یەكێ‌ لەو بەخششە مەزنانەی خودا بە مرۆڤی داوە، زەوییە، كە تیایدا نیشتەجێ بووە. لەو زەوییەش چەندەها سەرچاوەی جۆراوجۆری ئاوی هەڵتۆقاندووە كە فاكتەرە بۆ بەردەوامیی ژیان، وەك قورئان دەفەرموێ‌: (وَجَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ) سوورەتی (انبیاء) ئایەتی: (30). هەر ئەو ئاوەیش هۆكارە بۆ زیاتر چاندن و فراوانكردنی دار و دروخت و تەواوی سەوزاییەكان و دواجار بەرهەمهێنانی ژینگەیەكی جوان و هەمیشە زیندووی پڕ لە بەرهەمی كشتوكاڵی و باخ ‌وباخات و میوەجات و هەموو خۆراكێكی جەستەیی و تەنانەت ڕۆحییش!

لەم ڕوانگەیەوە شەریعەتی ئیسلام لە هەر دوو سەرچاوە گەورەكەی خۆیەوە، كە دەقەكانی قورئانی پیرۆزە لەگەڵ فەرموودە سەحیحەكانی پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێ‌) بە دەیان دەقی هێناوە كە تێكڕایان هاندانە بە پلەیەكی زۆر بۆ سەوزكردنی ژینگە وخاكی نیشتمانەكەت، هەر لە چاندنی دار و درەخت تا هەموو جۆرەكانی سەوزایی و گوڵ و گوڵزار و كشتوكاڵ و باخات، بە جۆرێ‌ (26) جار باسی درەختی لە قورئاندا كردووە، (14) جاریش باسی كشتوكاڵ و سەوزایی هێناوەتە گۆڕێ‌. بۆ نموونە قورئانی پیرۆز دەفەرموێت: (فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلي طَعامِهِ (24) أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا (25) ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا (26) فَأَنْبَتْنا فِيها حَبًّا (27) وَعِنَباً وَقَضْباً (28) وَ زَيْتُوناً وَنَخْلاً (29) وَحَدائِقَ غُلْباً (30) وَفاكِهَةً وَأَبًّا (31) مَتاعاً لَكُمْ وَلِأَنْعامِكُمْ (32)،  سوورەتی (عبس). واتە: دەبا ئادەمیزاد سەیرێكی خواردنەكەی خۆی بكات و سەرنجی بدات و بزانێ‌ خوای گەورە چۆنی بۆ دەرهێناوە لە زەوییەكی ڕەق وتەق. (24) بێگومان ئێمە لە هەورەوە بارانێكمان بۆ ڕژاندووەتە خوارەوە بە چ ڕژاندنێك! (25) لەوەو دوا زەویمان لەت لەت و قاژقاژ كردووە، بە چ لە تكردنێك (26) جا ڕواندمان لە ناویدا جۆرەها دانەوێڵە (27) و جۆرەها ترێ‌ و جۆرەها وێنجە و سەوزەوات (28) و دارە زەیتوون و دارەخورماش (29) و چەندین باخاتی گەورە و چڕوپڕ (30) و میوەی جۆراوجۆر و گژوگیا (31) ئەوانەمان هەموو سەوز كرد و ڕواند، كە بە كەڵكن بۆ خۆتان و ماڵاتەكەتان. ئیتر حەق وایە ئینسان كوێرانە بەسەر ئەو هەموو شتانەدا نەڕوا و بیكاتە بەڵگە و نیشانەی زیندووبوونەوە، و ڕامان لە توانای خودا (32) بڕوانە: تەفسیری نامی، ڕاڤەی مامۆستا مەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس بۆ قورئانی پیرۆز.

هەروەها لە ئایەتێكی دیكەدا پەروەردگار دەفەرموێت: (وَآيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها وَأَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ (33) وَجَعَلْنا فِيها جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنابٍ وَفَجَّرْنا فِيها مِنَ الْعُيُونِ (34) لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَما عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَفَلا يَشْكُرُونَ (35)، سوورەتي (ياسين). واتە: نیشانە و بەڵگەی توانایی خوایە بۆیان، زەویی مردووی وشكی بێ‌ شینایی كە ئێمە زیندووی دەكەینەوە و گژوگیای لێ‌ دەڕوێنین و دانەوێڵەی لێوە دەردەكەین، و ئەوانیش لەو دانەوێڵەیە دەخۆن (33) باخی جوان جوانی دار خورما و دارمێویشی تیا سەوز دەكەین و كانیاوی تیا هەڵدەقوڵێنین (34) تا لە بەری ئەو باخانەی باسمان كردن بخۆن، هەروەها بەرهەمی كاری دەستی خۆیشیان بخۆن، كە لەبەری ئەو باخانە دروستی دەكەن، وەك دۆشاو، و باسووق و مێوژ، جا ئایا لەگەڵ ئەمەیش هێشتا سوپاسی خوای نیعمەتبەخش ناكەن؟ (35). هەروەها دەفەرموێت: (أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ مَاءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ مَا كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ)، سوورةتي (نمل))، سوورەتی (نمل) ئایەتی: (60). واتە: كێیە ئەوەی ئاسمانەكان و زەوی دروست كردووە و ئاوی لە ئاسمانەوە بۆ باراندوون، پاشان بەو ئاوە. باخ و باخچەی جوان و ڕازاوەمان ڕواندووە كە بۆتان نەدەكرا درەختەكانیان بڕوێنن؟ ئایا خوایەك هەیە لەگەڵ زاتی خوادا؟ نەخێر نییە! بۆیە لەڕاستیدا ئەوانەی هاوبەش بۆ خوا دادەنێن. تاقمێكن لە ڕاستی لایان داوە. بە وردبوونەوە لە كڕۆكی ئەم ئایەتە و ئەوانەی سەرەوەیش، بە ئاشكرا هاندانی پەروەردگار بۆ درەخت چاندن لەلایەن مرۆڤەوە نیشان دەدات.

لە سەرچاوەی دووەمی شەریعەتیشدا كە سوننەتی پێغەمبەرە (دروودی خوای لەسەر بێ‌) بە دەیان فەرموودەی سەحیح هاتوون لەسەر گرنگیی و بایەخی چاندنی دار و دروخت و سەوزایی، وەك ئەوەی (ئەنەسی كوڕی مالیك – خوای لێ‌ ڕازی بێ‌) دەیگێڕێتەوە بۆمان كە پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێ‌) فەرموویەتی: (مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَغْرِسُ غَرْسًا، أَوْ يَزْرَعُ زَرْعًا، فَيَأْكُلُ مِنْهُ طَيْرٌ أَوْ إِنْسَانٌ أَوْ بَهِيمَةٌ، إِلَّا كَانَ لَهُ بِهِ صَدَقَةٌ)، بڕوانە: (صحیحی بوخاری)، فەرموودەی ژمارە: (2320)، واتە: هەر بڕوادارێك درەختێ‌ بچێنێ‌، یان كشتوكاڵی‌ بكات و لەو بەرهەمی كاری ئەو، باڵندەیێ‌، یان مرۆڤێ‌، یان ئاژەڵێ‌ لێی بخوات، بە دڵنیاییەوە خێرێكی زۆر باشی لای خوا بۆ دەنووسرێ‌، (پێشەوا نەواوی- خوا لێی ڕازی بێ‌) كە نیشتەجێی وڵاتی شام بووە، و هەندێ‌ لە زانایان لە ڕەچەڵەكدا دەیبەنەوە سەر نەژادی كوردی خۆمان، لە ڕاڤەی ئەو فەرموودەیەدا نووسیویەتی: «ئەم حەدیسە گرنگیی چاندنی دار و درەخت و ئەوانە دەردەخات و دەیسەلمێنێ‌ پاداشتی چێنەر و هاندەرەكەی ئەوەندە گەورەیە بۆ هەتایە پاداشتەكەی بەردەوام دەبێت، تەنانەت لەو درەختەیش كە نەمامێكی دیكەی لێ وەردەگیرێ‌ و لە شوێنێكی دیكە دەچێنرێ‌، ئەویش دەبێتەوە بە پاداشت بۆی لە دەفتەری پەروەردگاردا، واتا ئەم پاداشتە ئاوا بە جاویدانی هەتا ڕۆژی قیامەت بۆ ئەو چێنەرە بەردەوام دەبێت». تەنانەت زانایان هەندێكیان فەرموویانە: باشترین بازرگانییەك هەم بۆ دونیا وهەم بۆ قیامەت مایەی خێر و خۆشی و ڕەزای خوا بێ‌، بابەتی درەخت چاندن وفراوانكردنی پانتایی سەوزاییە!

هەروەها لە فەرموودەیەكی دیكەدا هاتووە دەفەرموێت: (إِنْ قَامَتْ عَلَي أَحَدِكُمُ الْقِيَامَةُ، وَفِي يَدِهِ فَسِيلَةٌ فَلْيَغْرِسْهَا)، بڕوانە: موسنەدی ئیمام ئەحمەدی كوڕی حەنبەل، فەرموودەی ژمارە: (12902)، واتە: ئەگەر نەمامێ‌ بە دەستی یەكێكتانەوە بوو، لەو كاتەدا ڕۆژی (ڕەستاخێز - قیامەت) هەڵسا، با درەختەكە بچێنێ‌! ئەم فەرموودەیە هێندە هاندانی لە ئاستێكی باڵادا بۆ چاندنی دارودرەخت تێدایە، هەموو باڵانسەكانی تێپەڕاندووە. بێگومان ڕۆژی پەسڵان لە دیدگەی بەرنامەی ئیسلامەوە كۆتایی جیهانە، بەڵام لەگەڵ ئەو كۆتاییەشدا پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێ‌) داوا لەو كەسە دەكات، كە لە سەروبەندی ئەو ڕووداوەدایە و نەمامێكی بەدەستەوەیە، دڵی سارد نەبێتەوە و بیچێنێ‌! دەقی ئەم فەرموودەیە. بایەخ و گرنگیی و قورسایی چاندن و سەوزكردنی وڵات لە شەریعەتدا، و لە زاری پەیامبەرەكەیەوە (سەلامی خوای لەسەر بێت) زۆر ڕاشكاوانە نومایان دەكات، كە ئیدی پێویستی بە هیچ ڕاڤە و شرۆڤەیەكی زیادەی دیكە نییە.

لە فەرموودەیەكی دیكەدا، كە (عەبدوڵڵای كوڕی عەبباس- خوای لێ‌ ڕەزای بێ‌) هێناویەتی، دەڵێ‌: پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێ‌) تەشریفی دای بە لای دوو گۆڕدا، پەروەردگار ئاگاداری كردەوە كە ئەو دوو كەسە لەو گۆڕەدا سزای توند دەدرێن لەسەر تاوانەكانیان، ئەمە دڵی ئەو حەزرەتەی هێنایە جۆش بۆیان، بۆیە ئەوەی لەو كاتەدا پێی كرا، بۆیان كردی! ئەویش ئەوە بوو نەمامێكی هێنا و كردی بە دوو بەشەوە و هەر بەشەی لەسەر گۆڕی یەكێكیان دانا، ئەوانەی لە دەوری بوون وتیان: قوربان! ئەوە بۆ وات كرد؟ ئەویش فەرمووی: ئومێد هەیە ئەم نەمامانە ببنە درەخت، و درەختیش لە ناخیدا یادی خوا ئەكا، و بەم هۆیەوە سزا و ئەشكەنجەیان لەسەر سووك بكرێ‌، بەڵام كردی بە مەرج بەسەر دەوروبەرەكەیەوە كە نابێ‌ بهێڵن وشك ببن! بڕوانە: (صحیحی بوخاری)، فەرموودەی ژمارە: (218)، ئەمەیش یەكێكی دیكەیە لەو دەیان فەرموودەیەی گرنگیی درەخت چاندن نیشان دەدەن. تەنانەت پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێ‌) خەمی ئەوەیشی هەبووە، خەمساردی بكرێ‌ لە ئاودانی درەختدا، بۆیە دەوروبەرەكەی هان داوە نەهێڵن ئەو نەمامانە وشك ببن! (حافز ئیبن كەپیر) دەفەرموێ‌: بۆیە فەرمووی: (نەهێڵن وشك ببن!)، چونكە درەخت تا سەوز بێ.، یادی خوا دەكا، كە وشك بوو، ئیدی ئەویش لەو یادكردنە كۆتایی دێ‌!

لە ڕوانگەی ئەم ئایەت و فەرموودانەوە كە چەند سامپڵێكن لە خەرمانی سەدان دەقی پیرۆز، سەبارەت بە گرنگیی ژینگە و دار و درەخت و كشتوكاڵ و باخات، ڕوون دەبێتەوە بەرنامەی ئیسلام چەند بایەخی بەم بوارە داوە. تەنانەت زانایانی ئیسلام هەر لە دێرزەمانەوە لە ڕاڤەی ئەو دەقانەی قورئان و فەرموودەدا بە دەیان پەڕتووكی تایبەتیان بەم سێكتەرە و بایەخ و گرنگییەكەی داناوە، وەك (كەمالەدینی دومێری) لە پەڕتووكی: (حیاە الحیوان الكبری)دا، زیاتر لە شەشسەد ساڵ پێش ئێستا زۆر بە باشی لەسەر ئەم بوارە نووسیویەتی، لەم سەد ساڵەی كۆتاییشدا سەدان پەڕتووكی تایبەت بەم باس‌وخواسە نووسراون و وەشان كراون، وەك ناونیشانەكانی: (درەخت لە قورئان و فەرموودەدا)، یان (كشتوكاڵ و ژینگە لە قورئاندا)، یان دیدگەی پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێ‌) بۆ هاندانی درەخت چاندن، و دەیان ناونیشانی دیكەی لەم جۆرە، ئێستا پەڕتووك هەیە لەم بوارەدا لە سەرووی (500) لاپەڕەی لەخۆ گرتووە، كە لێوانلێوە لە بەڵگەی قورئان و فەرموودە و موتوربە بە زانستی نوێی تایبەت بەم بابەتە.

ئێستا حكومەتی هەرێم، و بەتایبەتی جەنابی سەرۆكی حكومەت لەم بواری فراوانكردنی پانتایی سەوزایی لە هەرێمی كوردستان، دەستێكی باڵای هەیە و پڕۆژەیەكی بەرفراوانی دەست داوەتێ‌، بەتایبەتی پشتێنەی سەوزایی هەولێر كە حەوت ملیۆن نەمام لەخۆ دەگرێ‌، كە كارێكی ئێجگار نیشتمانی و شەرعڕەوانەیە و جێی دڵخۆشیی هەموو كوردێكی ڕەسەن و نەتەوەپەروەرە. ئەم كار و پڕۆژە ژینگەیی و سەوزایی خوازییە پێش هەموو بوارەكانی دیكە، كارێكە، شەریعەتی ئیسلام هاندەرە بۆی و خوازیاریەتی و لەگەڵ ڕەسەنایەتی كوردانەی خۆیشماندا تەبا و سازگارە، چونكە نیشتمانی ئێمەی كورد هەمیشە ژینگەدۆستی و درەخت چاندن و سەوزكردنی وڵات. كاری لە پێشینەی بووە، سەدان ساڵیشە نیشتمانەكەمان سەرەڕای سوتماككردنی لەلایەن دوژمنانەوە، بەڵام خەڵكەكەی هەموو جارێ‌ سەرلەنوێ‌ تێهەڵچوونەتەوە بۆ سەوزكردنەوەی وڵاتی خۆیان، كە دوو دەڤەری (بارزان) و (هەورامان) زیندووترین نموونەی ژینگەدۆستی ئەم بابەتەن، بۆیە ئەم ئەركە هەم ئایینی و هەم نیشتمانییە پێویستە لەسەری بەردەوام بین و گوێ‌ بە فیتنە و ژاوەژاوی ئەوانە نەدرێ‌ كە بۆ موزایەدەی سیاسی و بە قوڕمیشی دوژمنانی نەتەوەكەمان - لە هەر لا و ئاراستەیەك بن- تانە لە كار و پڕۆژەكە دەدەن.