ڕاپەڕینی ١٩٩١؛ وەرچەرخانی ستراتیژی لە خەباتی چەکدارییەوە بۆ زریانێکی جەماوەری.

ڕاپەڕینی ١٩٩١؛ وەرچەرخانی ستراتیژی لە خەباتی چەکدارییەوە بۆ زریانێکی جەماوەری.

 

لە مێژووی جووڵانەوەی ڕزگاریخوازیی گەلانی جیهاندا، دەگمەنن ئەو ساتەوەختانەی کە تێیدا هونەری جەنگ و تووڕەیی جەماوەر بە شێوەیەکی هێندە ورد یەکدەگرن کە بتوانن سوپایەکی پڕچەک و دیکتاتۆر لە ماوەیەکی کورتدا تێکبشکێنن. ٥ی ئاداری ١٩٩١ لە ڕانیە (دەروازەی ڕاپەڕین)، تەنها تەقینەوەیەکی کتوپڕ و بێ بەرنامە نەبوو، بەڵکو کەڵەکەبووی دەیەیەک لە خەباتی چەکداری و ئەنجامی خوێندنەوەیەکی وردی ستراتیژی بوو بۆ خاڵی لاوازی دوژمن. لێرەدا هەوڵ دەدەین لە گۆشەنیگایەکی مێژوویی و سەربازییەوە، قووڵاییەکانی ئەم وەرچەرخانە مەزنە بخەینەڕوو.

یەکەم: زەمینەی ستراتیژی؛ بەرهەمی ساڵانی خەباتی چەکداری
بۆ تێگەیشتن لە سەرکەوتنی ڕاپەڕین، دەبێت بگەڕێینەوە بۆ ئەو قۆناغە سەختەی کە لە دوای نیوەی دووەمی حەفتاکانەوە دەستی پێکرد و تا کۆتایی هەشتاکان (قۆناغی ئەنفال و کیمیاباران) بەردەوام بوو. سەرەڕای زەبرە کوشندەکانی ڕژێمی بەعس لەو قۆناغەدا، هێزی پێشمەرگە توانیبووی شانە چەکداريیەکان و ڕێکخستنە نهێنییەکانی ناو شارەکان وەک تۆڕێکی جاڵجاڵۆکەیی بەهێز بهێڵێتەوە.

ڕاپەڕین بەرهەمی حەتمیی ئەو ئیرادە مەیدانییە بوو کە لەو ساڵانەدا دروست ببوو. ئەو فەرماندە و پێشمەرگانەی کە لە شاخەکاندا مابوونەوە، لەگەڵ ڕێکخستنەکانی ناوخۆ، بوونە بڕبڕەی پشتی جووڵاندنی جەماوەر. بێ بوونی ئەو پاشخانە لە ئەزموونی جەنگی پارتیزانی و خۆڕاگری، مەحاڵ بوو خەڵکی مەدەنی بتوانن بەو خێراییە کۆنترۆڵی دامودەزگا سەربازی و ئەمنییەکانی ڕژێم بکەن.

دووەم: کاتی سفڕ و ئیفلیجکردنی سوپای دوژمن
لە بنەماکانی هونەری جەنگدا هاتووە کە "باشترین کات بۆ لێدانی دوژمن، ئەو کاتەیە کە لەوپەڕی شڵەژان و بێهیواییدایە." سەرکردایەتیی سیاسی و مەیدانیی کورد، زۆر بە وردی ئەم پڕەنسیپەی جێبەجێ کرد. دوای شکستی گەورەی سوپای عێراق لە جەنگی کەنداو و کشانەوەی لە کوەیت، مۆڕاڵی سەربازیی هێزەکانی بەعس لەوپەڕی داڕماندا بوو.

دیاریکردنی ٥ی ئادار، هەڵبژاردنێکی تاکتیکیی بێوێنە بوو. هێزەکانی عێراق لە ناوخۆدا پەرتەوازە ببوون، پەیوەندییە لۆجستی و فەرماندەیییەکانیان پچڕابوو، و هێزی ئاسمانییان ئیفلیج کرابوو. لێرەدا، هێزی پێشمەرگە و خەڵک، لەبری ئەوەی چاوەڕێی گۆڕانکارییە نێودەوڵەتییەکان بکەن، خۆیان دەستپێشخەریان کرد و  یان وەک چەکێکی کوشندە دژی مۆڵگە سەربازییەکان بەکارهێنا.

سێیەم: هاوئاهەنگیی مەیدانی؛ گۆڕینی جەنگی پارتیزانی بۆ جەنگی شارەکان
یەکێک لە خاڵە وەرچەرخانە گرنگەکانی ڕاپەڕین، ئەو گواستنەوە خێرایە بوو لە "جەنگی شاخ"ەوە بۆ جەنگی شارەکان. ئەوەی لە ڕانیە، سلێمانی، هەولێر، دهۆک و کەرکووک ڕووی دا، تێکەڵبوونێکی نموونەیی بوو لەنێوان تاکتیکی پێشمەرگانە و هێزی لێشاوی مرۆیی (جەماوەر).

●      ڕۆڵی پێشمەرگە: فەرماندە مەیدانییەکان و هێزەکانی پێشمەرگە کە لە شاخەکانەوە هاتنە خوارەوە، وەک هێزی پشتیوانی و ئاراستەکەر( ڕۆڵیان بینی بۆ تێکشکاندنی ئەو مۆڵگە قورسە سەربازییانەی کە جەماوەری بێچەک نەیاندەتوانی کۆنترۆڵی بکەن.

●      ڕۆڵی خەڵک و ڕێکخستنەکان: خەڵکی مەدەنی بە چەکی سووک و تەنانەت بەبێ چەکیش، بوونە قەڵغانێکی مرۆیی و جووڵەیەکی سایکۆلۆژیی وا گەورەیان دروست کرد کە فەرماندە سەربازییەکانی بەعسی ناچار بە تەسلیمبوون دەکرد.
ئەم تێکەڵبوونە وایکرد ڕژێم نەتوانێت بەرەی جەنگ دیاری بکات، چونکە بەرەی جەنگ هەموو کۆڵان و گەڕەکێکی کوردستان بوو.

چوارەم: دەرەنجامە ستراتیژی و جیۆپۆلەتیکییەکان
ڕاپەڕینی ١٩٩١ تەنها ئازادکردنی چەند شارێک نەبوو، بەڵکو نەخشەی جیۆپۆلەتیکیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گۆڕی:

1.    دەرکەوتنی کورد وەک هێزێکی کارا: ڕاپەڕین و دواتر کۆڕەوی ملیۆنی، وایکرد کێشەی کورد لە پرسێکی ناوخۆیی عێراقییەوە ببێتە پرسێکی نێودەوڵەتی، کە دەرەنجامەکەی بڕیاری ٦٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش و دروستکردنی ناوچەی ئارامی لێ کەوتەوە.

2.    دروستبوونی قەوارەی سیاسی: ئەو بۆشاییە ئیداری و ئەمنییەی دوای کشانەوەی دامودەزگاکانی بەعس دروست بوو، زەمینەی ڕەخساند بۆ هەڵبژاردن و دروستکردنی پەرلەمان و حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی ١٩٩٢، کە تا ئەمڕۆش چەقی سەنگی کوردە لە ناوچەکەدا.

ڕاپەڕینی ٥ی ئاداری ١٩٩١، لوتکەی سەرکەوتنی ئیرادەی نەتەوەیەک بوو کە سەلماندی خەباتی چەکداری و قوربانیدانەکانی ڕابردوو بێهوودە نەبوون، بەڵکو وەک پشکۆیەک لەژێر خۆڵەمێشدا چاوەڕێی کاتی گونجاوی دەکرد. لە ڕووی سەربازی و ستراتیژییەوە، ڕاپەڕین وانەیەکی گەورەیە لەسەر چۆنیەتی قۆستنەوەی هەلی مێژوویی، یەکخستنی وزەی جەماوەر لەگەڵ دیسیپلینی هێزی پێشمەرگە، و گۆڕینی ئازاری چەندین ساڵە بۆ هێزێکی ڕووخێنەر دژی زوڵم.

ئەگەر شاخەکان لانکەی پاراستنی شۆڕش بووبن، ئەوا شارەکان لە بەهاری ١٩٩١دا بوونە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێ مێژووییەکە و سەپاندنی ئیرادەی ڕزگاریخوازی بەسەر داگیرکەردا.

 

Top