هونەرمەند گەورەی كورد (برادەر) بۆ گوڵان:لە باكوری كوردستان ڕێباز و خەباتی بارزانی-ی نەمر هاندەرمان بوو بۆ پێشكەشكردنی كاری هونەری شۆڕشگێڕی

*لە چەند فیلمدا نواندنت كردووە؟

-بەشداریم لە نزیكەی ١٥ فیلمدا كردووە بە هەردوو زمانی كوردی و هۆڵەندی، یەكێك لەوانە فیلمی «زاگرۆس»ـە كە لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی دهۆك نمایش كرا. لە هەرێمی كوردستان پڕۆژەیەك هەبوو داوایان لێكردم بەشداریی تێدا بكەم، بەڵام نەگەیشتە ئەنجام.

*سەرەتا بە شێوەكاری دەستت پێكرد، یان بە گۆرانیگوتن؟

-لە هەمان كاتدا دەستم بە هونەر كرد. بیرم دێت پێڵاوەكانم فرۆشت بۆ ئەوەی فڵچەیەك بكڕم، تۆز و خۆڵم دەكردە سەرزەوی و چەندین تابلۆم دەكێشا، پاشان دەمسڕینەوە و لە نوێوە دەمكێشانەوە. كاتێك خەڵك دەیان بینی، سەرسامی دەبوون. كاتێك چوومە قوتابخانە، یەكێك لە وانە دڵخوازەكانم وێنەكێشان بوو، لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام بووم لەسەر مۆسیقا و گۆرانیگوتن، بەڵام دوای ماوەیەك مۆسیقا بۆشاییەكی لە نێوان من و هونەری شێوەكاریدا دروست كرد و زۆربەی كاتم تەرخان كرد بۆ گۆرانی و مۆسیقا، بۆیە من وەك هونەرمەندێكی گۆرانیبێژ ناوبانگم دەركردووە، نەك وەك هونەرمەندێكی شێوەكار.

*خۆشەویستیت بۆ ڕێبازی بارزانی نەمر چۆن دروست بوو؟

-خۆشەویستیم بۆ سەركردەی گەورەی كورد مستەفا بارزانی، لە ساڵی 1976 دروست بوو، لەو سەردەمەدا كەناڵەكانی تەلەفزیۆن وەك ئێستا نەبوون، بەڵام ڕۆژنامەنووسە توركەكان وێنەكانی بارزانی-ی نەمریان لە ڕۆژنامە و گۆڤارەكاندا بڵاو دەكردەوە، چ بە بڵاوكردنەوەی هەواڵ لەبارەیەوە بێت، یان لەبەر ڕق و دوژمنایەتی بەرامبەری بێت، هەروەها وێنەكانی لەیلا قاسم و مارگرێتیش بڵاو دەكرانەوە، هەواڵەكە هێندەی وێنەكە بۆ ئێمە گرنگ نەبوو، كە وێنەی بارزانی-ی نەمر و پێشمەرگەمان دەبینی هێز و ورەیەكی زۆری پێ دەبەخشین، دەمانزانی ئەوانە لە ئێمەن و ئەوەی لەبارەیانەوە بڵاو دەكرێتەوە، بە هەر شێوەیەك بێت پەیوەندیی بە ئێمەوە هەیە، ئەمەش جێگەی شانازی و خۆشحاڵی بوو بۆمان. دواتر دوو برام بە شێوەیەكی نهێنی پەیوەندییان بە ڕێكخستنەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان- باكوور لقی ماردینەوە كرد، لە ژوورێكدا بە نهێنی كۆ دەبوونەوە كە لەلایەن خوا لێخۆشبووان «مەلا مەحمود و حەمید فەرەج ئەسلان»ـەوە تەرخان كرابوو، پێیان نەدەگوتین كە ئەوان لە ڕێكخستنەكانی پارتیدا كار دەكەن، بەڵكو دەیانگوت كاری قاچاغچییەتی دەكەن لە سنوورەكانەوە، بەڵام لە ڕاستیدا كەلوپەل و خۆراكیان بۆ پێشمەرگە دەنارد، لەو كاتەوە خۆشەویستیی مستەفا بارزانی لە ناخ و دەروونمدا دروست بوو. لە ساڵی 1976 كاتێك تەمەنم 18 ساڵ بوو، دەستگیر كرام و بۆ ماوەی سێ مانگ لە زینداندا مامەوە، دواتر كەسانێك لە شاری وانەوە لە ئەندامانی پارتی دیموكراتی كوردستان لقی باكوور، هاتن و چوار پارێزەریان بۆ بەرگریكردن لە من گرت و ئازادیان كردم، هەروەها ئەندامانی پارتی لە زۆربەی شارە كوردییەكانەوە دەهاتن بۆ سەردانیكردنم، تا ئێستاش پەیوەندییەكانمان لەگەڵ ئەو كەسانەدا بەردەوامە كە بەرگرییان لە من كرد و، لە هەرێمی كوردستانن، لەو كاتەوە تا ئێستا ئێمە بەردەوامین لەسەر ئەم ڕێباز و خەباتە كە لە دڵی هەموو كوردێكدا ڕەگی داكوتاوە و بە زیندوویی دەمێنێتەوە لە هەر شوێنێك بن، هەر ئەو خەبات و ڕیبازە بوو كە هانی دەداین كاری نوێی شۆڕشگێڕی و جوان پێشكەش بكەین.

*لەو كاتەدا گۆرانیت دەوت؟

-بەڵێ گۆرانیم دەگوت و تۆمارم دەكرد بە ئامێرگەلێك كە پێشكەوتوو نەبوون و، دەمناردن بۆ ڕادیۆی دەنگی كوردستان كە ئەو كاتە پێمان دەوت (ئێزگە).

*یەكێك لە گۆرانییەكانت كە ئەم دواییە تۆمارت كردووە، گۆرانیی «مستەفا بارزانی»یە، چۆن بیرۆكەی ئەم گۆرانییە دروست بوو؟

-لە یادی سەد ساڵەی كۆچی دوایی مستەفا بارزانی، ژمارەیەك وتارم لەسەر گرنگی و گەورەیی ئەم سەركردەیە نووسی، پاشان هەندێك بەشی دیكەیشم بۆ زیاد كرد، تا بوو بە گۆرانی، دواتر ئەم گۆرانییەشم خستە نێو دوایین ئەلبومم، كە بەر لە ماوەیەك بڵاوم كردوونەتەوە، ئەمەش بەشێكی زۆر بچووكە لە وەفاداری و خۆشەویستیی من بۆ ڕێبازی بارزانی-ی نەمر، بە سوپاسەوە دەزگای میدیایی «وار» سپۆنسەری تۆماركردنەكەی لە ئەستۆ گرت. وەك چاوەڕوان دەكرا، ئەم گۆرانییە لە ڕووی جەماوەرییەوە سەركەوتنێكی گەورەی بەدەست هێنا و لەلایەن كوردانی هەموو پارچەكان و تاراوگەشەوە پێشوازییەكی زۆری لێكرا، كە زۆر لە پێشبینی و چاوەڕوانییەكانم زیاتر بوو.

*هەستت بەرامبەر بە هونەری كوردی بە گشتی لە هەموو بەشەكانی كوردستاندا چۆنە؟

-هونەری كوردی زۆر دەوڵەمەندە، ڕەنگە زیادەڕۆیی نەبێت ئەگەر بڵێم ئێمە سامانی فۆلكلۆری و كلتووری زۆرمان هەیە، كە هەرگیز كۆتایی نایەت، دەتوانین سوودی لێ وەرگرین و سەر لە نوێ زیندووی بكەینەوە، چونكە سامانێكی بێ كۆتاییە، بەڵام بەداخەوە هەندێك كەس هەن كە گۆرانییە كۆنەكان بە شێوەیەك تۆمار دەكەن و زیندووی دەكەنەوە و دەیڵێنەوە، شایستەی ئەم فۆلكلۆر و گۆرانییە نییە، چونكە شتگلێكی نەگونجاو و بێسوودی لەسەر زیاد دەكەن، بە جۆرێك گۆرانییەكە بەها و تامەكەی لەدەست دەدات. لە لایەكی دیكەوە جیاوازی و جیاكاری هەیە لەلایەن دامەزراوە میدیاییەكانەوە بەرامبەر بە هونەرمەندان، بە جۆرێك كە پشتگیریی هونەرمەندێك دەكەن و كۆمەڵێك هونەرمەندی دیكە فەرامۆش دەكەن، بێ ئەوەی هەڵسەنگاندنێكی زانستی و پێوەر و ستانداردێك هەبێت. بە بڕوای من ئەوەی كاری هونەری ئەنجام دەدات، پێویستە ئامانجی تەنیا خزمەتكردنی هونەر و كەلتووری كوردی بێت، چونكە كاتێك من گۆرانییەك تۆمار دەكەم یان بڵاوی دەكەمەوە، هەمووان گوێی لێ دەگرن و هەڵسەنگاندن و بڕیاردان لەسەری دەوەستێتە سەر گوێگر، كە كەسی پەیوەندیدارە بە بەراوردكردن و هەڵسەنگاندن، بێ هیچ جیاوازییەك، دەتوانێت مافی هەموو هونەرمەندێك یان هەموو كارێكی هونەری بدات وەك خۆی دەیبینێت، چونكە هونەرمەند موڵكی هەموو گەلە بێ جیاوازی.

*لە كام بەشی كوردستاندا ئێستا هونەری ڕەسەنی كوردی پارێزراوە و پێشكەش دەكرێت؟

-لە هەر بەش و ناوچەیەكدا هونەری ڕەسەن و فۆلكلۆری ڕەسەن بە زیندوویی بهێڵرێتەوە و گرنگیی پێ بدرێت و مۆركی كوردی تێدا مابێت، بێگومان ئەو بەشە زیاتر خزمەت بە هونەری كوردی دەكات. بە بڕوای من ئەوەی ئێستا لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان پێشكەش دەكرێت، هونەرێكی كوردیی ڕەسەنە و هەوڵێكی زۆر باشە بۆ پاراستن و مانەوەی ڕەسەنایەتیی هونەری كوردی لە بواری گۆرانی و مۆسیقادا.

*لە نێو هونەرمەندە گەنجەكاندا، كەسێك هەیە سەرنجی تۆی ڕاكێشابێت؟

-بێگومان ژمارەیەكی زۆر هونەرمەندی گەنج هەن كە سەرنجی منیان ڕاكێشاوە و دەتوانین بە پایەی هونەری كوردی لە داهاتوودا دایان بنێین. بە بڕوای من، هونەرمەندە گەنجەكان و ئەوانی دیكەیش پێویستە زیاتر لە كانیی فۆلكلۆری ڕەسەنی كوردی بخۆنەوە و پێشكەشی بكەن، بەڵام ڕۆحی كوردانەی هونەرە ڕەسەنەكە بپارێزن، چونكە فۆلكلۆر هۆكارێكی سەرەكییە بۆ پاراستنی زمانی كوردی لە هەمان كاتدا پەیامێكی كوردییە و ڕەگ و ڕیشەی لە مێژووی نەتەوەییماندا داكوتاوە.

*بۆچی هونەرمەندانی كورد پەنایان بردووەتە بەر بڵاوكردنەوە و تۆماركردنی گۆرانی بە شێوەی سینگڵ لە جیاتی بڵاوكردنەوەی ئەلبوم، ئەم شێوازە تەنیا لای ئێمەی كورد هەیە، یان هونەرمەندانی ئەورووپییش ڕوویان لەم شێوازە كردووە؟

-پێموایە ئەم بیرۆكەیە لە سەرتاسەری جیهاندا پیادە دەكرێت، چونكە سەردەمی سی دی و كاسێت كۆتایی هاتووە و كەسێك نییە سی دی بكڕێت، بەڵكو گەیشتووەتە ڕادەیەك كە گوێگر ناتوانێت گوێ لە گۆرانیی درێژیش بگرێت، تەنانەت ئەگەر ماوەی گۆرانییەكە (10) خولەكیش بێت، ئەمەش هەمووی بەهۆی پێشكەوتن و تەكنەلۆژیای ئەمڕۆوەیە لەسەر ئاستی جیهان، بۆیە كاتێك (10) گۆرانی لە یەك ئەلبوومدا بڵاو دەكەمەوە، دڵنیابە گوێگر ناتوانێت گوێی لێ بگرێت و هەست بە بێزاری دەكات، ڕەنگە گوێ لە یەك یان دوو گۆرانی بگرێت، بەڵام ئەوانی دی فەرامۆش دەكات و هەرگیز گوێیان لێ ناگرێت، تەنیا ئەو كەسانە نەبن كە حەز بە دەنگ و ستایل و گۆرانییەكانم دەكەن، بۆیە بڕیارم دا هەفتەی گۆرانییەك بڵاو بكەمەوە، تا جەماوەرەكەم بە وردی گوێی لێ بگرن و تێیبگەن و لەگەڵی ڕابێن، دواتر گۆرانییەكی دیكە بڵاو دەكەمەوە و ڕەنگە لە نێوان مانگێك یان دوو مانگدا كلیپێك تۆمار بكەم كە لای جەماوەر دەنگدانەوەیەكی زۆری هەبێت و پێی سەرسام بن.

*نەبوونی دەوڵەتی كوردی كاریگەرییەكی ئەرێنی، یان نەرێنی لەسەر پێشكەوتنی هونەری كوردی هەبووە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی هونەر یەكێكە لە شێوازەكانی خەبات دژی داگیركەران و بەدەستهێنانی مافەكان؟

-نەبوونی دەوڵەت كاریگەریی نەرێنیی لەسەر هەموو لایەنەكانی ژیانی میللەتان هەیە، چونكە دەوڵەت یەكێكە لە هۆكارەكانی پێشكەوتنی هونەری ئەكادیمی، بە جۆرێك هونەرمەند ئاگاداری هەر شتێكی نوێ دەبێت لە گۆڕەپانی هونەری نێودەوڵەتیدا و بەپێی ستانداردە نێودەوڵەتییەكان سوودی لێ وەردەگرێت. لە بەرامبەردا، ئەگەر یەكێك بیت لە گەلە ستەملێكراوەكان و مافەكانت بەدەست نەهێنرابێت و دەوڵەتت نەبێت، ڕووبەڕووی سەركوتكردن و پەراوێزخستن دەبیتەوە و خاك و وڵاتت داگیر دەكرێت و دەچەوسێندرێیتەوە، ئەمەش كاریگەرییەكی گەورەی دەبێت لە پێشكەشكردنی كاری هونەری نوێ و پاراستنی. هونەر یەكێكە لە هۆكارەكانی پاراستنی كەلتوور و زمانی هەر میللەتێك، كە مافە نەتەوەییەكانیان بەدەست نەهاتووە. كاتێك ئێمە كۆچمان كرد بۆ ئەورووپا، هەرچەندە بارودۆخی ژیانمان بەرەو باشتر چوو، بەڵام غەریبی و دوورەوڵاتی كاریگەرییەكی زۆری لەسەرمان هەبوو و، بووە هۆكارێك بۆ بەرهەمهێنانی چەندین كاری هونەری گۆرانی و مۆسیقا.

*ئێستا تۆ لە هۆڵەندا دەژیت، هەڵسەنگاندن بۆ هونەری كوردی لە تاراوگە چۆنە، بەتایبەتی كە كورد خاوەن ڕەوەندێكی زۆرە لە ئەوروپا؟

-بێگومان ڕەوەندی كوردی لە ئەوروپا گەورەیە و من یەكێك بووم لە دامەزرێنەرانی و نوێنەرایەتیی هۆڵەندام دەكرد لەم ڕەوەندەدا. لە سەرەتاوە بە هەموو ئەندامانی ڕەوەندی كوردیم دەگوت كە ئەنجامدانی كاری سیاسی لە ئەوروپا و تاراوگە بە گشتی هیچ سوودێكی نابێت. ئەگەر دەتانەوێت سیاسەت بكەن، بگەڕێنەوە نیشتمان و لەوێ ئەم كارە بكەن، ئێمە لێرە ئێستا پێویستمان بە چالاكیی هونەری و پاراستنی كلتووری كوردی و دیپلۆماسی هەیە بە ئامانجی گەیاندنی داواكاری و مەینەتییەكانمان بە زۆرترین ژمارەی گەلانی ئەوروپا، كە دەبێتە هەوڵێك بۆ دروستكردنی لۆبییەكی كوردی كاریگەر و چالاك. مخابن كۆمەڵە و پارتە كوردییەكان ئەو كارانەیان ئەنجام دەدا كە لە نیشتمان قەدەغە بوون و دەیانویست لە ئەوروپا ئەنجامی بدەن، ئەمەش دروست نییە، وەك بەشداریكردن لە خۆپیشاندان و ڕێپێوان و داواكردنی ئازادی بۆ كوردستان و گەلی كورد، لە كاتێكدا تۆ لەم وڵاتانەدا خاوەنی هەموو ماف و ئازادییەكانیت. بۆیە ئەم چالاكییانە كاریگەریی نەرێنییان هەیە، چونكە شەقامەكان دادەخەن و دەبنە هۆی قەرەباڵغی و بێزاری بۆ هاووڵاتیانی ئەوروپی. لە جیاتی ئەوە، بڕۆ بە ئارامی لەگەڵ ئەوروپییەكان گفتوگۆ بكە و دابنیشە و مەینەتی و داواكارییەكانی خۆتیان بۆ ڕوون بكەوە، سۆز و گەلی ئەوروپا بەدەست بهێنە بۆ ئەوەی پشتیوانی و پاڵپشتیت بكەن بۆ بەدەستهێنانی مافەكانت، نەك بە گێرەشێوێنی و خۆپیشاندان. هەروەها منداڵەكانت لەسەر خۆشەویستیی وڵاتی و هەستی نەتەوایەتی پەروەردە بكە، زمانی كوردی، دابو نەریتی كوردی بپارێزن و خولی تایبەت بە زمانی كوردی و هونەر و مۆسیقا ڕێك بخەن. بە بڕوای من ئەمە ئەركە سەرەكییەكانی ڕەوەندی كوردییە.

*تا چەند هاوكاریی هونەرمەندە كوردەكانت كردووە؟

-هەر هونەرمەندێك داوای ئاواز یان تێكست لە من بكات، بەپێی توانام یارمەتی دەدەم، چەندین هونەرمەند هەن كە گۆرانییە كۆنەكانیان بڵاو كردووەتەوە و نووسیویانەتەوە، كە من پێشتر بڵاوم كردوونەتەوە یارمەتیم داون و دەقە ڕاستەكەم بۆ ناردوون، بەتایبەتی گۆرانی «دەما تو دكەنی»، لە ڕووی لۆجستییەوە یارمەتیی زۆر هونەرمەندم داوە، بەتایبەتی لە بواری تۆماركردندا، لەوانە خوالێخۆشبوو بەیتۆ جان، هونەرمەند مەحفوز ئاكرەیی، خوالێخۆشبوو كانی وار، سەعید یوسف، بەڵام ئێستا زۆرێك لە كارە هونەرییە تایبەتەكانی خۆم پێویستیان بەوەیە كەسێك یارمەتیم بدات و پشتیوانیم بكات، بۆ ئەوەی تۆمار و بڵاویان بكەمەوە.

*كاری نوێت چییە؟

-لە ساڵی 2011دا كارم لەسەر گۆرانییەكی نوێ كردووە بۆ زیندووكردنەوەی كاروانە مێژووییەكەی بارزانی-ی نەمر بۆ یەكێتیی سۆڤیەتی پێشوو، كە لە نووسینی شاعیری گەورەی كورد بەدرخان سندییە، ئێستا كار لەسەر دانانی دوا قۆناغەكانی ئەم شاكارە هونەرییە دەكەم كە ماوەكەی (20) خولەكە، هەروەها گۆرانییەكی نوێم هەیە بە ناوی «دلبەرا هەولێرێ» كە ماوەكەی (29) خولەكە. ئەم گۆرانییە نووسینی خۆمە و باس لە كچێكی هەولێری دەكات لە خەیاڵ و ئەندێشەی خۆمدا وێنام كردووە، لە هەمان كاتدا باسی شاری هەولێری دێرین و قۆناغە مێژووییەكان دەكەم، كە ئەم شارە خۆڕاگرە پێیدا تێپەڕیوە، ئەم دوو كارە پێویستیان بە پشتیوانی و پاڵپشتییەكی گەورە هەیە تا بتوانم بە شێوەیەكی پرۆفیشناڵ و پێشكەوتوو تۆماریان بكەم و بڵاویان بكەمەوە.