«فاشیزم» وەك زاراوە و چەمك لە ئیتاڵیاوە بەكارهێنراوە لەسەرەتاكانی سەدەی بیستەمەوە بۆ وەسفكردنی بزاڤێكی سیاسیی خاوەن بیرۆكەی دەمارگیریی نەتەوەیی و دیكتاتۆرییەتێكی فراوان دژ بەوانی دیكە.

مەترسیی فاشیزم لەوەدایە كە توانای كۆكردنەوەی هەر شتێك و دژەكەیشی هەیە لەیەك كاتدا، وەك داوای جارانیان بۆ توندوتیژیی بە بیانووی چەسپاندنی ئاشتی، یان داوای ئاژاوە بە بیانووی ڕێكخستن و سیستم، ئێستاش وەك دژایەتیی ئەوانی دیكە و داوای لەناوبردنی مرۆڤ و كەمكردنەوەیان بە بیانووی ژینگەپارێزی.

ئیكۆ فاشیزم: پێناسە و ئامانج

«ئیكۆ فاشیزم» بریتییە لەو ڕێباز و سیاسەت و گۆشەنیگا فاشیزمانەی كە لە ڕێگەی كێشە ژینگەییەكانەوە دەیەوێت بە ئامانجەكانی خۆی بگات، یان پاساو بۆ بۆچوونە ئایدیۆلۆژییە نەتەوەیی و كەلتوورییە توندڕەوییەكەی بهێنێتەوە لە باسەكانی پەیوەست بە قەیرانەكان و كەمبوونی ڕێژەی منداڵبوون و زیادبوونی پەنابەر و گۆڕانی كەشوهەوا و پیسبوونی ژینگە.

بە مانایەكی دیكە ئیكۆ فاشیزم فۆڕمێكی سیاسییە كە تێیدا دەسەڵاتێكی ڕەها داوا لە تاكەكان دەكات بۆ قوربانیدان بە بەرژەوەندییەكانیان بە بیانووی سرووشت و ژینگە.

بە مانایەكی دی، بژاڤێكی فاشیستیی میژوویی و هاوچەرخە بە باكگراوندێكی مێژووییەوە بۆ باسكردن لە بابەتە ژینگەییەكان.

یان وەك مێژووناسی ژینگەیی مایكڵ زیمەرمان دەڵێت: «ئیكۆ فاشیزم كاركردنە بۆ هێنانەئارای فەرمانڕەوایەتییەكی گشتگیری دیكتاتۆری كە داوا لە تاكەكان دەكات بۆ قوربانیدان بە بەرژەوەندییەكانیان بە بیانووی پاراستنی هەسارەی زەوی».

بۆیە ئیكۆ فاشیستەكان وادەڕوانن كە سپی پێستەكان و ژینگەكەیان لەبەردەم هەڕەشەی زۆربوونی پەنابەرە ڕەنگاوڕەنگەكانن، بۆیە دژ بە كۆچ و كۆچبەران و پەنابەران كۆمەڵگەیان هان دەدەن بە مەبەستی هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتی دیموكرات و لێبڕاڵی خاوەن هاووڵاتیانی فرە ڕەنگ و نەتەوە و دامەزراندنی دەوڵەتێك كە تیایدایەك ڕەنگ باڵادەست و فەرمانڕەوا بێت.

بە مانایەكی دیكە ئیكۆ فاشیزم هەوڵدانە بۆ فەرمانڕەواییكردنێكی تۆتالیتارییانەی گشتگیر بە پەڕینەوە بە سەر پردی ژینگە و كێشەكانیەوە، بێئاگا لەوەی كە خاڵی لاوازی خۆیان وەك ئیكۆ فاشیست ئەوەیە كە هەرچەندە ئەوان كێشە ژینگەییەكان دەخەنە ئەستۆی پەنابەران، بەڵام ئەوەی هۆكاری سەرەكیی گۆڕانی كەشوهەوا و پیسبوونی ژینگەیە وڵاتانی پیشەسازیی باكووری گۆی زەوین.

بەڵام هەندێكیش ئەم جۆرە بیركردنەوەیەی ئیكۆ فاشیستەكان بۆ ئابووریناسی ئەمریكا تۆماس مالتۆس دەگەڕێننەوە كە لە كۆتایی سەدەی هەژدەیەمدا وای بڵاوكردەوە كە زۆربوونی دانیشتووان ترسناك دەبێت، ئەو كاتەی ژمارەیان لە توانای بەرهەمهێنانی خۆراك زیاتر دەبێت، بۆ ئەمەش داوای كۆنتڕۆڵكردن و سنوورداركردنی ژمارەی دانیشتووانی كرد وەك چارەسەرێك بۆ ئەو كێشەیە.

هەر لەبەر ئەمەشە ئێستا لە ئەوروپا و ئەمریكادا چەندین گرووپ و كۆمەڵەی ڕاستڕەوی توندڕەو لەسەر بنەمای ژینگە و گۆڕانی كەشوهەوا كار دەكەن لەسەر بووژاندنەوەی توندڕەوانەی ناسنامەی نەتەوەیی و ناوچەیی و زاڵكردنی بیرۆكەی مرۆڤی سپی پێستی باڵادەست، بە مەبەستی پاساوهێنانەوە بۆ جۆری بیركردنەوە و كارەكانیان.

ئەم گرووپ و كۆمەڵە ڕاستڕەوی توندڕەوانە پێیان وایە كە ئەوروپا و ئەمریكا بەم قۆناغانەدا دەڕۆن:

قۆناغی كاڵبوونەوەی ناسنامەیان، قۆناغی لەناوچوونی سپی پێستی ڕەسەن، جێگرتنەوە و داگیركردنی دیمۆگرافییانە لەلایەن نەتەوە و گەلانی بێگانەوە.

سیفات و نیشانەكانی ئایدیۆلۆژیای ئیكۆ فاشیزم

یەكەم: كاركردن بۆ بیرۆكەی دەمارگیریی نەتەوەیی لەژێر پەردەی پاراستنی ژینگەدا.

دووەم: برەودان بە نەژادپەرستی و دژایەتیكردنی پەنابەران لە بەرگی ڕێكخستنی ژمارەی دانیشتوواندا.

سێیەم: دژایەتیكردنی پەیوەندی و هاوكاریی جیهانی لە بەرگی ناوخۆییبوون و نیشتمانیدا.

ژینگەپارێزان ڕەخنە لەبیر و كاری ئیكۆ فاشیستەكان دەگرن

یەكەم: بیروكردەوەی ئیكۆ فاشیستەكان هەوڵدانە بۆ پەیڕەوكردنی گوتاری ڕەشی ڕق و قین لە بەرگێكی سپی و جوانكراودا.

دووەم: لەبری ئەوەی ئیكۆ فاشیستەكان ڕەخنە لە دەسەڵاتدارانی وڵاتەكانی خۆیان بگرن لە بواری وێرانكردنی ژینگەدا، پەلاماری كۆمەڵگە فرە ڕەنگ و دەنگە جیاوازەكان دەدەن.

سێیەم: ئیكۆ فاشیستەكان نازانن كە چاوچنۆكیی سەرمایەداریی بووەتە هۆی زیاد بەكاربردنی دەرامەت و سەرچاوە سرووشتییەكان نەك تەنیا زۆربوونی دانیشتووان.

چوارەم: ئەگەر هۆكاری پیسبوونی ژینگە و گۆڕانی كەشوهەوا بە هۆی دانیشتووانیشەوە بێت، ئەوا دەركەوتووە كە دەرهاویشتە گازییەكانی دانیشتووانی دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیهان (50) پەنجا ئەوەندەی دەرهاویشتە گازییەكانی دانیشتووانی وڵاتە هەژارەكانە.