حكومەتی فیدراڵیی عێراق، هەردوو مووچەی مانگەكانی یازدە و دوازدەی ساڵی 2025 و مووچە خەرج نەكراوەكانی ساڵانی 2023 و 2024ی بۆ فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان نەناردووە، ئەمە وێڕای ئەوەی بەپێی ڕێژەی لە 14%ی ژمارەی دانیشتووان مامەڵەی لەگەڵ یاسای بوودجەی عێراق نەكردووە، بەمەش عێراق بەپێی دەستوور و یاسا مامەڵەی لەگەڵ هەرێمی كوردستان نەكردووە و بابەتی مووچەی تێكەڵی ناكۆكییەكان كردووە، لەكاتێكدا حكومەتی هەرێمی كوردستان سەركەوتووانە ڕێككەوتنی سێ قۆڵی هەناردەی نەوتی جێبەجێ كردووە و ڕۆژانە 220 هەزار بەرمیل نەوتی ڕادەستی سۆمۆ كردووە و هێندەی نیوەی هەموو عێراق مانگانە داهاتی نانەوتی بۆ دەنێرێت. بۆ قسەكردن لەسەر ئەم تەوەرانە و هەنگاوەكانی داهاتووی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ حكومەتی عێراقدا، گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ فارس عیسا سەرۆكی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە بەغدا سازدا.

 

* با سەرەتا لەبارەی شایستە خەرجنەكراوەكانی ساڵانی 2023 و 2024 و دوو مووچەی كۆتایی ساڵی 2025 و چەندین شایستەی دیكەی هەرێمی كوردستان پرسیار بكەین، كە بەغدا بە بیانوو و پاساوی جۆراوجۆر نەیداوە. تا چەند ئومێدت بە بەغدا هەیە ئەم شایستە خەرجنەكراوانە بداتەوە؟

- بێگومان ئەو مامەڵەیەی حكومەتی عێراق لەگەڵ كوردستانی دەكات، مامەڵەیەكی سیاسییە، نەك مامەڵەیەكی دەستووری و یاسایی. حكومەتی عێراق هەموو كارت و ئامرازێك بەكاردەهێنێت بۆ لاوازكردنی هەرێمی كوردستان و زیانگەیاندن بە خەڵك و ژێرخانی ئابووریی هەرێم. گوتاری ئەوان پێچەوانەی كرداری ئەوانە، ڕاستە دەڵێن پێمان خۆشە تایبەتمەندیی كوردستان لەبەرچاو وەربگیرێت، بەڵام لە كرداردا وا نییە، هەوڵدەدرێت هەرێمی كوردستان وەكو كارتۆنێك بێت و لە ناوەڕۆك بەتاڵ بێت، مامەڵەیەكی مەركەزیی خراپ لەگەل هەرێم دەكرێت. بە دڵنیاییەوە هیچ عورف و ماددەیەكی دەستووری نییە، ڕێگا بدات كە لە وڵاتێكدا، هاووڵاتی و میللەتێك بێبەش بكرێت لە مووچە، مووچە وەكو چەكێك وەكو ئامرازێك بەكار بهێنرێت بۆ لاوازكردنی، شكاندنی ئیرادەی هاووڵاتی، یان شكاندنی ئیرادەی ئەو لایەنەی كە بەرپرسە بەرانبەر ئەو هاووڵاتییانە، لە عێراق كار بۆ ئەمە كراوە. حكومەتی هەرێمی كوردستان بەتایبەت ڕێزدار مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، سیاسەتێكی ڕوونی هەبووە كە لە بەغدا چارەسەری كێشەكان بكرێت، چارەسەرییەكی نیشتمانی بێت، نەك لە دەرەوەی سنوور فەرز بكرێت، لەبەر ئەوەش لە دوای چەند ڕۆژێك لە سوێندخواردنی بەڕێزیان لەبەردەم پەرلەمانی كوردستان و وەرگرتنی پۆستی سەرۆك وەزیران، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە مانگی تەمموزی ٢٠١٩ یەكەم جار، سەردانی بەغدای كرد، سەردانی تاران و ئەنقەرە و واشنتۆنی نەكرد، ئەمە خۆی بۆ خۆی نامەیەكی زۆر گرنگ بوو بۆ ئەوەی هەم حكومەتی فیدراڵ و هەم بۆ لایەنە سیاسییەكانی عێراق، هەم بۆ شەقامی عێراقی و نوخبەی سیاسی بەوەی ئێمە ئەم قەناعەتەمان هەیە، پێگەی ستراتیژیی هەرێم بەغدایە، كێشەكانی ئێمەش لە بەغدا چارەسەر بكرێت، بەپێی دەستوور و دانوستانی ڕاستەوخۆ. لەبەر ئەوەش بڕیاری دا، چەندین لێژنە بۆ چارەسەركردنی كێشە هەڵپەسێردراوەكان (المشاكل العالقة) پێكهێنران، چ بابەتی دارایی و چ بۆ بابەتی نەوت و بابەتی ئەمنی و ماددەی ١٤٠و.. تادوایی. بەردەوام شاندەكانی حكومەتی هەرێم و جگە لەوەی ئێمە وەك نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە بەغدا بووین، بۆ ئەوەی كێشەكان بە یەكجاری چارەسەر بكرێت. ئەو پابەندییانەی لەسەر هەرێمی كوردستان بووە، هەمووی جێبەجێ كراون، بەڵام جێی داخە كە هەموو دامەزراوەكانی دەوڵەتی عێراقی وەكو ئامرازێك بەكارهێنران بۆ ئەوەی دژی هەرێمی كوردستان بن. سێ بابەتی سەرەكی هەبوون ئەوەی كە پێویست بوو یەك بە یەك هەموویان پێكەوە بەستراون بۆ ئەوەی مووچە، یان شایستەی حەقیقیی كوردستان بنێردرێت، كێشەی نەوت و داهاتی نانەوتی و بابەتی هەژماری من و ئەوانەش چارەسەر كران و بابەتی مووچە كوتایی نەهات و دوو مووچەی مانگی ١١و١٢ی ساڵی ٢٠٢٥ سەرف نەكرا.

* سەبارەت بە دۆسێی نەوتی هەرێمی كوردستان، لەدوای كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان، سەرۆكی حكومەت ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە ٢٢٠ هەزار بەرمیل نەوت ڕادەستی سۆمۆ كراوە، كەچی ئەوان هەر بەردەوامن لەسەر دواخستنی مووچە، ئایا حكومەتی عێراق تاچەند خۆیان پابەندن بە شەفافییەتی داهاتی نەوتەوە؟

-  لە دوای ئەوەی كە نەوت ڕاگیرا، لە 3/4/2023 بەڕێز مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان هاتە بەغدا و لە كۆبوونەوەیەكدا لەگەڵ محەمەد شیاع سوودانی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران و تیمی حكومەتی فیدڕاڵ یاداشتنامەیەكیان واژۆ كرد، بو دووبارە هەناردەكردنی نەوت، بەڕێوەبەرێكی گشتیی (لە وەزارەتی نەوتی ئیتحادی، یان لە كۆمپانیای سومۆ بوو، لە بیرم نەماوە) هەوڵیدا ڕێككەوتنەكە تێك بدات. هەندەك شتی تازەی باس كرد كە پێچەوانەی دەستوور بوون. ڕێزدار مەسرور بارزانی ڕووی لە بەڕێز سوودانی كرد و پێی وت: «بەڕێز سوودانی من نەهاتووم گفتوگۆ بكەم، هاتووم واژۆ بكەم، واتا ڕێككەوتن بكەم». لەو كۆبوونەوەیەشدا ئەوە بوو یاداشتنامەیەكی واژۆ كرد كە پێشتر لە نێوان شاندی هەردوو حكومەت ئامادە كرابوو، بۆ ئەوەی نەوت دووبارە هەناردە بكرێتەوە، ئەو بەهانە و بیانووانەش نەمایەوە. دواتر لە مانگی حوزەیران تا تشرینی دووەمی ساڵی 2023 نزیكەی دوازدە ملیۆن بەرمیل نەوت كە بە وردی 11 ملیۆن و 800 هەزار بەرمیل بوو، ڕادەستمان كردن، ئەوەش وەكو پابەندییەكانی هەرێم جێبەجێ كرا لە ڕووی نەوتەوە، بەڵام بەداخەوە پابەندییەكانی سەر حكومەتی فیدراڵ كە سەرفكردنی تێچووی نەوتەكەیە تا ئێستاشی لەگەڵدا بێت، سەرف نەكراوە. سەبارەت بە داهاتە نانەوتییەكانیش، حكومەتی هەرێمی كوردستان پابەند بووە، بەو بەشەی كە بە دەستوور و بە یاساكە بەشی فیدڕاڵییە و تەسلیمیان كردووە، بەپێی ئەو داهاتە كە داهاتی ئێمە زۆریشە بەراورد بە داهاتی نانەوتیی حكومەتی ئیتحادی. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ گەندەڵی و خراپ بەكارهێنانی و ئیدارەكردن و ئەو بەخشینانەی هەیە لە باج ورسوماتی گومركی كە زۆر زۆر بەخشین كراوە، بە ناوی پڕۆژەی حكوومی و بۆ هەندێك لایەن، وای كردووە كە داهاتی نانەوتی لە عێراقدا زۆر كەم ببێت، بەداخەوە، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا ڕۆژانە نەوتی هەرێم لە ڕێگای كۆمپانیای سومۆ بۆ ماركێتی جیهانی هەناردە دەكرێت، داهاتی نانەوتییش هەموو مانگێك 120 ملیارە ئێمە تەسلیمی دەكەین، بەداخەوە لەگەڵ ئەوەشدا مامەڵەیەكی سیاسی لەگەڵ ئێمە كراوە، هەموو ساڵێك دوو سێ مووچە فەوتاوە و لەسەریان ماوەتەوە. بۆ ڕوونكردنەوە لە ساڵی 2025 هێشتا مانگی چوار بوو ئاگاداری ئێمەیان كرد، كە بەشی ئێوە كۆتایی پێهاتووە و ئێوە زیادەڕۆییتان كردووە لەسەر پشكی خۆتان. پاشان دەركەوت وا نییە و مووچەیان هەتا مانگی دەشیان دا، ئەی ئەگەر ئێمە زیادەڕۆییمان كردبوو چۆن مانگی پێنج و شەش و حەوت و هەشت و نۆ و دەشیان سەرف كرد؟ وەكو ئاماژەم پێدا بەداخەوە مامەڵەیەكی سیاسی دەكرێت، هیوادارین لە كابینەی داهاتوو ڕوانگەی ئەوان بۆ چارەسەری كێشەكان جیاواز بێت لە كابینەی پێشوو، دووەمیش دەبێت لە بوودجەی 2026 هەموو لایەنە كوردستانییەكان پشتگیریی حكومەتی هەرێم بكەن.

* كەواتە بوودجەی 2026 ئەگەر بەپێی ڕێژەی دانیشتووانی هەرێم بێت ١٤٪ـە، واتا شایستەكانی ئێمە زۆر زیاترە لەوە بە پچڕ پچڕی و كەموكورتی دەماندەنێ؟

- بەڵێ، بەپێی بوودجە بێت پشكی هەرێم زۆر زیاترە، كەچی تا ئێستا ئەوەشیان لەبەرچاو نەگرتووە، دوای ئەوەی كە سەرژمێریی دانیشتووان كرا، ڕێژەی ڕاستەقینە هەرچەندە سەدا سەدیش ڕاست نییە، چونكە ئێمە زۆر لەوە زیاترین لەبەر هەندێك ناوچەی ئیداری كە سەر بە كوردستانن، بەڵام لەسەر عێراقن و ماددەی ١٤٠ چارەسەر نەكراوە، خۆ ئەگەر ئێمە ئەو كاتە ڕێژەی ئێمە 10٪ دەرچووایە ڕاستەوخۆ مامەڵەی 10٪یان لەگەڵ دەكردین، بەڵام لەبەر ئەوەی 14٪ دەرچووە، ئێستا پشتگوێی دەخەن و جێبەجێی ناكەن، لە 2026 بە هەموو هەوڵێك هەوڵ دەدەین كە ئەو شایستە داراییەی هەرێمی كوردستان لە بوودجەدا جێگیر بكرێت، دووەمیش ئێمە پێویستمان بە لایەنە سیاسییەكانی كوردستانە كە پشتگیریی حكومەتی هەرێم بن.

* تا چ ڕاددەیەك نەبوونی یەكگرتوویی، یان پەرشوبڵاویی لایەنە كوردییەكان، كە لە دۆسیەی نەتەوەیی و نیشتمانیدا هەندێك لایەن هەیە هەڵوێستیان خراپە، ئەمە كاریگەری كردووەتە سەر لاوازبوونی پێگەی هەرێم لە وەرگرتنی شایستە داراییەكان؟

- هەموو دەستكەوتەكانی ئێمە لە عێراقدا لە دوای 2003، ئەو كاتە بوو كە ئێمە یەكڕیز و یەكدەنگ بووین، بەتایبەتی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان كە ئەو كاتە فراكسیۆنێكی كوردستانی هەبوو، وەكو چەترێك بوو كە ئەو لایەنانە لەژێریدا كۆكرابوونەوە. بەڵام دوای ئەوە بەڕاستی نەمانتوانی، دەستكەوت زیاد بكەین، یان نەمانتوانی ئەو دەستكەوتەی هەبوون، بپارێزین، چونكە بەڕاستی ئەو كێشانەی ناو كوردستان گواستراوەتەوە بۆ گۆڕەپانی عێراقی، لە كاتێكدا فەرهەنگی ئێمە و فەرهەنگی لایەنە سیاسییەكانی عێراق زۆر جیاوازە، ئەو كاتەی ئەوان لاواز دەبن، ئێمە هەوڵ دەدەین، هاوكارییان بكەین بۆ ئەوەی كێشەكانیان چارەسەر بكەن، بەڵام ئەوان كێشەی ئێمە بە لاوازی دەزانن و دەمانقۆزنەوە بۆ لاوازكردنی زیاتری ئێمە.

* كەواتە بابەتی پرسی مووچە بۆ ئەوە بوو، كێشەكان قووڵ بكرێتەوە بۆ ئەوەی دۆسیەی ماددەی 140ی دەستووری و شایستەی پێشمەرگە و قەرەبووكردنەوەی ئەنفال و هەموو ماف و شایستە داراییەكانی دیكەی خەڵكی كوردستان پشتگوێ بخرێت؟

- ئەوان یەك بۆچوون و خواستیان هەیە، بەوەی هەموو ڕۆژێك كێشەیەك دروست بكەن، بۆ ئەوەی كێشەیەكی دیكەمان لەبیر بچێتەوە، سەرقاڵی شتێكی دیكەمان دەكەن، بەتایبەتی ئەوەی پەیوەندی بە ژیانی هاووڵاتییەوە هەیە وەكو (مووچە، بازرگانی، دەرمان، هەندێك شتی دیكەی پەیوەست بە ژیانی هاووڵاتی)، بۆ ئەوەی ئێمە وەك حكومەتی هەرێم بكەوینە ژێر هەم گوشاری هاووڵاتی، هەم لەژێر گوشاری ئەوانیش كە لە هەندێك شتدا كۆڵ بدەین، بۆیە بەڕاستی هەموو ڕۆژێك كێشەیەكمان بۆ دروست دەكەن، بەڵام كێشەی بنەڕەتیی ئێمە بەڕاستی ماددەی ١٤٠ـە. واتا پێویستە كادیری كوردستانی تەركیز لەسەر جێبەجێكردنی ماددەی ١٤٠ بكەن. ئەوان باسی مووچە بكەن، ئێمە باسی ١٤٠ بكەین، ئەوان باسی نەوت بكەن، ئێمە باسی ١٤٠ بكەین، ئەوان باسی بابەتی ئەمنیی بكەن، ئێمە باسی ١٤٠ بكەین، چونكە ئەگەر ماددەی ١٤٠ جێبەجێ كرا، سنوور دیاری كرا، لە پشت سنوور خوی هەندێك شت یەكلایی دەبێتەوە و ئەوانەی دیكە دوای ئەوە هەمووی تا ڕاددەیەك چارەسەری ئاسانتر دەبێت.

* ئایا لە كابینەی نوێدا چی بكرێت بۆ ئەوەی ماددەی 140ی دەستووری زیندوو بكرێتەوە؟ واتا چۆن بەهێز بكرێتەوە لە گفتوگۆكانی ئەم دواییە بۆ دامەزراندنی حكومەتی نوێی عێراق؟

- لە هەموو پێكهێنانی حكومەتێكی بەغدا، ڕێككەوتنی سیاسی هەیە كە پشتبەستن بەو ڕێككەوتنە سیاسییە ئەو حكومەتە پێكدەهێنرێت. لە هەموو ئەو ڕێككەوتنە سیاسییەدا لەو خاڵانەی كە ئێمە وەكو لایەنی سیاسییەكانی كوردستان تەئكیدمان لەسەری كردووە و چەسپاندوومانە لە نووسیندا. جێبەجێكردنی ماددەی ١٤٠ بووە، بەڵام بەداخەوە دوای پێكهێنانی حكومەت ئەم ڕێككەوتنانە هیچ بایەخێكیان پێ نادرێت. یانی ڕێككەوتنێك دەكرێت لەگەڵ ئێمە تەنیا بۆ تێپەڕاندنی قۆناغێك وەكو پردێك بۆ پێكهێنانی حكومەت، دوای پێكهێنانی حكومەت لایەنە سیاسییەكان تەنانەت لایەنی كوردستانیش هەیە، خەریكی شتێكی دیكە دەبن و خەریكی ئەوانە نابن، یانی ململانێی سیاسی و حزبی دروست دەبێت. حكومەت تاڕادەیەكی زۆر بە تەنیا دەمێنێتەوە، ئێمەش وەكو حكومەت بە تەنیا چارەسەرمان پێ ناكرێت، چونكە ڕەهەندێكی سیاسی هەیە و لایەنی دیكەش لەخۆ دەگرێت و كاریگەریی دەرەكیشی لەسەر هەیە. ئەمە پێویستی بە لایەنی سیاسی و ڕوانگەیەكی یەكگرتووی هەرێم هەیە. لەگەڵ پێكهێنانی ئەم حكومەتەدا دەبێت دیسان جێبەجێكردنی ماددەی ١٤٠ مەرجێك بێت لە ڕێككەوتنی سیاسی، دواتر خشتەی كاتیی بۆ دابنرێت، نەك تەنها پابەندبوون بە دەستوور، چونكە دەستوور زۆر فراوان و لاستیكییە و جێبەجێ ناكرێت، هەر یەكێكیش وەكو خۆی تەفسیری دەكات، بەڵام ڕێكارەكانی جێبەجێكردنی ماددەی ١٤٠ دیاریكراون كە سێ قۆناغە: یەكەم هەنگاو ئاساییكردنە بەتایبەتی ئاساییكردنی ئیداریی، ئەركی سەرۆك كۆمارە كە فەرمانێك دەربكات و ئەو ڕێكارانە جێبەجێ بكات، دوای ئەوە بابەتی ئامارە و دواتر ڕاپرسییە. ئەمە دیارە ئەم قۆناغانە، بەڵام ئەمە پێویستی بە یەكگرتوویی و یەكڕیزی و گوشارێكی لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان هەیە. ئەگەر ئەوە نەبێت، بەڕاستی دیسانیش دابەشكردنی ڕۆڵەكان لەوێ دەكرێت، هەندێك جار فەرمانبەرێك ئیشێكی هەموو لایەك ڕادەگرێت.

ڕاستە لێژنەی ماددەی ١٤٠ لە بەغدا كارا كراوەتەوە، بە پشتبەستن بەو ڕێككەوتنە سیاسییەی پێكهێنانی كابینەی سوودانی، بەڵام لە عێراق هادی عامری كە سەركردەیەكی عێراقی بوو، سەرۆك حزب و كەسی یەكەمی شیعە و كەسی یەكەمی گرووپەكان بووە. پێی دەڵێن «شێخی تێكۆشەران»، كردوویانە بە سەرۆكی لێژنەی ماددەی ١٤٠ كە هیچ سیفەتێكی حكوومیشی نەبووە، باشە ئێمە وەكو هەرێمی كوردستان لە ئاستی ڕاوێژكارێكمان هەبوو لەو لێژنەیە، یانی ڕاوێژكارێك بەرانبەر سیاسییەكی پڕ ئەزموون و بەهێز زۆر زەحمەتە هەر چەندە ئەوەی پێی كرا، كردی، بەڵام دەبوو ئێمەش سەركردەیەكی سیاسی وەك هادی ئەلعامریی بەئەزموون و خاوەن پێگە دابنێین.

* كەواتە ڕێككەوتنی شنگالیش بە هەمان شێوە بوو، گرێیان تێدەخست و نەیاندەهێشت لە ئەرزی واقیعدا جێبەجێ بكرێت و ئاوارەكانی بگەڕێنەوە سەر ماڵ و حاڵی خۆیان؟

- ئەوەی ڕێككەوتنی شنگال لە یەكی تشرینی یەكەمی 2020 ساڵی واژۆ كرا لە نێوان هەردوو حكومەت و لەژێر چاودێریی نەتەوە یەكگرتووەكان بوو، ئەو كاتە جینین پلاسخارت نوێنەری نەتەوە یەكگرتووەكان بوو، دەستخۆشی لە بەرێز ڕێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخوی هەرێم دەكرد، كە ڕۆڵی گەورەی لەو ڕێككەوتنە هەبوو، ئەمەش بە ڕاسپاردەی سەرۆك بارزانی زۆر زۆر ماندوو بوو تا واژۆ كرا. ڕێكەوتنەكە سێ قۆناغی لەخۆ گرتبوو: قۆناغی ئاساییكردنی ئیداری، بابەتی قایمقام و بەڕێوەبەری ناحیەكان و بارودۆخی ئیداری. دووەم ئاساییكردنی ئەمنی بوو كە ئەو گرووپ و چەكدارانە و حەشدی شەعبی و بیانی لە شنگال دەربچن، دواتر ئیدارەكردنی هاوبەشی ئەمنی، سێیەم خزمەتگوزاری. ئەمە نەكرا، نەك هەر نەكرا، ئیرادەیەك هەبوو لە بەغدا كە جێبەجێ نەكرێت، بۆیە یەك خاڵیشی جێبەجێ نەكرا، یارییان بە كات دەكرد لەگەڵ ئێمە تا ئەو كاتەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان كرا، ئینجا وتیان ئێمە پشت بە ئەنجامی هەڵبژاردن دەبەستین. ئەوان هەموو كارتێك بەكاردەهێنن بۆ لاوازكردنی ئێمە، دادگایە، سیاسەتە، پەرلەمانە، حكومەتە، میلیشیاكانە، هەموو شتێكی دیكە. دامەزراندنی بازگەی گومرگی لە نێوان شارەكانی هەرێم، ئەوەش یەكێكە لەو شێوازەی شەڕكردن لەگەڵ ئێمە بۆ خنكاندنی خەڵكی كوردستان، دواتر سفركردنی ئابووریی كوردستان، بۆ ئەوەی ناچار بین و كۆڵ بدەین بۆیان، خۆ ئەگەر لەم چوار ساڵەی پێشتردا ڕێزدار مەسرور بارزانی وەكو سەرۆك وەزیرانێكی خۆڕاگر نەبووایە، ڕەنگە بارودۆخی ئێمە زۆر زۆر خراپتر دەبوو، كە قەوارەی هەرێم دەكەوتە مەترسییەوە و دەستی ناوخوی هەرێمیش كاریگەری لەسەر ئەوە هەبوو .

* باس لەوە دەكرێت عێراق لە 2026 بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت ڕەنگە تووشی قەیرانی دارایی بێت، لەو بارودۆخەدا ئایا ئێمە چۆن بتوانین ئەو مافانە بەدەست بهێنین لە كاتێكدا عێراق خۆی ئەگەری هەیە بكەوێتە كێشەی داراییەوە؟

- ڕاستە عێراق ستراتیژی و سیاسەتی ئابووری نییە، ئەم وڵاتە یاریگایە نەوەكو یاریزان، مەیدانە و كاریگەری لێ دەكرێت، لەگەڵ ئەمەشدا عێراق دەوڵەتە و دەتوانێت خۆی لەسەر پێی خۆی ڕابگرێت. دەتوانێت دەست بۆ یەدەگی بانكی ناوەندی ببات كە زیاتر لە 100 ملیار دۆلاری هەیە و دەتوانێت بۆ ساڵێك بەلایەنی كەمەوە دۆخەكە تێپەڕێنێت. نەوت ڕۆژانە دەڕوات، ئیتر بە هەر نرخێك بێت، دەتوانێت قەرز بكات. بەڵام بۆ ئێمە گرنگە وەڵامی ئەو پرسیارە بدەینەوە، ئەگەر هەمان مامەڵە لەگەڵمان كرا، چی بكەین؟ پێش هەموو هەنگاوێك دەبێت لایەنە سیاسییەكانی كوردستان ئەولەوییەتیان پاراستنی قەوارەی كوردستان و شكۆی هاووڵاتیی كوردستان بێت، ماف و شایستەكان لەبەرچاویان بێت، چونكە ئەمانە بە دەنگی خەڵكی كوردستان چوونەتە پەرلەمان و حكومەتی عێراق بۆ ئەوەی مافەكانی خەڵكی كوردستان دابین بكەن، نەك بچێنە ئەوێ و دەست بە پاكتاوی حیساب لەگەڵ یەكتر بكەن، ئەمە هەڵوێستی ئێمەی زۆر لاواز كردووە. لە بوودجەی 2026 دەبێت هەندێك شت بۆ ئێمە هێڵی سوور بێت، ئەوەی ڕێژەی كوردستان ١٤٪ـە، نابێت مووچە تێكەڵی بابەتی سیاسی بكرێت. بۆ ئێمە ئیتر نابێت لەمەودوا چاومان لە وەزارەتی دارایی عێراق بێت، ئایا ئاگاداركردنەوەی ناردنی مووچە دەكات، یان نا، دەبێت بەشە بوودجەی ئێمە دیاری بكرێت، ئێمە هەرێمێكی جیاین، بە گوێرەی دەستوور تایبەتمەندیمان هەیە و وەكو پارێزگا نین كە مامەڵەی پارێزگامان لەگەڵ بكرێت، دەبێت بەشە بوودجەی ئێمە دیاری بكرێت و چواردە لەسەدی لەلایەك دابنرێت، ئەو كاتە ئێمە بەبێ سیاسەت و ستراتیژ و بۆ بەرژەوەندیی خەڵكی كوردستان و حكومەتی هەرێمی كوردستان مامەڵە لەگەڵ ئەو بەشە بكەین بە شێوازێكی ڕوون و ئاشكرا.