كابینەی نۆیەمی حكومەتی كوردستان هاوتەریب لەگەڵ كارە خزمەتگوزارییەكان، گرنگییەكی زۆر و تایبەتی بە پاراستن و چاككردنی ژینگە داوە. بۆ ئەو مەبەستەش بە بەرنامە و پلانێكی زۆر تۆكمە و گەورە، كاری بۆ زیادكردنی سەوزایی هەموو شار و شارۆچكە و گوند و ناوچەكانی هەرێمی كوردستان كردووە. سەبارەت بە پرسی ڕێژەی سەوزایی لەشاری هەولێر، گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ ئەندازیار ڕێبین ئەحمەد حەوێز بەڕێوەبەری ئەندازەی پاركەكانی شاری هەولێر ساز كرد.

 

* ئایا بەپێی بەرنامە و كارەكانی كابینەی نۆیەم چی كراوە بۆ زیادبوونی ڕێژەی سەوزایی لە شاری هەولێر و بەپێی ستانداردە نێودەوڵەتییەكان ئێستا گەیشتووەتە چەند؟

- ڕێژەی سەوزایی ناو شاری هەولێر پێش ساڵی ٢٠٠٣ لە سنووری سەرۆكایەتی شارەوانی هەولێر لە (٣٪) تێپەڕی نەدەكرد. لەگەڵ دەستبەكاربوونی كابینەی نۆیەم بە سەرۆكایەتیی بەڕێز مەسرور بارزانی، گرنگییەكی زۆر و تایبەت بە پاراستن و چارەسەركردنی ژینگە درا. پڕۆژەكان خرانە بەرچاو و دەرخستە و بوودجەی پێویستیش بەپێی توانا و ئیمكانیات خرانە بەردەست و ئێستا دەرئەنجامەكان دەبینین. هاوكات پڕۆژەی فریاگوزاریی خێرای هەولێر كاریگەرییەكی زۆری دەبێت لەسەر زیادبوون و گەشەكردنی ڕێژەی سەوزایی، چونكە زیادبوون و بەرزكردنەوەی ڕێژەی سەوزایی تەنیا بە چاندنی دار و درەخت و زیادكردنی باخچە و پاركەكان نییە، بەڵكو بەردەوامیدان و خزمەتكردن و ئاودانێتی. هەروەها بە هۆی پڕۆژەی ڕووناكییەوە نزیكەی (٣٧٠٠) موەلیدەی كارەبا لەناو گەڕەك و شاری هەولێر كوژاونەتەوە. كوژاندنەوەی ئەو موەلیدانەش هۆكارێكی سەرەكی و بنەڕەتییە بۆ گەشەكردنی سەوزایی و دار و درەخت، چونكە بە كوژاندنەوەی موەلیدەكان ئەو گازانەی زیانیان بۆ مرۆڤ و سەوزایی هەیە، تا ئاستێكی زۆر بەرز كەمی كردووە. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی گەشەی سەوزایی زیاتر بێت.

پڕۆژەی ئاوی فریاگوزاریی خێرای هەولێر بووە هۆی ئەوەی ژمارەیەكی زۆر لەو بیرانەی ئاویان دابین دەكرد، دابخرێن، ئەمەش كاریگەریی ڕاستەوخۆ و زۆری لەسەر پاراستنی ئاوی ژێر زەوی هەیە، چونكە لە ڕێگەی ئەو بیرە ئاوانەوە ئاستی ئاوی ژێر زەوی زۆر دابەزیوە لە هەولێر، ئەمەش كاریگەریی زۆر خراپی لەسەر گەشە و پاراستنی ڕێژەی سەوزایی و دار و درەختەكان هەبوو. داخستنی بیرە ئاوەكان لە ساڵانی داهاتوودا زۆر بە ئاشكرا هەستی پێ دەكرێت، كە چەند كاریگەرن لەسەر زیادبوونی ڕێژەی سەوزایی و گەشەكردنیان. جگە لەوانە ئێمە لە ماوەی كابینەی نۆیەمدا توانیمان ڕێژەی سەوزایی بە پێوەری ڕووبەر لە سنووری سەرۆكایەتیی شارەوانی هەولێر، كە سنووری كاركردنمان لە دیوی ژوورەوەی بازنەی شەقامی ١٥٠ مەترییە، ڕێژەكە لە (١٧.٥٪) بەرز بكەینەوە بۆ (٢٠٪).

* ئەو هۆكار و پڕۆژانە چین كە لە كابینەی نۆیەمدا بوونەتە هۆكاری زیادبوونی ڕێژەی سەوزایی بۆ (٢٠٪)؟

- ئەو زیادبوونەی ڕێژەی سەوزایی بۆ جێبەجێكردنی چەندین پڕۆژەی باخچە و پارك و هەڵمەتی نەمام و دار و درەخت چاندن دەگەڕێتەوە. هاوكات، سەرەڕای ئەم كارانە، بە فەرمانی بەڕێز مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بڕی بوودجەی پێویست تەرخان كرا بۆ دروستكردنی سێ پاركی گەورە. یەكێك لەو پاركانە ئێستا تەواو بووە كە دەكەوێتە یەكتربڕی شەقامی سەرەكیی هەولێر-پیرمام و شەقامی ١٥٠ مەتری لەسەر ڕووبەری (١٥٠) هەزار مەتر دووجا. هەروەها، پاركێكی دیكە كە دەكەوێتە یەكتربڕی شەقامی سەرەكیی هەولێر-مووسڵ و شەقامی خێرایی (١٢٠) مەتری. پاركێكی گەورەش لە ڕەشكین كە ئێستا لە قۆناغی یەكەمیدایە. ئەو پاركە بەپێی ئەو بەرنامەیەی بۆ دروستكردنی دانراوە، بە باشی بەڕێوە دەچێت. پاركێكی دیكە كە ڕێژەی تەواوبوونی (٩٩٪)ـە و لە ڕۆژانی داهاتوودا دەكرێتەوە، بە شێوەیەكی زۆر جوان و مۆدێرن دروست كراوە. ئەو پاركانەی كە ئاماژەم پێدان ئەوانەش دەبنە هۆی ئەوەی ڕێژەی سەوزایی لەو ئاستەی ئێستا هەیە كە (٢٠٪)ـە زیاتر بێت و كاریگەریی باشیان لەسەر پاراستن و چارەسەری ژینگەی هەولێر هەبێت.

لە شاری هەولێر بە شێوەیەكی گشتی (٢٩ پاركی گەورە و ٢١١ باخچەی بچووك و ٦٢ پارچە زەوی و سیاج كە تەرخان كراون بۆ باخچە و ٣٣ پشتێنەی سەوزی و ١٧٥ دارستان و ١٦١ دوورگەی ناوەندی) هەن، كە كۆی گشتی ئەو شوێنە سەوزاییانە دەكاتە (٦٧٢) شوێن. هاوكات چەندین نافورەش لەناو شاری هەولێر هەیە، كە هەموو ئەمانە هەنگاو بە هەنگاو دروست كراون و بوونەتە هۆكاری سەرەكیی زیادبوونی ئەو ڕێژە سەوزاییەی كە ئێستا لە شاری هەولێر هەیە.

* تاچەند لەنێوخۆدا هەوڵ دراوە كەمتر پشت بە دەرەوە ببەسترێت بۆ دابینكردنی نەمام و پێداویستییەكانی باخچە و سەوزایی؟

 - لە ڕابردوودا بەشێكی زۆری نەمام و گوڵەكان لە دەرەوەی هەرێم و وڵاتانی دراوسێ بە پارەیەكی زۆر دەكڕدران، كە ئەمەش خەرجی زۆری دەویست. بەهۆی قەیرانی داراییەوە، بیر لەوە كرایەوە كە لە ڕێگەی نەمامگە ناوخۆییەكانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی ئەندازەی پاركەكانەوە نەمام و گوڵ بەرهەم بهێنرێت. لە سەرەتای كابینەی نۆیەمەوە تا ئێستا نزیكەی یەك ملیۆن و 379 هەزار و 470 جۆرەهای دار و نەمام و گوڵ چێنراون. نەمامگەكان بە دوو شێواز (چاندنی تۆو و چاندنی قەڵەم) بەرهەمەكانیان زیاد دەكەن. تەنیا پێویستیان بە بوودجە هەیە بۆ دابینكردنی لم، كیس، مەركانە و هەندێك كەلوپەلی دیكە. دەكرێت هەڵمەتەكانی چاندن لە ماوەی شەش ساڵی ڕابردوودا بەم شێوەیە دابنێین:

• لە2019 – 60 هەزار دار لەسەر ڕووبەری 48،166 مەتری دووجا و 80 هەزار گوڵی جۆراوجۆر چێنراون.

• لە 2020- 93،200 دار و 75،100 گوڵ چێنراون.

• لە 2021- 70 هەزار نەمام و درەخت و 80 هەزار گوڵی جۆراوجۆر چێنراون.

• لە 2022 - 90،100 هەزار نەمام و درەخت و 34،300 گوڵی جۆراوجۆر چێنراون.

• لە 2023- 78،100 هەزار نەمام و درەخت و 35،648 گوڵ چێنراون.

• لە 2024 – 131،270 هەزار دار و نەمام و 65،814 گوڵی جۆراوجۆر چێنراون.

هاوكات شارەوانییەكانی كۆیە، سۆران، مەخموور، خەبات و چەندین شارەوانی دیكە سوودمەند بوون. هاووڵاتیانیش دەتوانن داوای نەمام و درەخت و گوڵ بكەن و پێیان دەبەخشرێت.

هەروەها زیادبوونی ژمارەی پۆنت و چەندین بەنداوی گەورەو بچووك هۆكاری سەرەكین بۆ بەرزكردنەوەی ئاوی ژێرزەوی، هەروەها پڕۆژەی ڕیسایكلینی ئاوی قورسی هەولێر لە قۆناغی جێبەجێكردندایە و بە تەواوبوونی، ئاوی پێویست بۆ ئاودانی هەموو شوێنە سەوزاییەكانی شار دابین دەكرێت. ئەمە جگە لەوەی ساڵانە سێ تا چوار ملیار دینار بۆ ئاودانی سەوزاییەكانی سنووری سەرۆكایەتیی شارەوانی هەولێر تەرخان دەكرێت.