كەرتی گەشتیاری لە جیهانی ئەمڕۆدا بە یەكێك لە گرنگترین سەرچاوەكانی داهاتی نیشتمانی دادەنرێت و زۆرێك لە وڵاتان وەك جێگرەوەیەك بۆ داهاتی نەوت و سامانە سرووشتییەكان پشتی پێ دەبەستن. هەرێمی كوردستان بەتایبەتی ناوچە شاخاوییەكانی وەك پارێزگای دهۆك، خاوەنی سرووشتێكی ئەفسووناوی و كەشوهەوایەكی لەبارە كە پوتێنسڵی ئەوەی تێدایە ببێتە یەكێك لە گرنگترین ناوەندە گەشتیارییەكان لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام بۆ ئەوەی ئەم دەرفەتە زێڕینە بكرێتە واقیعێكی بەردەوام، پێویستە هەڵوەستە لەسەر كۆمەڵێك پایەی سەرەكی بكرێت كە لێرەدا بە وردی شیكاری دەكەین، لەوانە ڕۆڵی ڕێبەرانی گەشتیاری، ژێرخانی ئابووری و ڕێگاوبان، كوالێتیی خزمەتگوزارییەكان و ڕۆڵی حكومەت لە ڕێكخستنەوەی ئەم كەرتەدا.

یەكێك لە گرنگترین ئەو ئالنگارییانەی ڕووبەڕووی كەرتی گەشتیاری دەبێتەوە، بریتییە لە چۆنیەتی پێشوازیكردن و ناساندنی شوێنەكان بە گەشتیاران. لێرەدا ڕۆڵی «ڕێبەری گەشتیاری - Tour Guide» وەك ئەڵقەی بەیەكگەیشتنی نێوان گەشتیار و شوێنەوارەكان دەردەكەوێت. ناكرێت تەنیا پشت بە كەسانی ئاسایی ببەسترێت بۆ ئەم ئەركە، بەڵكو پێویستە دەرچووانی پەیمانگا و كۆلێژە گەشتیارییەكان كە خاوەنی زانیاریی ئەكادیمی و مەیدانین پێشەنگ بن.

ڕێبەری گەشتیاری دەبێت خاوەنی ڕۆشنبیرییەكی بەرز بێت و شارەزای مێژوو، جوگرافیا و كەلتووری ناوچەكە بێت، تا بتوانێت وێنەیەكی جوان و دروست لە زیهنی گەشتیاردا دروست بكات. لایەنێكی دیكەی گرنگ بریتییە لە زمان. بەو پێیەی ئامارەكان دەریدەخەن ڕێژەیەكی زۆر بەرز (نزیكەی ٨٠٪)ی گەشتیارانی هەرێمی كوردستان لە ناوەڕاست و باشووری عێراقەوە دێن و عەرەبن، زانینی زمانی عەرەبی مەرجێكی بنەڕەتییە بۆ هەر ڕێبەرێك. هاوكات بۆ ئەوەی هەرێمەكە بكرێتە ناوەندێكی نێودەوڵەتی و پێشوازی لە گەشتیارانی ئەورووپی و وڵاتانی دراوسێ وەك توركیا بكرێت، زانینی زمانی ئینگلیزی و توركی و زمانە جیهانییەكانی دیكە پێویستییەكی حاشا هەڵنەگرە. ڕێبەری گەشتیاری تەنیا نیشاندەری ڕێگا نییە، بەڵكو وەرگێڕی كەلتوور و مێژووە، ئەگەر ئەم كەسە ئامادەكراو نەبێت، ئەوا جوانترین شوێنیش ناتوانێت كاریگەریی پێویست لەسەر گەشتیار دروست بكات.

ڕێگاوبانەكان بە خوێنبەری كەرتی گەشتیاری دادەنرێن. هەرچەندە شوێنە گەشتیارییەكان دڵڕفێن بن، ئەگەر ڕێگای گەیشتن پێیان سەخت و مەترسیدار بێت، ئەوا خواستی گەشتیاران بۆ سەردانیكردن كەم دەكاتەوە. لە هەرێمی كوردستان بەتایبەتی لە وەرزی زستاندا كە گەشتیاریی زستانە بۆ بینینی بەفر برەوی هەیە، پاككردنەوەی ڕێگاكان و ئامادەكردنیان بۆ هاتوچۆ مەرجێكی سەرەكییە. دواكەوتنی گەشتیاران لە بازگەكان، یان لە ڕێگا خراپەكاندا، كاریگەری نەرێنی لەسەر ئەزموونی گشتی گەشتەكە دروست دەكات. پێویستە حكومەت پلانی ستراتیژی هەبێت بۆ فراوانكردنی ڕێگا سەرەكییەكان و دڵنیابوونەوە لەوەی كە پاس و ئۆتۆمبێلە گەشتیارییەكان بە ئاسانی دەگەنە مەبەست. بوونی تونێل و پرد و ڕێگای دووساید بۆ ناوچە گەشتیارییەكان، نەك تەنیا ئاسانكارییە، بەڵكو وەبەرهێنانە لە كات و پارەی گەشتیاردا. هەروەها خاڵە سنوورییەكان و دەروازەكانی شارەكان دەبێت وەك یەكەمین وێستگەی پێشوازی، خاوەنی سیستمێكی خێرا و سەردەمییانە بن بۆ ڕاییكردنی مامەڵەی گەشتیاران، چونكە چاوەڕوانیی زۆر دەبێتە هۆی بێزاربوون و كەمكردنەوەی خواستی دووبارە هاتنەوە.

یەكێك لەو گلەییانەی بەردەوام لەلایەن گەشتیارانەوە دەبیسترێت، پەیوەندی بە بەرزیی نرخ و نزمیی كوالێتی خزمەتگوزارییەكانەوە هەیە. دیاردەی «بەرزكردنەوەی نرخ - Price Gouging» لە وەرزی گەشتیاریدا، مەترسییەكی گەورەیە لەسەر ناوبانگی گەشتیاریی هەرێم. كاتێك گەشتیارێك بۆ مانەوە لە كەپرێك، یان شوێنێكی سادە بڕە پارەیەكی خەیاڵی، بۆ نموونە (٤٠ بۆ ٥٠ هەزار دینار)ی لێ وەردەگیرێت، بەبێ ئەوەی كەمترین خزمەتگوزاری وەك تەوالێتی پاك، ئاوی بەردەوام، یان شوێنی پاركینگی گونجاوی بۆ دابین بكرێت، ئەمە دەبێتە هۆی ئەوەی گەشتیار هەست بە فێڵ لێكردن بكات.

ئەم دۆخە وادەكات گەشتیاران ڕوو لە پارێزگاكانی دیكە، یان تەنانەت وڵاتانی دراوسێ بكەن كە نرخی گونجاوتر و خزمەتگوزاریی باشتر پێشكەش دەكەن. گەشتیاری سەركەوتوو بریتی نییە لە قازانجی خێرا و كاتی، بەڵكو بریتییە لە دروستكردنی متمانە بۆ ئەوەی گەشتیار ساڵانە بگەڕێتەوە. لێرەدا ئەركی دەستە و بەڕێوەبەرایەتییەكانی گەشتوگوزارە كە چاودێرییەكی توند بخەنە سەر شوێنە گەشتیارییەكان، نرخەكان دیاری بكەن و دڵنیا ببنەوە لەوەی ئەو پارەیەی وەردەگیرێت، هاوتایە لەگەڵ ئەو خزمەتگوزارییەی پێشكەش دەكرێت.

حكومەتی هەرێمی كوردستان لە چەند ساڵی ڕابردوودا هەنگاوی باشی ناوە، وەك دروستكردنی پارك و پرد و پەرەپێدانی هەندێك لە شوێنە گەشتیارییەكان، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ئەو پوتێنسڵە گەورەیەی ناوچەكە (بەتایبەت دهۆك كە دەوڵەمەندە بە سەدان شوێنی گەشتیاری، هۆتێل و مۆتێل)، هێشتا پێویستی بە كاری زیاتر هەیە.

پێویستە حكومەت كار لەسەر ستراتیژیەتێك بكات كە تێیدا:

١. هانی كەرتی تایبەت بدات بۆ دروستكردنی پڕۆژەی گەشتیاریی مۆدێرن وەك تەلەفریك و هاوینەهەواری پێشكەوتوو.

٢. ڕێكخستنەوەی شوێنی وەستانی ئۆتۆمبێل، چونكە نەبوونی پاركینگ لە شوێنە قەرەباڵغەكان كێشەی گەورە دروست دەكات.

٣. بایەخدانی جددی بە پاكوخاوێنیی ژینگە، شوێنە گەشتیارییەكان دەبێت پاك ڕابگیرێن و سیستمی كۆكردنەوەی خۆڵ و خاشاك تێیاندا كارا بێت.

گەشتیاری لە جیهانی ئەمڕۆدا پێویستی بە «بەبازاڕكردن – Marketing» هەیە. كاتێك ژێرخان چاك دەكرێت و شوێنەكان ڕێك دەخرێن، ئەمە خۆی لە خۆیدا گەورەترین ڕێكلامە. گەشتیار كاتێك دەبینێت ڕێگاوبان خۆشە، مامەڵەی بازگەكان ڕێزدارانەیە، نرخەكان گونجاون، دەبێتە هاندەرێك بۆ ئەوەی خزم و دۆستانیشی بهێنێت. ئەمە پێی دەوترێت ڕێكلامی زارەكی كە كاریگەرترین جۆرە. هاوكات دەبێت میدیاكان و سۆشیال میدیا بە شێوەیەكی پڕۆفیشناڵ جوانییەكانی كوردستان و ئاسانكارییەكان نیشانی دەرەوە بدەن.

كەرتی گەشتیاری لە هەرێمی كوردستان خاوەنی زەمینەیەكی بەپیتە بۆ گەشەسەندن، بوونی سەدان شوێنی گەشتیاری، سرووشتی دڵڕفێن، ئاسایش و سەقامگیری، هەموویان فاكتەری بەهێزن. بەڵام بۆ ئەوەی ئەم كەرتە ببێتە پیشەسازییەكی بەردەوام، پێویستی بە پلانی وردی حكومەت، هوشیاریی كەرتی تایبەت و ئامادەكردنی ستافی شارەزا هەیە. چاككردنی ڕێگاوبانەكان، كۆنتڕۆڵكردنی نرخەكان، دابینكردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان و ڕێزگرتن لە كاتی گەشتیار، ئەو هەنگاوانەن كە دەتوانن هەرێمی كوردستان لە ناوچەیەكی گەشتیاریی ناوخۆییەوە بگۆڕن بۆ ناوەندێكی گەشتیاریی هەرێمی و نێودەوڵەتی.