لە میانەی سەردانەكەیدا بۆ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، ڕێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستان، وێڕای ئەوەی چەندین دیدار و كۆبوونەوەی گرنگی لەگەڵ بەرپرسانی ئیدارەی ئەمریكی و ئەندامانی سەنات و كۆنگرێس هەبووە، لە هەمان كاتدا لە سەنتەری ئامۆژگای هۆدسۆن پەنێڵێكیان بەناو نیشانی «دەرفەت و نادڵنیایی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: هەنگاوەكانی داهاتوو بۆ هەرێمی كوردستانی عێراق» بۆ ڕێكخست. لە دەسپێكی ئەم پەنێڵەدا وەزیری ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستان، وتارێكی سەبارەت بە پەیوەندییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا پێشكەش كرد، پاشان لەم پەنێڵەدا كە لەلایەن جۆڵ ڕەیبێرن، لێكۆڵەری باڵا لە پەیمانگاكە بەڕێوەچوو، تیشك خرایە سەر ئاڵۆزییەكانی دۆخی سووریا، پرسی پێكهێنانی حكومەت لە بەغدا، هەڕەشە ئەمنییەكان بۆ سەر ژێرخانی هەرێم و یەكڕیزیی نەتەوەیی كورد. وەزیری ناوخۆ بە دیدگایەكی ڕاشكاو و ورد وەڵامی كۆمەڵێك پرسیاری جەوهەری دایەوە كە كاریگەرییان لەسەر ئایندەی هەرێمی كوردستان و ناوچەكە هەیە. لێرەدا پوختەی ناوەرۆكی ئەم پەنێڵە بڵاو دەكەینەوە. دیموكراسی و ئازادی و پێكەوە ژیانی ئاشتییانە

 

 

بەهای هاوبەشی ئەمریكا و كوردستانن

لە دەستپێكی پەنێڵەكە وەزیری ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستان، وتارێكی سەبارەت بە پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و واشنتۆن و بارودۆخی نادڵنیایی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێشكەش كرد و تیایدا گوتی: «لە هەفتەی ڕابردوودا، لەگەڵ بەرپرسانی پەیوەندیدار لە حكومەتی ئەمریكا و كۆنگرێس كۆبوومەتەوە، شانازی دەكەم كە دەبینم گەلی كورد دۆستی زۆری لێرە لە واشنتۆن هەیە. بۆ چەندین دەیەیە، پەیوەندیی نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و هەرێمی كوردستان لەسەر بنەمای بەها هاوبەشەكان (دیموكراسی، ئازادیی ئایینی، پێكەوەژیانی ئاشتییانە و سەقامگیری) بونیاد نراون، هەروەها پێزانینی قووڵمان بۆ پشتگیرییە بەردەوامەكانی ئەمریكاییەكان هەیە و، پشتگیریی ئێوە بۆ كوردستان و عێراق زۆر بنەڕەتی بووە، بەتایبەتی لە كاتی شەڕی دژی داعشدا. پشتگیریی ئێوە و گرنگیی بەردەوامیتان هۆكارێك بووە بۆ بونیادنیانی ئایندەیەكی باشتر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. كە ئەمڕۆ لەبەردەم وەرچەرخانێكی گرنگدایە. دەرفەتی ئابووریی بەرچاو دەبینین، بۆ هاوبەشە ناوچەییەكان و بۆ تێكەڵبوونی كوردستان لەگەڵ بازاڕە جیهانییەكان، بە بواری داراییەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕووبەڕووی نادڵنیایی جددی دەبینەوە وەك (گرژی و ئاڵۆزییە بەردەوامەكانی ناوچەكە، ژینگەیەكی ئاسایشی لەرزۆك، دۆخە سیاسییە ئاڵۆزەكانی ناوچەكە) كە ئەمانە هەموویان ئالنگارین و پێویستیان بە پشتگیریی نێودەوڵەتییە بۆ ئەوەی تێپەڕێنرێن، هەر بۆ نموونە كاتێك ئەمریكا و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە عێراق و هەرێمی كوردستاندا لە ڕووی دیپلۆماسی، ئابووری و ستراتیژییەوە بوونیان هەبێت، دەبێتە فاكتەرێكی گرنگ بۆ سەقامگیری، بەڵام كاتێك بەجێمان دەهێڵن، بۆشایی دروست دەبێت، كە لەلایەن كاراكتەری دیكەوە پڕ دەكرێتەوە، ئەمەش هەموو ئەو دەستكەوتانەی پێكەوە بەدەستمان هێناون، لەناو دەچن».

ئەگەر سەرهەڵدانەوەی تێرۆریستانی داعش زۆر دوور نییە

لە بەشێكی دیكەی وتارەكەیدا وەزیری ناوخۆ هۆشداری دا سەبارەت بە مەترسیی سەرهەڵدانەوەی داعش و ئاماژەی بەوە كرد «یەكێك لە نیگەرانییەكانمان بۆ ئەمڕۆ، ئەگەری سەرهەڵدانەوەی داعشە. تێكشكاندنی داعش لە ڕووی سەربازییەوە نابێتە هۆكاری ئەوەی بڵێین ئایدیۆلۆژیەتی تیرۆریستانی داعش كۆتایی هاتووە، ئەم ئایدیۆلۆژیایە هێمایە بۆ كێشەیەكی زۆر گەورەتر، تیرۆریستانی داعش لەو ناوچانەدا سەرهەڵدەدەنەوە، كە بەدەست كێشەی مەزهەبگەرایی، ئاوارەبوون و حوكمڕانیی خراپەوە دەناڵێنن. بۆیە بەردەوامبوون لەسەر شەڕی دژی تیرۆریستیانی داعش و هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی ئەو هۆكارانەی دەبنە هۆی سەرهەڵدانەوەیان، دەبێتە گەڕەنتی بۆ ئەوەی ئەو قوربانییانەی لە دەیەی ڕابردوو دراون، بەفیرۆ نەچن. ئێمە لە هەرێمی كوردستان ناتوانین ئەوە لەبیر بكەین كە لە شەڕی دژی داعش زیاتر لە ٢٠٠٠ پێشمەرگە شەهید بوون و زیاتر لە 10 هەزار پێشمەرگەشمان بریندار بوون، ئێمە دروازەكانی مووسڵمان ئازاد كرد و زەمینەمان خۆش كرد، بۆ ئەوەی هێزەكانی عێراق هێرش بكەنە سەر شارەكە، هەرێمی كوردستان هاوبەشێكی جێی متمانە بووە و بە پابەندییەوە دەمێنێتەوە لە شەڕی دژی تیرۆردا. ئێمە هەموو هۆكارێكمان هەیە كە هەڕەشەكانی ئەم دواییەی ناو سووریا بە زۆر جددی وەربگرین».

 

سەقامگیریی ڕۆژ هەڵاتی ناوەڕاست و عێراق

بەندە بە چارەسكردنی كێشەی كوردەوە

سیاسەتی دروست بۆ سەقامگیری و ئاشتی لە عێراق و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەندە بەوەی چۆن چارەسەرێكی دادپەوەرانە بۆ كێشەی كورد دەدۆزرێتەوە و لەم بارەیەوە وەزیری ناوخۆی حكومەتی هەرێمی كوردستان گوتی: « ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستێكی سەقامگیر و ئاشتیخواز دەبێت گەرەنتیی مافەكانی كورد و ناسینی ناسنامەی كورد لەخۆ بگرێت. زیاتر لە ٥٠ ملیۆن كورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەن و نابێت جیهان بێدەنگی هەڵبژێرێت، كاتێك گەلی كورد ڕووبەڕووی هەڕەشەی نوێ بۆ سەر بوون و مافەكانی دەبێتەوە. بە هەمان شێوە، عێراقێكی بەهێز و سەقامگیر بەندە بە فیدڕاڵیزمێكی ڕاستەقینە و ڕێزگرتن لە دەستوور، كە هەر دووكیان لە ساڵانی ڕابردوودا كەوتوونەتە ژێر هەڕەشەوە. پەیوەندیی كوردستان لەگەڵ بەغدا دەبێت لەسەر بنەمای دەستووری عێراق بێت، بە پرەنسیپە فیدڕاڵییەكان، دابەشكردنی دەسەڵات، دابەشكردنی دادپەروەرانەی داهات و مافی یەكسان بۆ هەموو پێكهاتەكان. فیدڕاڵیزم هەڕەشە نییە بۆ سەر یەكپارچەیی عێراق. تاكە ڕێگەیە بۆ سەقامگیرییەكی درێژخایەن، بەشداریپێكردن و حوكمڕانییەك كە ڕەنگدانەوەی هەمەجۆریی عێراق بێت. ئێمە پێمانوایە فیدڕاڵیزم یەكێكە لە باشترین سیستمە سیاسییەكان بۆ پێناسەكردنی پەیوەندییەكی تەندروست لە نێوان بەغدا و هەولێر. بەڵام سیستمێكی فیدڕاڵی پێویستی بە عەقڵیەتێكی فیدڕاڵی هەیە، نەك عەقڵییەتێكی مەركەزی. كۆنتڕۆڵی مەركەزی مێژوویەكی تاریكی هەیە لە عێراقدا. بووەتە هۆی جینۆساید و هێرشی كیمیایی دژی گەلەكەمان. فیدڕاڵیزمی ڕاستەقینە بە واتای ڕێزگرتن لە مافەكانی هەرێم و پێكهاتەكان دێت، نەك كۆكردنەوەی دەسەڵات لە یەك شوێندا.

 

هەرێمی كوردستان پێشكەوتنی گەورە

خۆڕاگری و هیوا بۆ ئایندە

وێڕای هەموو ئەو ئالنگارییانەی كە لە چەند ساڵی ڕابردوو ڕووبەڕووی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بوونەوە، بەڵام پێشكەوتنی زۆر گەورە لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان هاتوونەتە ئاراوە و سەبارەت بەم لایەنە وەزیری ناوخۆ گوتی: «چیرۆكی كوردستان تەنیا دەربارەی تەحەددییات نییە. بەڵكو دەربارەی پێشكەوتنی گەورە، خۆڕاگری و هیوا بۆ داهاتووشە. سەرەڕای سەختییەكان، كوردستان لەژێر سەركردایەتیی سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی، خەریكی بونیادنان و گەشەكردنە. ئێمە بەرەو پێشووچوونێكی بەرچاومان لە ژیانی خەڵكەكەماندا بەدی هێناوە و . كارەبای ٢٤ كاتژمێریمان بۆ ملیۆنان كەس دابین كردووە و پشتبەستنمان بە مۆلیدە ئەهلییەكان كەم كردووەتەوە. هەوڵەكانمان بەردەوامە بۆ ئەوەی چارەسەری درێژخایەتی ئاسایشی ئاو بۆ ناوچەكە دابین بكەین، كە یەكێكە لە ئالنگارییە گەورە و مەترسیدارەكان بۆ ناوچەكە، هەروەها تۆڕێكی مۆدێرن لە ڕێگاوبان و ئۆتۆبانمان دروست كردووە، كە پارێزگاكانمان بە یەكەوە دەبەستێتەوە، بازرگانی بەهێز دەكات و پێگەی كوردستان وەك مەڵبەندێكی ناوچەیی جێگیر دەكات. لە سێكتەرە جیاوازەكانی حكومەتدا چاكسازیمان كردووە و كردوومانن بە دیجیتاڵی بۆ ئەوەی شەفافییەت زیاتر بێت و خزمەتگوزارییەكان باشتر بن و سەروەریی یاسا بەهێز بێت. ئامانجمان ئەوەیە ژینگەیەك دروست بكەین كە سەرنجڕاكێش بێت بۆ وەبەرهێنانی نێودەوڵەتی و داهێنان. ئەم دەستكەوتانە ڕەنگدانەوەی پابەندبوونی ئێمەن بە كوردستانێكی بەهێزتر و پشت بەخۆبەستووتر لە چوارچێوەی عێراقێكی فیدڕاڵدا. كوردستانێكی بەهێز لە بەرژەوەندیی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریكادایە. هەر بۆیە بژارەی ئێمە هاوبەشیی بەردەوامە لەگەڵ ئەمریكا، ئەمەش پێویستی بە بەشداریی بەردەوام و بەرپرسیاریەتیی هاوبەش و تێگەیشتنە لەو ڕاستییەی كە سەقامگیریی كوردستان هۆكارێكی گرنگە بۆ سەقامگیریی عێراق و تەواوی ناوچەكەش.

 

دیگای مەسرور بازانی

كوردستانی كردووەتە شوێنێك بۆ دەرفەتە جیاوازەكان

دوای پێشكەشكردنی وتارەكەی، لە میانەی پرسیار و وەڵامی ئەم پەنێڵەدا، وەزیری ناوخۆ جەختی لەسەر ئەو سەقامگیرییە كردەوە كە ئێستا لە هەرێمی كوردستان فەراهەم كراوە، ئەمەش زەمینەیەكی لەباری بۆ وەبەرهێنان و كۆمپانیا بیانییەكان دروست كردووە بۆ ئەوەی بێنە كوردستان و سەرمایەی خۆیان بەگەڕ بخەن. هەر لەم بارەیەوە گوتی: «سەرەتا، دەبێت بە سوپاسێكی گەورە بۆ حكومەتی ئەمریكا و هەموو ئەوانەی بۆ ماوەیەكی درێژ لە دەیەكانی ڕابردوودا لەگەڵمان وەستاون. دەست پێبكەمەوە، بابەتە ئەرێنییەكە ئەوەیە كە هەرێمی كوردستان ناوچەیەكی سەقامگیرە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەوە یەكێكە لەو دەستكەوتانەی كە بەیەكەوە توانیمان بەدەستی بهێنین، ئاسایش و سەقامگیری خۆی لە خۆیدا ئامانج نییە. بەڵكو تەنیا ئامرازێكە بۆ گەیشتن بە پێشكەوتن، گەشەپێدان و سەقامگیری لە ناوچەكەدا. كەواتە بەو پشتیگرییەی لە ویلایەتە یەكگرتووەكانەوە وەری دەگرین و بە ئامادەیی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە عێراق بەگشتی و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە ناوچەكەماندا، ئەوە بۆ نەتەوەكەمان یەكلاكەرەوە بووە كە ئەم سەقامگیری و ئاسایشەمان هەبێت. بۆیە هەموو شتێك دوای ئاسایش و سەقامگیری دێت. سوپاس بۆ خودا پێكهاتەی كەلتووری كوردستان زۆر پشتگیرە لەوەی دەرفەت بدرێت بە ئاشتی، پێكەوەژیان و ڕێزگرتن لە جیاوازییەكان. ئەم بەهایانەمان لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكاندا بۆ ماوەیەكی درێژ هاوبەش بووە كە بریتین لە دیموكراسی، ئازادی و ئازادیی ئایینی، بێگومان پێكەوەژیانی ئاشتییانەی نێوان نەتەوە و ئایینە جیاوازەكان یەكێكە لەو بوارانەی كە زۆر شانازی پێوە دەكەین. ئەمە لە كوردستان بووەتە كەلتوور. نەك تەنیا بۆ میدیا، یان بۆ سیاسەت. كەلتوورێكە و لە ناو كۆمەڵگەكەماندا قووڵ بووەتەوە. ئێستا ئێمە میوانداریی نزیكەی یەك ملیۆن ئاوارە و پەنابەر دەكەین، كە لە عێراق و لە هەموو شوێنێكی دەوروبەری ناوچەكەمان ڕووبەڕووی كێشە بوونەتەوە، ئەوان تەنیا پەنا بۆ كوردستان دێنن، لەبەر ئەوەی پێویستیان بە سەقامگیری و ئاسایش و پاراستنە، بۆیە ئەم جۆرە سەقامگیرییە ئەو هەستەمان پێدەدات كە دەتوانین دەرفەت بڕەخسێنین، نەك تەنیا بۆ گەلەكەمان، بەڵكو تەنانەت بۆ دۆستەكانمان و بەتایبەت بۆ كۆمپانیا ئەمریكییەكان كە وەبەرهێنانی زۆر گەورەیان لە بوارە جیاوازەكاندا لە ناوچەكەماندا هەبووە، بەتایبەتی لە كەرتی نەوت و گازدا. ئێمە لە ئێستاوە میوانداریی زۆرێك لە كۆمپانیاكانی ئەمریكی و هەندێك لە وڵاتی ناوچەكە و ئەوروپییەكان دەكەین. دیدگای سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی بۆ داهاتووی كوردستان، وای كردووە، كوردستان بكاتە شوێنێك بۆ ڕەخساندنی دەرفەتی جۆراوجۆر، دەرگاكان كراوەن بۆ كۆمپانیا جیاوازەكان، بۆ كەرتە جیاوازەكان، بۆ هەمەجۆركردنی داهاتەكانی ناوچەكەمان. بەڕێزی جەخت لەسەر كشتوكاڵ، پیشەسازی، بازرگانی و گەشتیاری دەكەنەوە. بێگومان ئەمانە ئەولەوییەتی سەرۆك وەزیرانن. هەموو ئەم كەرتانە پێویستییان بە ئەزموون، وەبەرهێنان، كۆمپانیاكان هەیە كە لە هەموو جیهانەوە بەخێرهاتنیان لێدەكرێت، بەتایبەتی لە ویلایەتە یەكگرتووەكان. لە سەردانی پێشووم و ئەم سەردانەی ئێستاشم، هەموو ئەم دیدگایانەم لەگەڵ ژووری بازرگانیی ئەمریكا ئاڵوگۆڕ كرد، كە زۆر چالاكن لە ناوچەكەماندا و داوامان لێكردن، كە توانای زیاتر و وەبەرهێنانی زیاتر بهێنن بۆ ناوچەكەمان. بۆیە بڕوام وایە هەرێمی كوردستان بووەتە یەكێك لە ناوچە هەرە پێشكەوتووەكانی ناوچەكە بە هۆی كەلتوورەكەی، بە هۆی سەرۆك وەزیرانێكی زۆر بەهێز كە دەیەوێت ئەم ناوچەیە بگۆڕێت بۆ ناوچەیەكی زۆر پێشكەوتوو و ببێتە نموونەیەكی زۆر باش بۆ دیموكراسی و سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا».

گوتیشی: «یەكێك لەو بوارانەی سەرۆك وەزیران زۆر بایەخی پێدەدات، بە دیجیتاڵكردنی سیستمی بانكییە، چەند ڕۆژێك لەمەوبەر، بەڕێزیان پڕۆژەیەكی نوێیان ڕاگەیاند كە ئەویش « پارەدانە بە ڕێگەی ئەلكترۆنی – E-Psula»، ئەمەش ژێرخانێكی گەورە بۆ سیستمی بانكی لە كوردستان دروست دەكات، 6-7 ساڵ پێش ئێستا كێشەی سەرەكی لە عێراق و هەرێمی كوردستان نەبوونی سیستمی بانكی بوو، بەڵام دوای كابینەی نوێ و بە سەركردایەتیی سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی، بۆ یەكەمجار دەستی كرد بە دیجیتاڵیكردنی حكومەت و لە كەرتە جیاوازەكانەوە دەستی پێكرد، بۆ نموونە لە وەزارەتە جیاوازەكان و تواناسازیی زیاتری بۆ سیستمی بانكی هێنا كایەوە. هەروەها بە پڕۆژەی «هەژماری من» دەستی پێكرد، كە یەكێكە لە پڕۆژە سەرەكییەكانی كابینەكە و تێیدا فەرمانبەران مووچەكانیان لە ڕێگەی سیستمی بانكییەوە وەردەگرن، ئەم پڕۆژەیە زۆر مۆدێرنە و لەگەڵ مەرجەكانی سیستمی بانكیی ستاندارددا دەگونجێت، هەر كەسێك بەشداری لەم پڕۆژەیەدا بكات، دەتوانێت سوود لە ١٩ خزمەتگوزاریی بانكی وەربگرێت. ئەمە ڕێك وەك هەر وڵاتێكی پێشكەوتووی دیكەی جیهانە. ئەمە ئەو هەستەمان پێدەدات، كە دەتوانین كاری زۆر باشتر بكەین، ئێستاش زۆربەی خزمەتگوزارییەكان لە ناوچەكەماندا بوونەتە دیجیتاڵی و حكومەت و سەرۆك وەزیران گرنگی پێدەدەن. ئامانجی سەرەكیی سەرۆك وەزیران ئەوەیە كە پێدانی نەختینەیی (كاش) بیگۆڕین بۆ پێدانی بانكی و دیجیتاڵی، بێگومان ئێمە پێویستمان بە ئەزموونە و هەوڵ دەدەین ئەزموونی زیاتر لە ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپاوە بهێنین، چونكە كەلتووری سیستمی بانكی لە ناوچەكەدا هێندە بەهێز نییە. ئاسان نییە، بەڵام بۆ سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی، بڕوام وایە هیچ شتێك مەحاڵ نییە بۆ بەدیهێنان.

 

كێشەی پێكهێنانی حكومەتی عێراق

سەرۆك وەزیرانە نەك سەرۆك كۆمار

سەبارەت بە هەوڵەكانی بۆ حكومەتی داهاتووی عێراق، وەزیری ناوخۆ جەختی لەسەر ئەوە كردەوە، كە كێشەی سەرەكی لە ئێستادا كاندیدی سەرۆك وەزیرانە كە چوارچێوەی هەماهەنگی دیاری كردووە و سەرۆك ترەمپ ڕەتی كردووەتەوە و لەم چوارچێوەیەدا گوتی: «هەوڵەكان بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عێراق لە ئارادایە. ئێستا سەرۆكی پەرلەمانمان هەڵبژاردووە، بۆیە دوای ئەوە دەبێت سەرۆك كۆمارمان هەبێت لە پۆستەكەیدا. پێشتر وا بووە كە ئەم پۆستانە لە نێوان سوننە و كورد و فراكسیۆنەكانی شیعەدا دابەش كراون. ئێستا چاوەڕێ دەكەین، لەسەر كاندیدی سەرۆك كۆمار ڕێك بكەوین، بۆ ئەمەش گفتوگۆی باش و ئەرێنی لە نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەسەر ئاستی باڵا هەیە، بۆ ئەوەی هەردوولا بگەنە ڕێككەوتنێك. خاڵی سەرەكی بریتییە لە میكانیزمی ئەوەی كێ دەبێتە كاندید و بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار دەستنیشان دەكرێت. هەندێك ناكۆكی لەسەر میكانیزمەكە هەیە. ئێمە پێداگری دەكەین كە سەرۆك كۆمار لەم پۆستەدا بە میكانیزمێكی كوردی دیاری بكرێت. هەر بۆیە ئەگەر سەرۆك وەزیران لە ڕێگەی زۆرینەی شیعەوە بێت و سەرۆكی پەرلەمانیش لە ڕێگەی زۆرینەی سوننەوە بێت، كەواتە هەمان ماف بۆ كوردیش هەیە، كە دەبێت لە ڕێگەی زۆرینەی كوردەوە بێت. ئێمە پێداگری لەسەر میكانیزمەكە دەكەین، گرنگ نییە كێ لە پۆستەكەدا دەبێت، چ لە پارتی بێت، یان یەكێتی، یان كەسێكی سەربەخۆ، ئەوە بابەتە سەرەكییەكە نییە. خاڵی سەرەكی و جێگەی مشتومڕ ئەوەیە كە دەبێت میكانیزمەكە هەبێت، كە ئەگەر میكانیزمەكە كوردی بێت و ئێمە كەسێك كاندید بكەین، ئەو كات هەمووان لە كوردستان پشتگیری ئەو سەرۆك كۆمارە دەكەن لەو پۆستەدا. بەڵام ئەمە دوایین خاڵ نییە. كاتێك دێتە سەر سەرۆك وەزیران، ئێستا چوارچێوەی هەماهەنگی لە ناوەڕاستدا پەكی كەوتووە. ئەوان (مالیكی)یان كاندید كردووە، بەڵام لەلایەن سەرۆك ترامپەوە ڕەت كرایەوە، ئەو پەیامەش بۆ هەمووان لە عێراق زۆر ڕوون بوو. ئێمە هەموو پشتگیری لە گەیشتن بە چارەسەرێكی باش دەكەین و پشتگیری لە چوارچێوەی شیعە دەكەین، بۆ گەیشتن بە چارەسەرێك كە ڕێز لە ناوبانگ و بوونیان بگرێت و لە هەمان كاتدا لەگەڵ مەرجەكانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بگونجێت، پێش هەموو شتێكیش لە بەرژەوەندی گەلی عێراق و بەرژەوەندییەكانی عێراقدا بێت. هەروەها لە ئێستادا سەرۆك مەسعود بارزانی هەموو هەوڵێكی خۆی دەدات، بۆ پشتگیریكردنی چوارچێوەی هەماهەنگی بۆ ئەوەی بگەنە چارەسەرێك كە جێگەی ڕەزامەندی هەموو مەرجەكان بێت، پێش هەموو شتێك بەرژەوەندی عێراق و دواتریش دۆستە ئەمریكییەكانمان لە عێراق.

هەوڵەكانی سەرۆك بارزانی

بۆ ئاگربەستی نێوان هەدەسە و دیمەشق گرنگ بوو

بەم دواییە لە ڕۆژئاوای كوردستان، شەڕ و پێكدان لە نێوان هێزەكانی سووریا دیموكرات و سووپای سووریا دروست بوو، بەڵام هەوڵەكانی سەرۆك بارزانی بوونە هۆكاری ئەوەی كە ڕۆژئاوا و دیمەشق لە سەر ئاگربەست ڕێكبكەون و شەڕەكە ڕابوەستێت. لەبارەی ئەم ڕوودانە ڕێبەر ئەحمەد گوتی: «سەرەتا هەمووان دڵخۆش بووین بە بوونی ڕژێمێكی نوێ لە دیمەشق. گۆڕینی ڕژێمی ئەسەد هەنگاوێكی زۆر باش بوو بۆ كۆتاییهێنان بەو ململانێیەی كە گەلی سووریا تێیدا بوو. ئەوان بۆ ماوەی نزیكەی ١٠ بۆ ١٤ ساڵی ڕابردوو زۆر چەوسانەوە. كوردیش یەكێك بوو لەوان. لە ڕووی مێژووییەوە كورد لە سووریا دەچەوسێنرایەوە و مافی هاووڵاتیبوونی نەبوو، بۆیە كاتێك لە دژی ڕژێم ڕاپەڕین و دواتر كە ڕژێم ڕووخا، ئێمە هەموو پێشوازیمان لە ئیدارەی نوێی دیمەشق كرد، بەڵام ئەوەی لە باكووری ڕۆژهەڵاتی سووریا ڕووی دا، بەپێی چاوەڕوانییەكان نەبوو، چونكە ئێمە وامان دەزانی كە دەبێت لەگەڵ هەسەدە و كورد لە سووریا بە شێوەیەكی باشتر مامەڵە بكرێت. بەڵام هەندێك هەڵە لەو ناوچانەی سووریا لە سەرەتادا ڕوویان دا، پێشتر هەدەسە لە شەڕی دژی تیرۆریستانی داعش باشترین شەڕكەر بوون، تەنیا هێز بوون لەسەر زەوی كە بە پاڵپشتیی ویلایەتە یەكگرتووەكان توانییان تیرۆریستانی داعش لەسەر زەوی تێكبشكێنن. ئەوان لە هەندێك ناوچەی وەك ڕەققە و دێرەزوور بوون كە ناوچەی عەرەبین. بەپێی ئەو ڕێككەوتنانەی كە لەگەڵ دیمەشق واژۆیان كردبوو، دەبوو لەو ناوچانە بكشێنەوە. بەهۆی جێبەجێنەكردنی ئەو خاڵە، ئەو هۆزە عەرەبانەی كە لەوێ بوون، دژی هەدەسە وەستانەوە. وەك سەرۆك بارزانی فەرمووی، ئەم هۆزانە پێشتر لەگەڵ ڕژێمی بەشار بوون، دواتر گۆڕان بۆ لای هەسەدە، كاتێكیش ڕژێمی نوێ هاتە دیمەشق دووبارە گۆڕان بۆ لای ئیدارە نوێیەكە لە دیمەشق. شتێكی چاوەڕواننەكراو ڕووی دا، هەر بۆیە سەرۆك بارزانی كاتێك جەنابیان بۆیان دەركەوت كە مەترسی هەیە و شتی چاوەڕواننەكراو لە سووریا ڕوودەدەن، بەتایبەتی بۆ كورد و بۆ پەیوەندیی نێوان عەرەب و كورد، دەستبەجێ هەوڵی دا، پەیوەندی بە هەمووانەوە بكات، لەوانە سەرۆكی دیمەشق، (ئەحمەد شەرع) كە خۆی ویستی قسە لەگەڵ سەرۆك بارزانی بكات، هەروەها لەگەڵ تۆم باراك و ژەنەڕاڵ مەزڵووم عەبدی. سەرۆك بارزانی هەوڵی دا هەموو ئەم كەسانە لە هەولێر كۆ بكاتەوە و پشتگیری لە گەیشتن بە ئاگربەست بكات. سوپاس بۆ خودا هەمووان (سەرۆك شەرع، ژەنەڕاڵ مەزڵووم، باڵیۆز تۆم باراك و هەموو ئەو كەسانەی بەشدار بوون لەم ئاگربەستەدا، تا ئێستاش ئاگربەست هەیە. بەڵام خاڵی سەرەكی تەنیا ئاگربەستەكە نییە، بەڵكو ئەوەیە چۆن بتوانین ئەم بارودۆخە بپارێزین، ئەوەش بەندە بە عەقڵییەتی بڕیاردەران لە دیمەشق و هەروەها لە ڕۆژهەڵاتی سووریاش. بۆچی من پێداگری لەسەر «عەقڵییەت» دەكەمەوە؟ چونكە ئەوەی ئێمە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پێوەی دەناڵێنین بە هۆی عەقڵییەتی بڕیاردەرانە. ئێمە پێش ٢٠٠٣ ڕژێمێكمان لە بەغدا هەبوو كە باوەڕیان بە حكومەتێكی مەركەزیی بەهێز هەبوو. ئێستاش ئەگەر هەمان پڕۆسە لە دیمەشق دووبارە ببێتەوە و پێداگری بكەن لەسەر بوونی حكومەتێكی مەركەزیی بەهێز، بێگومان ئەوە لە بەرژەوەندیی پێكهاتەكانی سووریادا نابێت. ئێمە پێویستمانە عێراق، سووریا و هەر وڵاتێكی دیكەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەهێز، سەقامگیر، ئارام بن، بەڵام بۆ هەموو هاووڵاتیان، نەك تەنیا بۆ نەتەوەیەك كە دەسەڵاتی بەسەر پێكهاتەكانی دیكەی وڵاتەكەدا هەبێت. پێموایە دەرفەت هەیە بۆ ئیدارەی نوێ و كوردی ڕۆژئاوا سوود لە ئەزموونی ئێمە وەربگرن. ئێمەش وەك هەرێمی كوردستان، جەنابی سەرۆك بارزانی، نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و هەروەها وەك حكومەتیش سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی، هەموومان بەشدارین و كار لەسەر ئەم بابەتە دیاریكراوانە دەكەین، تا ڕێگە نەدەین بارودۆخەكە لەوەی پێشتر هەبوو، خراپتر بێت، یان لانیكەم بارودۆخی ئێستا بپارێزین و بەرەو سەقامگیری و ئاسایشی زیاتر هەنگاو بنێین، بە كوردەكانی سووریاشەوە.