبەری ئیسلام ﷺ گرنگی زۆری داوە بە پاراستنی ئارامی کۆمەڵگە و فەرموویەتی: "المسلم من سلم المسلمون من لسانه ويده" واتە: موسڵمان ئەوەیە کە خەڵکی تر لە زیانی زمان و دەستی ئەو پارێزراو بن. ئەمە بنچینەیەکی سەرەکییە بۆ دروستکردنی نیشتمان و کۆمەڵگەیەکی ئارام، چونکە کاتێک لە یەکتر مەترسی نەبینن، ئاساییش دروست دەبێت.

سێیەم: پەیوەندی ئاساییشى و پاراستنی نیشتمان بە بنەماکانی ئیسلام.

بنەماکانی شەریعەتی ئیسلام گرێنگییەکی زۆریان داوە بۆ پاراستنی پێنج بنەمای سەرەکی (ضروریات)

لە ئیسلامدا پاراستنی. دین، نەفس، عەقل، نەسل و ماڵ گرنگترین مەبەستن. ئەم شتانە تەنها لە ژینگەیەکی ئارامدا دەتوانرێت بپارێزرێن، بۆیە ئارامی دەبێتە بناغەی پاراستنیان.زانایانی ئیسلام باسیان لە پێنج بنەمای سەرەکی کردووە (ئاساییش پێگەیەکی گرنگیان هەیە لەناو کۆمەڵگا و ئەو بنەمایانەدا، چونکە بێ ئارامی: ژیان (نەفس) لە مەترسیدا دەبێت

عەقل و فێربوون لە ناوچوون دەکەوێت، ماڵ و سامانی خەڵک تێکدەچێت. بۆیە پاراستنی ئاساییش، بە مانای پاراستنی ئەم بنەمایانەیە.

چوارەم: ئاساییش و پاراستنی نیشتمان لە بەرپرسیاریەتی کۆمەڵگە.

ئیسـلام فێری ئێمە دەکات کە هەموومان بەرپرسیارین. ئاساییش و ئارامی تەنها کارێکی حکومەت نییە، بەڵکو تاک بەرپرسیارە لە کردارەکانی خۆی خێزان بەرپرسیارە لە پەروەردەی منداڵان.

کۆمەڵگە بەرپرسیارە لە هاوکاری و یارمەتیدان کاتێک هەموو ئەم لایەنانە کار بکەن، ئاسایشی نیشتمان بە شێوەیەکی بەردەوام ئارام دروست دەبێت.

پێنجەم: ئاساییشى و پاراستنی نیشتمان لە ڕوانگەی مرۆڤایەتی.

لە ڕووی مرۆڤایەتییەوە، ئاساییش مافێکی سەرەکییە بۆ هەموو مرۆڤێک. هەموو کەسێک مافی ئەوەی هەیە لە ژیانێکی بێ ترس و بە ئەمنیەت بژیت. ئەمە بنچینەی مافەکانی مرۆڤە. بۆیە هەر کردارێک کە ببێتە هۆی تێکدانی ئاساییشی نیشتمان—وەک توندوتیژی، ستەم و تاوان—دژ بە مرۆڤایەتییە.

شەشەم: کاریگەریی ئاساییشى و پاراستنی نیشتمان لەسەر گەشەی کۆمەڵگە.

کاتێک نیشتمان وڵات ئارام دەبێت و ئابووری گەشە دەکات و خوێندن و زانست بەرەو پێشەوە دەچن خەڵک بە ئاسانی کار و ژیانی خۆی جێ بەجێ دەکەن، بەڵام کاتێک ئارامی نەبێت، هەموو ئەم شتانە تێکدەچن.

لە کۆتاییدا، دەتوانرێت بڵێین کە ئاساییشی نیشتمان و وڵات ئیمە کوردستان: ئەركێکی ئایینییە چونکە ئیسلام فەرمانی پێداوین .ئەركێکی مرۆڤایەتییەوە مافی هەموو مرۆڤێکە. پێویستە لەسەر هەموومان بە هاوکاری و بەرپرسیاریی هاوبەش هەوڵ بدەین بۆ پاراستنی نیشتمان و وڵات ، هەروەها دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی ئارام و دادپەروەر و پڕ لە سەقامگیری.

د.عەبدولعەزیز. مەنتك