(*)

 

 

لەو ساتە مێژووییانەی كە دۆزی كوردی پێیدا تێدەپەڕێت، لە سایەی پەرەسەندنی خێرای ناوچەكە و ئەو گۆڕانكارییانەی هاتوونەتە دی، هەروەها ئەو هەڕەشە ڕاستەوخۆیانەی لە هەموو لایەكەوە لەسەر بوونی كورد هەن، ئەمە وا دەخوازێ كە سەركردە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان لە سەرەوەی ئالنگارییەكانەوە بن و هەست بە لێپرسیارێتی بكەن و، سەرجەم ناكۆكییەكان تێپەڕێنن و بە یەكەوە بڕیاری چارەنووسساز یەك بخەن.

ڕوون و ئاشكرایە ئەوەی كە لە سووریا ڕوودەدات و ئەو هەڕەشە ڕاستەوخۆیانەی بەرەو ڕووی گەلەكەمان دەبنەوە، خۆی لە دەستبردن بۆ بوون و ماف و ناسنامەی نەتەوەییمان دەبینێتەوە، ناكرێت ئەم پەرەسەندنانە پشتگوێ بخرێن و جیا بكرێنەوە لەو مەترسییانەی كە ڕەنگە ڕۆژێ لە ڕۆژان ڕووبەڕووی هەرێمیش ببنەوە.

لە كاتێكدا كە دەبینین شەقامی كوردستانی یەكدەنگ و ئاگاداری هەموو قەبارەیەكی ئالنگارییەكانە و نیگەرانە و هەڵوێستێكی نەتەوەیی بەرپرسانەی نواندووە، دیمەنی سیاسی لە هەرێمی كوردستان بە دەست بەردەوامیی ناكۆكی و ململانێ حزبییەكانەوە دەناڵێنێت، ئەم مەترسییەش بە شێوەیەكی نەرێنی لەسەر تەواوی دۆزی كورد ڕەنگ دەداتەوە.

بەردەوامیی ململانێی حزبی، خۆی لە خۆیدا كەمتەرخەمییەكی گەورەی سیاسییە و چارەسەركردنی ئەم دۆخەش بەرپرسیارێتییەكی بەكۆمەڵە، كە دەكەوێتە ئەستۆی هەموو هێزە كوردستانییەكان. بۆیە ئەم قۆناغە یەكلاكەرەوەیەی مێژووی گەلەكەمان، وادەخوازێت هەڵوێستە چارەنووسسازەكان یەك بخرێن و بەرژەوەندییەكانی گەل لە پێش بەرژەوەندییە تەسكەكانی حزبەوە دابنرێن. با ئەو ڕاستییەش بزانرێت، هەر كەسێك گەل بێ هیوا بكات، لە كاتێكدا كە پێویستی پێی بووە، گەل ئەوە لەبیر ناكات، كێ لەگەڵیدا وەستاوە و، لەوانەش خۆش نابێت كە پشتیان تێكردووە.

بەردەوامبوونی ناكۆكییە سیاسییەكان و پەكخستنی پێكهێنانی حكومەت، یان چالاك نەكردنی كارەكانی پەرلەمان، تەنیا كەمتەرخەمی نییە، بەڵكو گورزێكە لە ناوەڕۆكی پڕۆژەی سیاسیی كورد دەدرێت و توانای هەرێم لاواز دەكات، بۆ پاراستنی داهاتووی خۆی، هەروەها دەرفەت دەداتە دوژمن و لایەنە نەیارەكان بۆ قۆستنەوەی لێكترازان و پەرتەوازەیی و لەناوبردنی دەستكەوتەكانی گەلەكەمان، ئەو دەستكەوتانەی كە بە خوێن و قوربانییەكی گەورە بەدی هاتوون.

ڕاستییەك هەیە، ئەویش ئەوەیە كە مێژوو بەزەیی بەوانەدا نایەتەوە، كە بۆ بەرژەوەندییە تەسكەكانیان مانۆڕ دەكەن، بەڵكو ناوەكانیان لە لاپەڕەی شكستی و سەرشۆڕیدا تۆمار دەكات. بەردەوامیی پەكخستنی پێكهێنانی حكومەتێكی نیشتمانی و ئیئتلافی، تەنیا وەك ناكۆكییەكی سیاسی، یان تایبەتمەندییەكی پڕۆسەی دیموكراسی دانانرێت، بەڵكو فاكتەرێكی ڕاستەوخۆیە بۆ لاوازكردنی پێگەی كورد لە ناوخۆ و دەرەوەدا.

بەردەوامیی دۆخی ئێستا و نەبوونی حكومەتێكی خاوەن دەسەڵاتی تەواو و بڕیاری یەكگرتوو، تا ڕادەیەكی زۆر توانای هەرێم بۆ جووڵەی سیاسی و دیپلۆماسیی كارا لاواز دەكات، جگە لەوەی كە توانای بەرگریكردن لە مافەكانی كورد كەم دەكاتەوە. بەردەوامیی ئەم بۆشاییە سیاسییە بە واتای ناتوانایی ماڵی كورد دێت لە چارەسەركردنی كاروباری ناوخۆی خۆی و، پەیامی نەرێنی بۆ كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەنێرێت.

بەردەوامیی ئەم دۆخە، كاریگەریی نەرێنی لەسەر متمانەی شەقامی كوردی بە پڕۆسەی دیموكراسی دەبێت و، درزی نێوان هاووڵاتی و حزبە سیاسییەكان قووڵتر دەكاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی لاوازكردنی ئەو شەرعییەتە سیاسییەی، كە هەرێم پشتی پێ دەبەستێت لە نوێنەرایەتیكردنی گەلەكەی و بەرگریكردن لە مافەكانی.

پێویستە لەسەر حزبە كوردستانییەكان دەرك بەوە بكەن، كە بەرپرسیارێتیی مێژوویی و نیشتمانی، ئەوەیان لێ دەخوازێت، پەلە لە پێكهێنانی حكومەت بكەن، پرسی پەكخستن، یان دواخستنی حكومەت پرسێكی تایبەت بە خۆیان نییە، بەڵكو پرسێكی چارەنووسسازە و پەیوەندیی بە داهاتووی دۆزی كورد و داهاتووی هەرێم و گەلەكەیەوە هەیە.

هەرچەند ماوەی بۆشایی حكومەت درێژە بكێشێت، پێگەی هەرێم وەك یاریزانێكی سیاسیی كارا لە ناوچەكەدا پاشەكشە دەكات و ڕۆڵی لە دۆسێیە هەستیارە ئیقلیمییەكاندا كەم دەبێتەوە، چونكە لە چوارچێوەی ناوچەكەدا هێزی قەوارەی سیاسیی هەرێم بە توانای لە یەكخستنی گوتاری سیاسی و مامەڵەكردن لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی ناوچەكەدا دەپێورێت. لەسەر ئاستی نەتەوەییش، هەرێمی كوردستان تەنیا قەوارەیەكی فیدڕاڵی نییە، بەڵكو مەرجەعێكی سیاسی و مەعنەوییە بۆ ملیۆنان كورد لە ناوچەكەدا، كەواتە هەر لێكترازانێكی سیاسی، كاریگەریی دەبێت لەسەر توانای كورد لە هەموو شوێنێك بۆ خۆڕاگری و بەدیهێنانی داواكاری و مافە ڕەواكانیان.

ڕۆژگاری ئێستا ئەوەی سەلماندووە كە ئەگەر توانای هەرێم بۆ كۆدەنگیی دیپلۆماسی و پەیوەندیی لەگەڵ هێزە نێودەوڵەتییەكان نەبووایە، كورد لە ڕۆژئاوا ڕووبەڕووی مەترسیی گەورە دەبووەوە، كە هەڕەشەی لە قەوارەكەیان دەكرد. هەرێم ئەم توانایەی لە یەكڕیزیی شەقامی كوردستانییەوە وەرگرتووە، كە هەموو هەوڵێكی خۆی داوە بۆ بەرگریكردن لە گەلی كورد لە سووریا. ئەم توانا دیپلۆماسییە زیاتر دەبوو، ئەگەر هێزە سیاسییەكان لەژێر سێبەری مەرجەعێكی یەكگرتوو، یان ئەنجومەنێكی سیاسی، كە هەموو حزبە كوردستانییەكان بگرێتەوە، ڕیز ببووایە.

جێی داخە كە ئەم لێكترازانەی نێو ناوەندە سیاسییەكان گوزارشت لە جیاوازیی بەرنامە و دیدگاكان ناكات، بەڵكو بووەتە ململانێ لە پێناو هەژموون و دەستكەوتی تەسكی حزبی، ئەمەش دەبێتە هۆی لەدەستدانی ڕاستگۆیی گوتاری سیاسیی حزبەكان لە بەردەم شەقامی كوردستانیدا و، لە ئەنجامدا لاوازیی متمانەی هاووڵاتی بە پڕۆسەی هەڵبژاردن و تەواوی پڕۆسەی سیاسی.

ئاشكراشە كە حكومەتی هەرێمی كوردستان تەنیا چوارچێوەیەكی كارگێڕی نییە بۆ بەڕێوەبردنی كاروباری ڕۆژانەی وڵات، بەڵكو ئامرازێكی سیاسیی كاریگەرە، كە لە ڕێگەی ئیرادە سیاسییە یەكگرتووەكەیەوە هەڵوێست و بڕیار وەردەگرێت و نوێنەرایەتیی هەرێم لە ناوەندە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكاندا دەكات.

كاتێك جیاوازی لە دیدگا و بەرنامەكاندا دەگۆڕێت بۆ ململانێ لەسەر هەژموون و دەستكەوت، ئەوا شەرعییەتی ئەخلاقی و سیاسیی خۆی لەدەست دەدات، بۆیە دابەشبوونی نێوان شەقامی كوردی و حزبە سیاسییەكان یەكێكە لە مەترسیدارترین ئاماژەكانی قەیرانی قووڵی سیاسی، هەروەها سووربوون لەسەر بەردەوامیی ململانێی حزبی، شكستی حزبەكانە لە هەڵگرتنی بەرپرسیارێتیی مێژوویی.

بۆیە لۆژیكی ئەخلاق لە هەڵگرتنی بەرپرسیارێتییەكی مێژوویی ڕاستەقینەدا، وا دەخوازێت كە هەموو سەركردایەتییە سیاسییەكان پێداچوونەوە بە گوتارەكانیاندا بكەن و، ململانێ تێپەڕێنن بەرەو هاوبەشییەكی ڕاستەقینە لە دامەزراندنی حكومەتێكی ئیئتلافی خزمەتگوزاردا، لەبری دەستگرتن بە دەستكەوتە تەسكەكانەوە، چونكە گەلان تەنیا لە حاڵەتی دابەشبوونیان بۆ كوتلە و تایەفە و گرووپی ناتەبا دۆزە نیشتمانییەكانیان دەدۆڕێنن.

 

(*)

 

شرۆڤەكاری سیاسیی سەربەخۆ