د.شێخ مورشید خەزنەوی، لە ساڵی 1975 لە گوندی خەزنەی پارێزگای حەسەكە لە ڕۆژئاوای كوردستان لەدایك بووە و لە بنەماڵەیەكی ئایینی و پڕ زانست و نیشتمانپەروەر گەورە بووە. خوێندنی لە پەیمانگا ئیسلامییەكان تەواو كردووە و پاشان بڕوانامەی دكتۆرای لە زانستی شەرعیەتی ئیسلامی بەدەست هێناوە. یەكێكە لەو كەسایەتییە ئایینییە نیشتمانپەروەرانەی كە هەمووكات لەگەڵ ئازاری نەتەوەی خۆیەتی. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆدا»دا (یەكبوونی كورد لەناو گۆڕانگارییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا)، بە ڕێگەی سكایب بەشداری لەگەڵ كردین و بەمجۆرە دیدو تێڕوانیەكانی خۆی خستەڕوو.

 

زۆر سوپاسی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم، كە لەسەر ئەم پرسە گرنگە ئەم هەموو دەستەبژێر و زانایانەی كوردستانی پێكەوە كۆكردووەتەوە، بۆ ئەوەی گفتوگۆ لەسەر ئەم پرسە گرنگە بكەین. هیوادار بووم لەم هۆڵە لەگەڵتان بوومایە نەك بە سكایب بەشداریتان لەگەڵ بكەم، بەڵام گرنگ ئەوەیە بەشداریتان لەگەڵ دەكەم.

لە كاتێكدا كە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەبەردەم گۆڕانكاریی نێودەوڵەتی و ئیقلیمی زۆر گەورەدایە، پرسی كورد چیتر تەنیا پرسێكی ناوخۆیی، یان سنووردار نییە. وەك چۆن لەم كۆڕ و كۆبوونەوەیەدا ئاماژەی پێدرا، ئێمە لە سەردەمێكدا دەژین كە دەتوانین ناوی بنێین «كاتی كورد» یان «سەردەمی خەباتی كورد». مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پڕە لە هەوڵ و كۆششی نەتەوەی كورد، بەڵام بەداخەوە لە ڕابردوودا بە هۆی هەلومەرجی جیاوازەوە، ئەو شۆڕشانە نەیانتوانیوە بگەنە ئەنجامی كۆتایی و سەربەخۆیی تەواو. بەڵام ئەمڕۆ، كاتێك سەیری واقیعی ئێستا دەكەین، دەبینین كەتواری شۆڕشی گەلی كورد گەیشتووەتە قۆناغێك كە چیتر تەنیا پەیوەست نییە بە یەك پارچەوە، بەڵكو دۆزی ڕۆژئاوای كوردستان بووەتە بابەتێكی جەوهەری بۆ هەموو تاكێكی كورد لە هەر شوێنێكی ئەم جیهانە بێت.

بۆ تێگەیشتن لە گرنگیی یەكبوون، دەبێت ئاوڕێك لە مێژوو بدەینەوە. شۆڕشی ساڵی ١٩٢٥ بە سەركردایەتیی جەنابی شێخ سەعیدی پیران، یەكێك بوو لەو وێستگە مەزنانەی كە تێیدا كورد وەك نەتەوەیەكی خاوەن مەرجەع دەركەوت. شێخ سەعید تەنیا سەركردەیەكی سەربازی نەبوو، بەڵكو مەرجەعێكی ئایینی و نەتەوەیی گەورە بوو بۆ هەموو كوردستانی گەورە. ئەو كاتە ئەو پێشەوا گەورەیە وانەیەكی گرنگی فێری كورد كرد، كاتێك فەرمووی: «ئەگەر خوێن بڕژێ با بڕژێ، بەڵام ئەگەر ئێوە یەك نەبن، ئێوە هەر یەكی تەنیا دەبن». ئەم وتەیە تا ئێستاش ڕاستی و دروستی خۆی پاراستووە. ئەگەر كورد پەرت بێت، هەر یەك لە ئێمە بە تەنها دەمێنینەوە و دەبینە نێچیری نەیاران، بەڵام كاتێك دەبینە یەك، دەنگمان دەبێتە مۆسیقایەكی هەژێنەر كە هەستی هەمووان یەك دەخات. ئەوەی لە شۆڕشی ١٩٢٥دا چێندرا، ئەمڕۆ لە ڕۆژئاوای كوردستاندا بەری گرتووە و ئەو هەستی خەباتەی كە لەوێ دروست بووە، درێژكراوەی هەمان ئەو ڕەگەیە كە شێخ سەعید و تێكۆشەرانی كورد چاندوویانە.

ئەو پێشهاتە خێرایانەی لە باكوور، ڕۆژئاوا و ئێستاش لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان ڕوو دەدەن، نیشانەی ئەوەن كە گۆڕانكارییەكی بنەڕەتی بەڕێوەیە. لە ناو هەموو ئەم ڕووداوانەدا، هەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی سەرەكی و ناوەندی دەبینێت. هەرێم بووەتە ئەو كایە سیاسییەی كە هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان چاویان تێبڕیوە. لێرەدا ڕۆڵی سەركردایەتیی سیاسیی كورد دەردەكەوێت. كاتێك باس لە مەرجەعییەت دەكەین، نابێت ڕۆڵی جەنابی سەرۆك مەسعوود بارزانی فەرامۆش بكەین. وەك جەنابی شێخ عەبدوڵڵا ئاماژەی پێداوە، سەرۆك بارزانی مەرجەعی گەلی كوردە. ئەم مەرجەعییەتە لە بۆشاییەوە نەهاتووە، بەڵكو بەرهەمی هەڵوێستە مەزنەكانە. لە ساتە سەختەكاندا، سەرۆك بارزانی هەمیشە وەك پارێزەر و خزمەتكاری میللەتی كورد دەركەوتووە و گوتارەكانی گەیشتوونەتە ئاستێك كە بوونەتە جێگەی شانازی بۆ مێژووی كورد.

لەم دۆخەدا، كورد بۆ خۆی بووەتە پشتیوانی خۆی. ئەو ڕۆڵە گەورەیەی كورد كە ئەمڕۆ لە مەیدانەكەدا دەبینرێت، نیشانەی ئەوەیە كە میللەتەكەمان گەیشتووەتە ئاستێكی بەرزی هۆشیاری. جەنابی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە هەمان نەفەس و دیدگای نەتەوەیی، پێكەوە لەگەڵ كەسایەتییەكانی وەك مەزڵووم عەبدی، وەك نوێنەر و جەنگاوەری كورد هەوڵ بۆ تۆكمەكردنی ئەم یەكڕیزییە دەدەن. ئەمە قوتابخانەیەكی مەزنە كە تێیدا هەموو لایەك بە یەك شێوە و بۆ یەك ئامانج یەكدی دەگرن.

یەكبوونی كورد تەنیا لە ناوخۆی كوردستاندا قەتیس نەماوە. كاتێك كێشەیەك لە ڕۆژئاوا، یان هەر پارچەیەكی دیكەی كوردستان دروست دەبێت، دەبینین گەلی كورد لە ئەورووپا، ئەمریكا، ئوسترالیا و كەنەدا دێنە مەیدان. ئەمە ئەو خزمەتە مەزنەیە كە بۆ گەلی كورد لەم سەردەمەدا هاتووەتەدی. ئەم جووڵە جیهانییە نیشانی دەدات كە كورد خاوەن یەك جەستەیە و هەر ئازارێك لە پارچەیەكدا بێت، هەموو جەستەكە دەهەژێنێت. زۆر گرنگە كە ئەم یەكڕیزییە ناوخۆییە جێگیر بكرێت و كورد وەك هێزێكی سیاسیی یەكگرتوو لە ناوچەكەدا بڕیار بدات. كاتێك ئێمە یەك بین، كاریگەری و دەستكەوتەكانمان گەورەتر دەبن و دەتوانین وەك جەمسەرێكی سەرەكی لە هاوكێشەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بمێنینەوە.

هەر بۆیە گرنگە سوود لەم ڕووداوانە وەربگرین، لەبەر ئەوەی كاتێك میللەتی كورد لە دەوری یەك ئامانج كۆدەبێتەوە، دەبێتە هێزێكی وا كە دەتوانین بە «تۆفان» ناوی ببەین. ئەمە تەنیا وەسفێكی ئەدەبی نییە، بەڵكو واقیعێكی سیاسییە. كاتێك كورد یەكڕیز دەبێت، وەك مەلایكەتێكی ئاشتیخواز و لە هەمان كاتدا وەك تۆفانێكی ڕاماڵەر بەرانبەر بە نادادی دەردەكەوێت.

هەڵوێستەكانی جەنابی سەرۆك مەسعوود بارزانی لەم ساڵانەی دواییدا، بەتایبەت بەرانبەر بە پارچەكانی دیكەی كوردستان، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەن كە كورد خاوەنی سێبەرێكی گەورەیە. كاتێك باس لە جەنابی شێخ عەبدوڵڵا دەكەین و ئەو گوتارەی كە تێیدا سەرۆك بارزانی وەك مەرجەع ناساند، ئەوە دەمانگەڕێنێتەوە بۆ ئەو خزمەتە بێوچانەی كە ئەم بنەماڵەیە و ئەم ڕێبازە بە میللەتی كوردیان كردووە. ئەمە وای كردووە كە كورد لە مێژوودا بگاتە ئاستێكی وا بەرز، كە چیتر نەیاران نەتوانن بە ئاسانی پشتگوێی بخەن. ئەم مەرجەعییەتە تەنیا بۆ باشوور نییە، بەڵكو وەك هێزێكی مەعنەوی بۆ ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا و باكووریش كار دەكات، وەك چۆن شێخ سەعیدی پیران لە ساڵی ١٩٢٥دا مەرجەعێكی گەورە بوو بۆ هەموو كوردستان.

خاڵێكی دیكەی گەش لەم قۆناغەدا، ئەو لێكتێگەیشتن و هەماهەنگییەیە كە لە نێوان سەركردایەتیی سیاسیی هەرێم و سەركردایەتیی مەیدانیی پارچەكانی دیكەدا هەیە. پێمانوایە جەنابی نێچیرڤان بارزانی وەك دیپلۆماتكارێكی لێهاتوو و مەزڵووم عەبدی وەك جەنگاوەر و نوێنەرێكی كورد لە ڕۆژئاوا، نموونەیەكی جوانی یەكگرتوویین. كاتێك ئەم جۆرە كەسایەتییانە پێكەوە دەبن، هەموومان هەست بە گەورەیی دەكەین و دڵنیا دەبین كە هەموو لایەك بە یەك شێوە یەكدی دەگرن. ئەمە تەنیا هاوپەیمانییەكی كاتی نییە، بەڵكو دروستكردنی قوتابخانەیەكی سیاسی و سەربازییە كە نەوەكانی ئایندە وانەی لێ وەردەگرن.

دۆخی ڕۆژئاوای كوردستان بۆ هەموو كورد وەك تاقیكردنەوەیەكی ویژدانی بوو. هەڵوێستە جوانەكانی باشووری كوردستان بەرانبەر بە ڕۆژئاوا، نیشانی دا كە سنوورە دەستكردەكان ناتوانن ڕێگری لە خەبات و خزمەت بكەن. كورد لە هەموو شوێنێكەوە، لە شارەكانی كوردستانەوە تا پایتەختەكانی وڵاتانی ڕۆژئاوا، هاودەنگ و یەكڕیز بوون. ئەم یەكبوونە وای كرد، كە جیهان بە چاوێكی دیكە سەیری كورد بكات. میللەتی كورد دەبێت بزانێت كە گەورەیە و كاتی ئەوە هاتووە بڕیارێكی یەكلاكەرەوە لەسەر پێگەی خۆی وەك هێزێكی سیاسی لە ناوچەكەدا بدات. ئێمە نابێت تەنیا پاشكۆ بین، بەڵكو دەبێت ببینە جەمسەرێكی گەورەی بڕیاردان.

ئەگەر بمانەوێت گۆڕانكارییەكان لە بەرژەوەندیی خۆمان بشكێنینەوە، دەبێت هەمان ئەو گوتارانە بكەینە هەوێنی كارەكانمان كە جەنابی شێخ سەعید لە ساڵی ١٩٢٥دا دەیفەرموون. ئەو مەرجەعە گەورەیە نەك هەر بۆ باكوور، بەڵكو بۆ ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواش سیمبولی ڕاپەڕین بوو. مەبەستی هەموومان دەبێت ئەوە بێت كە ببینە یەك، چونكە كاتێك دەبینە یەك، هەستەكانمان دەبێتە یەك و ئامانجمان دەبێتە یەك. هەستی خەبات و ڕزگاری كە لە ڕۆژئاوای كوردستان دروست بووە، دەبێت لە هەموو پارچەكانی دیكەدا ڕەنگ بداتەوە.

پێویستە كورد دەستی یەك بگرن و یەكبوون نیشان بدەن. یەكڕیزی ناوخۆیی تەنیا دروشم نییە، بەڵكو پێویستییەكی ژیانییە بۆ جێگیركردنی پێگەی كورد لە نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. كورد دەبێت هێزی خۆی نیشان بدات و بڕیاری گەورە بدات. ئەو خزمەتە مەزنەی كە ئەمڕۆ دەبینرێت، كاتێك دەگاتە ئەنجام كە هەموو لایەك پێكەوە هاودەنگ بن. ئێمە گەورەین و گەورەییمان لە یەكبوونماندایە. با خەباتی ئازادی و ڕزگاری، هەموو كوردستان تەی بكات و بمانگەیەنێتە ئەو كەنارە ئارامەی كە ساڵانێكی درێژە خەباتی بۆ دەكەین.