ڕاپەڕینی ١٩٩١؛ وەرچەرخانی ستراتیژی لە خەباتی چەکدارییەوە بۆ زریانێکی جەماوەری.
لە مێژووی جووڵانەوەی ڕزگاریخوازیی گەلانی جیهاندا، دەگمەنن ئەو ساتەوەختانەی کە تێیدا هونەری جەنگ و تووڕەیی جەماوەر بە شێوەیەکی هێندە ورد یەکدەگرن کە بتوانن سوپایەکی پڕچەک و دیکتاتۆر لە ماوەیەکی کورتدا تێکبشکێنن. ٥ی ئاداری ١٩٩١ لە ڕانیە (دەروازەی ڕاپەڕین)، تەنها تەقینەوەیەکی کتوپڕ و بێ بەرنامە نەبوو، بەڵکو کەڵەکەبووی دەیەیەک لە خەباتی چەکداری و ئەنجامی خوێندنەوەیەکی وردی ستراتیژی بوو بۆ خاڵی لاوازی دوژمن. لێرەدا هەوڵ دەدەین لە گۆشەنیگایەکی مێژوویی و سەربازییەوە، قووڵاییەکانی ئەم وەرچەرخانە مەزنە بخەینەڕوو.
یەکەم: زەمینەی ستراتیژی؛ بەرهەمی ساڵانی خەباتی چەکداری
بۆ تێگەیشتن لە سەرکەوتنی ڕاپەڕین، دەبێت بگەڕێینەوە بۆ ئەو قۆناغە سەختەی کە لە دوای نیوەی دووەمی حەفتاکانەوە دەستی پێکرد و تا کۆتایی هەشتاکان (قۆناغی ئەنفال و کیمیاباران) بەردەوام بوو. سەرەڕای زەبرە کوشندەکانی ڕژێمی بەعس لەو قۆناغەدا، هێزی پێشمەرگە توانیبووی شانە چەکداريیەکان و ڕێکخستنە نهێنییەکانی ناو شارەکان وەک تۆڕێکی جاڵجاڵۆکەیی بەهێز بهێڵێتەوە.
ڕاپەڕین بەرهەمی حەتمیی ئەو ئیرادە مەیدانییە بوو کە لەو ساڵانەدا دروست ببوو. ئەو فەرماندە و پێشمەرگانەی کە لە شاخەکاندا مابوونەوە، لەگەڵ ڕێکخستنەکانی ناوخۆ، بوونە بڕبڕەی پشتی جووڵاندنی جەماوەر. بێ بوونی ئەو پاشخانە لە ئەزموونی جەنگی پارتیزانی و خۆڕاگری، مەحاڵ بوو خەڵکی مەدەنی بتوانن بەو خێراییە کۆنترۆڵی دامودەزگا سەربازی و ئەمنییەکانی ڕژێم بکەن.
دووەم: کاتی سفڕ و ئیفلیجکردنی سوپای دوژمن
لە بنەماکانی هونەری جەنگدا هاتووە کە "باشترین کات بۆ لێدانی دوژمن، ئەو کاتەیە کە لەوپەڕی شڵەژان و بێهیواییدایە." سەرکردایەتیی سیاسی و مەیدانیی کورد، زۆر بە وردی ئەم پڕەنسیپەی جێبەجێ کرد. دوای شکستی گەورەی سوپای عێراق لە جەنگی کەنداو و کشانەوەی لە کوەیت، مۆڕاڵی سەربازیی هێزەکانی بەعس لەوپەڕی داڕماندا بوو.
دیاریکردنی ٥ی ئادار، هەڵبژاردنێکی تاکتیکیی بێوێنە بوو. هێزەکانی عێراق لە ناوخۆدا پەرتەوازە ببوون، پەیوەندییە لۆجستی و فەرماندەیییەکانیان پچڕابوو، و هێزی ئاسمانییان ئیفلیج کرابوو. لێرەدا، هێزی پێشمەرگە و خەڵک، لەبری ئەوەی چاوەڕێی گۆڕانکارییە نێودەوڵەتییەکان بکەن، خۆیان دەستپێشخەریان کرد و یان وەک چەکێکی کوشندە دژی مۆڵگە سەربازییەکان بەکارهێنا.
سێیەم: هاوئاهەنگیی مەیدانی؛ گۆڕینی جەنگی پارتیزانی بۆ جەنگی شارەکان
یەکێک لە خاڵە وەرچەرخانە گرنگەکانی ڕاپەڕین، ئەو گواستنەوە خێرایە بوو لە "جەنگی شاخ"ەوە بۆ جەنگی شارەکان. ئەوەی لە ڕانیە، سلێمانی، هەولێر، دهۆک و کەرکووک ڕووی دا، تێکەڵبوونێکی نموونەیی بوو لەنێوان تاکتیکی پێشمەرگانە و هێزی لێشاوی مرۆیی (جەماوەر).
● ڕۆڵی پێشمەرگە: فەرماندە مەیدانییەکان و هێزەکانی پێشمەرگە کە لە شاخەکانەوە هاتنە خوارەوە، وەک هێزی پشتیوانی و ئاراستەکەر( ڕۆڵیان بینی بۆ تێکشکاندنی ئەو مۆڵگە قورسە سەربازییانەی کە جەماوەری بێچەک نەیاندەتوانی کۆنترۆڵی بکەن.
● ڕۆڵی خەڵک و ڕێکخستنەکان: خەڵکی مەدەنی بە چەکی سووک و تەنانەت بەبێ چەکیش، بوونە قەڵغانێکی مرۆیی و جووڵەیەکی سایکۆلۆژیی وا گەورەیان دروست کرد کە فەرماندە سەربازییەکانی بەعسی ناچار بە تەسلیمبوون دەکرد.
ئەم تێکەڵبوونە وایکرد ڕژێم نەتوانێت بەرەی جەنگ دیاری بکات، چونکە بەرەی جەنگ هەموو کۆڵان و گەڕەکێکی کوردستان بوو.
چوارەم: دەرەنجامە ستراتیژی و جیۆپۆلەتیکییەکان
ڕاپەڕینی ١٩٩١ تەنها ئازادکردنی چەند شارێک نەبوو، بەڵکو نەخشەی جیۆپۆلەتیکیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گۆڕی:
1. دەرکەوتنی کورد وەک هێزێکی کارا: ڕاپەڕین و دواتر کۆڕەوی ملیۆنی، وایکرد کێشەی کورد لە پرسێکی ناوخۆیی عێراقییەوە ببێتە پرسێکی نێودەوڵەتی، کە دەرەنجامەکەی بڕیاری ٦٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش و دروستکردنی ناوچەی ئارامی لێ کەوتەوە.
2. دروستبوونی قەوارەی سیاسی: ئەو بۆشاییە ئیداری و ئەمنییەی دوای کشانەوەی دامودەزگاکانی بەعس دروست بوو، زەمینەی ڕەخساند بۆ هەڵبژاردن و دروستکردنی پەرلەمان و حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ١٩٩٢، کە تا ئەمڕۆش چەقی سەنگی کوردە لە ناوچەکەدا.
ڕاپەڕینی ٥ی ئاداری ١٩٩١، لوتکەی سەرکەوتنی ئیرادەی نەتەوەیەک بوو کە سەلماندی خەباتی چەکداری و قوربانیدانەکانی ڕابردوو بێهوودە نەبوون، بەڵکو وەک پشکۆیەک لەژێر خۆڵەمێشدا چاوەڕێی کاتی گونجاوی دەکرد. لە ڕووی سەربازی و ستراتیژییەوە، ڕاپەڕین وانەیەکی گەورەیە لەسەر چۆنیەتی قۆستنەوەی هەلی مێژوویی، یەکخستنی وزەی جەماوەر لەگەڵ دیسیپلینی هێزی پێشمەرگە، و گۆڕینی ئازاری چەندین ساڵە بۆ هێزێکی ڕووخێنەر دژی زوڵم.
ئەگەر شاخەکان لانکەی پاراستنی شۆڕش بووبن، ئەوا شارەکان لە بەهاری ١٩٩١دا بوونە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێ مێژووییەکە و سەپاندنی ئیرادەی ڕزگاریخوازی بەسەر داگیرکەردا.

هاوكار محهمهد محهمهدڕهشید