پرۆسەی هەڵبژاردن یەکێکە لە بنەمایی‌ترین هەنگاوە دیموکراسییەکان و نیشانەی بەرهەمهاتنی ئیرادەی گەلیەتییە. هەڵبژاردن نە تەنها بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی پەرلەمانە، بەڵکو ژیانێکی نوێیە کە خەڵک بە شێوەیەکی ئازاد، هەستەکان، ئامانجە سیاسییەکان و باوەڕەکانەیان دەگورێن. لە نێو ئەم پڕۆسەیەدا، ئافرەتان رۆڵیەکی تایبەتی و کاریگەرییەکی درێژخایەنيان هەیە.
ئافرەتان بە شێوەیەکی بنەما و گرنگ بەشدارن لە هەموو بواری ژیاندا، بە تایبەتی لە بوارە سیاسییەکان. بەژداریی ئەوان لە پرۆسەی هەڵبژاردن نیشانەی پەرەسەندنی دیموکراسی و یەکسانی ژن و پیاوە. لە هەرێمی کوردستان و عێراق، ئەم بەژدارییە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد بووە و ئەنجامەکانی بە شێوەیەکی ڕوون کاریگەرییەکانی دەبینرێت.رۆڵی ئافرەتان لە پرۆسەی هەڵمەتی هەڵبژاردنی پەرلەمان گرنگ و سەرەکییە، لە چوارچێوەی بەشداری سیاسی و بەهێزکردنی دیموکراسی لە کۆمەڵگەکاندا. ئافرەتان لە هەڵبژاردنەکاندا دەتوانن بە شێوەیەکی دووجار بە دەنگدان و بەرزکردنەوەی نوێنەرایەتی خۆیان کۆمەڵگەکە جێگیر بکەن، هەروەها بە کاندیدبوون بۆ پۆستن سیاسی کارەسازن. بەشداریی ئافرەتان لە هەڵبژاردنەکان یارمەتی دەدات لە بەهێزکردنی نوێنەرایەتی دادپەروەرانە و پەیوەندیدانی ڕێگە و مەرجەکانی یاسا بە هەموو ئەندامانی کۆمەڵگا. لە داهاتوودا، ئافرەتان دەتوانن لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە لە فەرمی ئەندامی پەرلەمان بن و کارەسازبن بۆ گۆڕین و پەرەسەندنەوەی سیاسەتی گشتی و ئابووریی کۆمەڵگەکانیان. لە کۆمەڵگا جیاوازەکاندا دەگرێتەوە کە بەشداری و هۆشیاری کۆمەڵەکان بەرز بکرێت، بە تایبەتی لە ناوچەی گوند و هەژار نیشینەکاندا، کە ئەمەش بە پێشبردنی دیموکراسی یارمەتی دەدات.

رۆڵ و کاریگەری ئافرەتان لە پرۆسەی هەڵمەتی هەڵبژاردن:
1. وەک دەنگدەر
• ئافرەتان بە مافی دەنگدانی یەکسان دەنگ دەدەن و ئەمە بەشێکە لە بنەمای دیموکراسی و ئیرادەی گەل.
• بەشداری ئافرەتان وەک دەنگدەر، پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و سیاسی بە شێوەیەکی فراوانتر دەنوێنێت.
2. وەک کاندید
• ئافرەتان دەتوانن خۆیان بەکاندید بکەن بۆ پەرلەمان، کە ئەمە نوێنەرایەتی ڕاستەوخۆیان دەکات لە دەسەڵاتدا.
• بەشداری ئافرەتان وەک کاندید، دیموکراسی و جێندەری بە یەک دەبەستێتەوە و بەرزکردنەوەی ڕۆڵی ژن لە سیاسەت دەکات.
3. وەک چالاکوانی هەڵمەتی هەڵبژاردن
• ژنان دەتوانن لە ڕێکخستن، گەشەپێدانی بەرنامەکان، و گەیاندنی پەیام بە دەنگدەراندا بەشدار بن.
• ئەمە هەڵمەتی فراوانتر و بەدەنگی زیاتر دروست دەکات، بە تایبەتی بۆ مەسەلەی ژنان و خێزان.
4. کاریگەری لەسەر بڕیارەکان
• کاتێک ژنان لە پەرلەماندا نوێنەرایەتی دەکرێن، بڕیارەکان فراوانتر و گونجاوتر دەبن، چونکە ئەزموونی ژیانی جیاواز دەنوێنن.

5• پەیوەندیدانی کۆمەڵگا
• بەرزکردنەوەی هۆشیاری و بەشداری کۆمەڵگا بە تایبەتی لە ناوچە گوندی و هەژاراکان.
• بەهێزکردنی گۆڕینەکان و چاکسازی سیاسەتی کۆمەڵگایەکی بەردەوام.
لە کۆتایدا بە گشتی، ڕۆڵ و کاریگەری ئافرەتان لە پرۆسەی هەڵمەتی هەڵبژاردنی پەرلەمان، تەنیا لە سنووری بەشداربوون و دەنگداندا نایەت، بەڵکو ئافرەتان دەتوانن وەک تەکنیک و ستراتیژیست و ڕاهێنەر و کاندید کاریگەریەکی بەرچاو لەسەر ئەنجام و ڕێساکانی هەڵبژاردن هەبێت. بەشداربوونی ئافرەتان وەک یەکێک لە پێکهاتە سەرەکییەکانی کۆمەڵگا، دەبێتە هۆی دەستخستنی یەکسانی رەگەزی و دیموکراسی باشتر لە کۆمەڵگادا.
رۆڵ و کاریگەریی ئافرەتان لە پرۆسەی هەڵمەتی هەڵبژاردنی پەرلەمان زۆر گرنگ و پڕە مەعنەیە. بە ژمارە زیاد و بەشدارییەکی کارامە، ئافرەتان توانایان هەیە بە دیموکراسی و یەکسانی ژن و پیاو گەشەپێبدەن، بەرنامە و بڕیاردانی سیاسی بگۆڕن، و هەستێکی نوێی باوەڕ و دڵنیایی پێشکەش بکەن.
لەگەڵ ئەمەش، هێشتا هەندێک ئەستەنگ و چالاکی هەیە کە پێویستە چارەسەری بکرێت، و بە پێشنیارەکان و گەشەپێدانی یاسایی، مێدیایی، پەروەردەی سیاسی و کەلتوری، ئافرەتان دەتوانن بە شێوەیەکی بەهێز و گشتی بەشدارییان لە پرۆسەی هەڵبژاردن بکرێت و دیموکراسییەکی راستەوخۆ پەیوەست و هاوسەنگ دروست بکەن.

✍️ یوسف بازیانی
توێژەر و نووسەر لە بواری دیموکراسی و هەڵبژاردن .